6.Лекциялық кешен (лекция тезисі)

1-дәріс Кіріспе. Эволюция пәні. Эволюциялық идеялардың даму тарихы. Ж. Б. Ламарктің эволюциялық концепциясы.

Антик дәуір философтарының Гераклит, Эмпедокл, Аристотель Лукреций, Теофраст, Демокрит т.б. еңбектері; Орта ғасырда Европада ғылымның тоқырауы /креоцинистік көзқарастардың болуы. Әбу Насыр Әль-Фараби, Әбу Әли Ибн Сина, Әл-Хорезми, Әбу Райхан Беруни, Ұлықбек, Махмут Қашқари, көзқарастары. Д.Рей, К.Линней, Ж.Л.Бюффон. Биологияның ғылым ретінде қалыптасуы – Аристотель (384–322 б.ж.с.д.) (диалектик, идеалист) «Дүниенің бастамасы материя екеніне шүбә жоқ, бірақ оны орнынан қозғайтын «жан» бар дейді.Яғни ол дуалист болған. 1) «Тірі организмдер баспалдағы» (Минералдар - Өсімдіктер - Зоофиттер - т.с.жануарлар – ж.с.жануарлар – Адам) 2) Адамның жанын «энтелехия» деп атап, осы туралы еңбек жазған. К.Вольф, М.В.Ломоносов т.б. ғылымдар енбектерінің маңызы. Трансформизм, креационизм, преформизм және эпигенездің күресі. Ж. Б. Ламарктің Градация принципі, сыртқы орта факторларыныц әсері, тікелей; бірдей бейімделу «заңдары», мүшелердің жаттығуы және жаттықпауы, жүре пайда болған белгілердің пайда болуы, көзқарасы. Ламарктің эволюциялық концепциясын талдау.

Негізгі әдебиеттер: [1-5]

Қосымша әдебиеттер: [9-14]

2-дәріс Ч. Дарвиннің эволюциялық теориясының қалыптасуындағы жалпы алғы шарттар.Ч. Дарвиніің эволюциялық теориясы

Ч.Дарвин ілімінін пайда болуының алғы шарттары. Ч.Дарвиннің эволюциялық ілімінің пайда болуына жоғарыда келтірілген кептеген ғылыми және қоғамдык, — экономикалык, алгышарттар себеп болды. Ғылыми алғышарттар мыналар еді: 1.Салыстырмалы морфология мен анатомиядағы зерттеулер нәтижесінде біркатар жануарлардың дене кұрылысының жалпы керінісі ұқсас болатыны аныкталды, ал мұның өзі олардын ата тегінін бір екенін дәлелдеді. 2. М.Шлейден мен Т.Шванн ашқан, ал кейінірек Р.Вирхов толык,тырған(жасушалык теория өсімдіктер мен жануарлар жасушалары кұрылысы және химиялык кұрамы жағынан ұксас екенін, яғни органикалық дүниенің біртүтастығын көрсетті. Ч. Дарвиніің эволюциялық теориясы. «Түрлердің тегі» еңбегіндегі негізгі қағидалар.Дарвиннің өзгергіштік формалары, заңдылықтары және себептері жайлы көзқарастары. Қолдан сұрыптау ілімі. «Санасыз» және методикалық сұрыптау "Тіршілік үшін курес және табиғи сұрыпталу ілімдері. Тіршілік үшін күрестің алғы шарттары және формалары. Ч.Дарвиннің эволюциялық ілімін талдау.

Негізгі әдебиеттер: [1-5]

Қосымша әдебиеттер: [9-14]

3-дәріс Ч. Дарвиннен кейінгі дәуірде эволюция ілімінің дамуы. Эволюцияның синтетикалық

Теориясыныц қалыптасуы

Дарвин еңбегінің аса құндылығы сол, ол эволюциялық теорияның өте маңызды екі мәселесін — түр түзілу және ағзалардың бейімделгіштігін қанағаттанарлық бейнеде түсіндіріп, шешімін дұрыс дәлелдеді. Ол бүкіл органикалық дүниенің даму себептерін ашты. Міне, соған байланысты эволюциялык ілім, эволюииялық теория болып дүние жүзінде колдау тапты. В.О. және А.О.Ковалевскийлер, И.И.Мечников, И.П.Павлов, Н.И.Вавилов, А.Н.Северцев, И.И.Шмальгаузен, С.С.Четвериков, т.б. Дарвиннің идеясын қорғай отырып, өз еңбектерімен биология тарихында тамаша беттер косып, барлык биология пәндерінде дарвинизмнің одан әрі дамуын қамтамасыз етті. Ч. Дарвиннен кейінгі дәуірде эволюция ілімінің дамуы.Эволюциялық палеонтологияның дамуы /В.О.Ковалевский, И.И. Мечников/ және морфологияның /Э.Геккель, Ф.Мюллер, А.Дорн/ қалыптасуы. Биогенетнкалық заң. Үштік параллельділік принципі. Дарвинизм Эволюция ілімінің тоқырауы /Д.Д.Мейварт,Ф.Дженкиис, У.Бэтсон, В.Иогансен т. б. зерттеу жұмыстары/. Антидарвинистік бағыт-Неоламаркизм механоламаркизм, ортоламаркизм және психоламаркизм қалыптасуы. Синтездеу дәуірі. Эволюцияның синтетикалық теориясыныц қалыптасуы. Эволюция процесінің генетикалық негіздерін зерттеу. С.С.Четвериковтың зерттеу жұмыстары. Тіршілік үшін күрес. Ф.Добжанскиннің, И.И. Шмальгаузеннің, Э.Майрдың, Д.Г.Симпсонның зерттеу жұмыстарын қысқаша сипаттау. Эволюция процесінің генетикалық механизмі. Эволюцияның синтетикалық теориясы. /СТЭ/

Негізгі әдебиеттер: [1-5]

Қосымша әдебиеттер: [9-14]

4-дәріс. Органикалык эволюция объективті процесс. Эволюцияны зерттеу әдістері

Эволюцияны зерттеу әд1стер1. Жер бетіндегі тіршіліктің геохимиялық ролі. /В.И.Вернадский/.Геохронология жайлы мағлұмат. Тіршіліктің пайда болуы /биогенез/, негізгі кезеңдері. С.Миллердің, С.Фокстың, Д.Оронның т.б. зерттеу жұмыстары. Биохимиялық эволюцияның келесі кезеңдері.. Эволюцияның дәлелдемелері және оны зерттеу әдістері. Палеонтологиялық, биогеографиялық, морфологиялық, эмбриологиялық, таксономиялық, генетикалық, молекулалық, биологиялық, физиологиялық, селекциялық ғылым салаларындағы деректердің органикалық дүние эволюциясын дәлелдеудің маңызы. Макроэволюцияны зерттеу әдістері:үштік, параллельділік экологиялық-морфологиялық әдіс.

Негізгі әдебиеттер: [1-5]

Қосымша әдебиеттер: [9-14]

5- дәріс. Микроэволюция ілімі. Эволюцияның элементарлы факторлары Популяция-эволюцияның элементарлы құрылымы

Микроэволюция ілімінің қалыптасуы, оның зерттейтін мәселелері және әдістері, маңызы. Тұқым қуалайтын өзгергіштік- эволюцияның элементарлы материалы, өзгергіштік тірі организмдерге тән жалпы ерекшелік. Мутация-эволюция процесінің негізгі материалы.Комбинативті өзгергіштік және оның, эволюциядағы ролі. Мейоздың эволюциядағы маңызы. Кроссинговер және оның рекомбинация құбылысындағы ролі. Реакция нормасы және адаптивті норма ұғымдары. Адаптивті модификацияның эволюциядағы маңызы.

. Популяция, популяцияиың критерилері, түрлері Популяцияиың генетикалық құрылымының әртүрлілігі-эволюциялық өзгерістердің алғы шарты. Популяцияиың генофонды жайлы ұғым. Коадаптация-популяция генофондындағы аллельдердің өзара бейімделуі. Популяцияның экологиялық /ареалы, особьтар саны және оның динамикасы, жыныстық және жастық құрылымы/, генетикалық гетерогенділік және генетикалық біртұтастық және морфофизиологиялық ерекшеліктері. / М.Майр/. Түрдің тұрактылығын қамтамасыз етуде миграция ролі.

Элементарлы факторлар жайлы түсінік. Мутация процесін эволюцияның элементарлы факторлары ретінде талдау. Популяция толқынының типтері және олардың эволюциядағы рөлі. Оқшаулану популяциялардың арасындағы генетикалық айырмашылыктарды күшейтетінн фактор. Оқшаулану типтері. /кеңістік, биологиялық /, олардың сипаттамасы және маңызы.

Негізгі әдебиеттер: [1-5]

Қосымша әдебиеттер: [9-14]

6- дәріс Онтогенез эволюциясы. Онтогенез және филогенез байланысы.

Онтогенездегі организмнің біртұтастығы. Онтогенездің эмбриондануы. Автономдану - онтогенез эволюциясының негізгі бағыты. Метоморфозданып және тура даму. Онтогенездің канализациясы ( И.И. Шмальгаузсн, К.Уодинктои және т.б.) Онтогенез- филогенездің негізі. Филэмбриогенез ілімі ( А.Н.Сверцов). Рекапитуляция ілімі. Эволюциялық прогресс. Прогресс туралы түсінік.

Негізгі әдебиеттер: [1-5]

Қосымша әдебиеттер: [9-14]

7-дәріс . Табиғи сұрыптау- эволюцияның қозғаушы және бағыттаушы факторлары. Жасанды сұрыптау. Адаптациялардың пайда болуы табиғи сұрыптау