Трэніровачны тэст № 3 склад слова. Словаўтварэнне

А1. Адзначце словы, будова якіх адпавядае схеме “прыстаўка + корань+суфікс + канчатак”:

1) бязрыбны,	2) бязрукі,
3) бязродны,	4) бязлюдны,
5) бязлíсты.

А2. Адзначце словы, будова якіх адпавядае схеме “прыстаўка + корань+ канчатак”:

1) пасінелы,	2) памыўся,
3) паціху,	4) бездараж,
5) памыць.

Трэба ўлічваць, што нязменныя словы і формы канчаткаў не маюць. Такія словы трэба азрозніваць ад тых, што маюць нулявы канчатак.

А3. Адзначце словы, аснова якіх складаецца з кораня і суфікса:

1) напісаны,	2) гуллівы,
3) вычытаць,	4) вечаровы,
5) бялізна.

А4. Адзначце рады, дзе запісаны аднакаранёвыя (роднасныя) словы:

1) вада — вадою,	2) падводны — падводнік,
3) водны — вадзяны,	4) вада — вадзе,
5) вада — водны.

А5. Адзначце рады, дзе запісаны формы аднаго слова:

1) зялёны — зеляніна,	2) зялёны — зялёная,
3) зялёная — зялёныя,	4) зялёны — пазелянець,
5) пазелянець — пазелянелы.

А6. Адзначце роднасныя (аднакаранёвыя) словы:

1) агарод,	2) гара,
3) загар,	4) гарыстаць,
5) узгорак.

А7. Адзначце словы, якія не ўваходзяць у рад аднакаранёвых слоў:

1) гімнаст,	2) гімнастыка,
3) гімназія,	4) гімнастычны,
5) гімн.

А8. Адзначце словы з нулявым канчаткам:

1) беразняк,	2) вільготнасць,
3) паказаць,	4) купэ,
5) цёпла.

А9. Адзначце словы, якія не маюць канчатка:

1) прыбор,	2) абыякавасць,
3) галопам,	4) удалечыні,
5) усміхаючыся.

А10. Адзначце нязменныя словы (формы):

1) кіно,	2) бервяно,
3) гледзячы,	4) па-мойму,
5) галіфэ.

А11. Адзначце словы, утвораныя прыставачна-суфіксальным спосабам:

1) перакрычаць,	2) зблізку,
3) збор,	4) узаконіць,
5) аднавясковец.

А12. Адзначце словы, утвораныя суфіксальным спосабам:

1) шырыня,	2) блізка,
3) цёплы,	4) спераду,
5) ракетабудаўнік.

А13. Адзначце словы, утвораныя прыставачным спосабам:

1) непарадак,	2) дакруціць,
3) зборны,	4) збочыць,
5) ніхто.

А14. Адзначце словы, утвораныя постсуфіксальным спосабам:

1) асіннік,	2) маладосць,
3) параіцца,	4) хто-небудзь,
5) радуючыся.

А15. Адзначце словы, утвораныя бяссуфіксным спосабам:

1) прылёт,	2) чырвоны,
3) клятва,	4) заплыў,
5) скрып.

А16. Адзначце рады, дзе правільна паказана, як утварыліся словы:

1) дабрыня  добры (суфіксальны спосаб),

2) восень  асенні (прыставачна-суфіксальны спосаб),

3) выраб  вырабляць (бяссуфіксны спосаб),

4) выгуляцца  гуляць (прыставачна-постфіксальны спосаб),

5) вывучаны  навука (прыставачна-суфіксальны спосаб).

А17. Адзначце выпадкі, калі пры ўтварэнні патрэбнай формы адбываецца чаргаванне заднеязычных зычных гукаў са свісцячымі:

1) трава на (луг),	2) ісці ў адну (дарога),
3) расці пры (сцежка),	4) у госці да (цётка),
5) выпечка з (мука).

А18. Адзначце словы, пры змяненні якіх адбываецца чаргаванне галосных:

1) паркаль,	2) бор,
3) метро,	4) вучань,
5) кенгуру.

А19. Адзначце выпадкі, калі пры ўтварэнні патрэбнай формы назоўніка адбываецца чаргаванне зычных гукаў:

1) ісці па (вуліца),	2) стаяць на (вахта),
3) сказаць (сяброўка),	4) затрымацца па (дарога),
5) віднецца на (гара).

 Пры змяненні і ўтварэнні слоў у каранях часта адбываецца чаргаванне гукаў. Найбольш пашыраныя чаргаванні галосных гукаў:

	о – а э – а	[о] – [а] [э] – [а]	возера – азёры, горад – гарадскі; рэкі – рачны, цэгла — цагляны;
	е – я	[‘э] – [‘а]	лес – лясны, бегаць – бягу;
	ё – я	[‘о] – [‘а]	сёстры – сястра, вёсны – вясна;
	е – і	[‘э] – [і]	кветка – квітнець, светлы – світанак;
	е – а – о	[‘э] – [а] – [о]	несці – насіць – носіць, легчы – лажыцца – логава;
	о – у – ы	[о] – [у] – [ы]	сохнуць – сухі – засыхаць;
	о – і – е – я	[о] – [і] – [‘э] – [‘а]	збор – збіраць – выберу – забяру;
	о, е, а – нуль гука	[о], [‘э], [а] – [ø]	сон – сны, збор – забраць; дзень – дні, пень – пні; замочак – замочка (бегласць галосных);
	ро – ры	[ро] – [ры]	кроў – крывавы, гром – грымець;
	ло – лы	[ло] – [лы]	глотка – глытаць,
	ле (ля) – лі		блеск (бляск) – блішчэць, бліскавіца.

А20. Адзначце словы, у якіх пры змяненні адбываецца бегласць галосных (чаргаванне [о], [э] з нулём гука):

1) колас,	2) бабёр,
3) арол,	4) горад,
5) рука.

А21. Адзначце назоўнікі, пры змяненні якіх у месным склоне адбываецца чаргаванне зычных у аснове слова:

1) мястэчка,	2) сажалка,
3) слых,	4) раз’езд,
5) універсітэт.

Пры змяненні і ўтварэнні слоў у каранях могуць адбывацца чаргаванні зычных гукаў. Найбольш пашыраныя наступныя чаргаванні:

[г] — [з], [ж]: берагі — на беразе — беражок;

[х] — [с’], [ш]: страха — страсе, стрэшка;

[к] — [ц], [ч]: рука — руцэ — зручны;

[з] — [ж]: вязаць — вяжу, казаць — кажу;

[с] — [ш]: пісаць — пішу, касіць — кашу;

[д] — [дз’] — [дж]: хада — хадзіць — хаджу; погляды — паглядзець — пагляджу;

[т] — [ч] — [ц]: святло — свячу — свяціць;

[ст] —[шч]: рост — вырошчваць, мост — намошчаны;

[ск] — [шч]: паласкаць — палашчу, плоскі — плошча;

[б’] — [бл’], [п] — [пл’]: любіць — люблю, сыпаць — сыплю, кпіць — кплівы

[м] — [мл], [в] — [ўл]: карміць — кармлю, лавіць — лаўлю.

А22. Адзначце выпадкі правільнага чаргавання ў аснове слова:

1) вавёрка — вавёрке,	2) чаромха — на чаромсе,
3) кветка — на кветцы,	4) сцяг — на сцязе,
5) чарга — па чарзе.

В1. Знайдзіце слова (словы), пры змяненні якіх адбываецца чаргаванне зычных у аснове. Запішыце адпаведную форму гэтага слова (слоў).

1) вуха — па ...,		2) каваль — пры ...,
3) падручнік — у ...,		4) задуха — у ... .
5) бег — на ... .
	марфалогія і культура маўлення

У тэставых заданнях ў мінулыя гады па тэмах раздзела «Марфалогія» прапаноўвалася каля 12 заданняў (30% ад агульнай колькасці). Традыцыйна выносяцца заданні па наступных тэмах:

• напісанне склонавых канчаткаў назоўнікаў;

• ужыванне роду і ліку назоўнікаў;

• ужыванне займеннікаў і лічэбнікаў і правапіс склонавых форм займеннікаў і лічэбнікаў;

• ужыванне ступеняў параўнання прыметнікаў і прыслоўяў;

• правапіс асабовых канчаткаў дзеясловаў;

• ужыванне і правапіс дзеепрыметнікаў і дзеепрыслоўяў;

• правапіс прыслоўяў і спалучэнняў слоў, блізкіх да прыслоўяў;

• ужыванне і правапіс не (ня), ні з рознымі часцінамі мовы.

Веды па ўсіх тэмах, якія вывучаюцца ў раздзеле “Марфалогія”, звычайна правяраюцца заданнямі як закрытага (А), так і адкрытага (В) тыпу. Які характар могуць мець гэтыя заданні, разгледзім на канкрэтных прыкладах.

.