7)Туберкулез ауруы: сипаттамасы, жұқтыру жолдары, диагностика, алдын алу жолдары.

Жыл сайын 8,8 миллион адам туберкулезбен аурады; ем қабылдамаған әpбip науқас жылына 10 адамнан 15 адамға дейін жұқтыруы мүмкін;туберкулезге шалдыққандардың 75% 20-40 жас аралығындағы  адамдарды кұрайды; оның салдарынан жыл сайын 2 миллионға жуық адам қайтыс болады;ауруды жұқтырғандардың 5 -10%-ында ғaнa ауру дамуы мүмкін.

Туберкулезбен ауырып қалғанын адам қандай симптомдар арқылы біледі. Туберкулез созылмалы ауру.Ол әр түрлі органдарға жайылуы мүмкін.Оларда ұсақ будырмақтар,латынша туберкулдер апйда болады,аурудың туберкулез атауы осыдан шыққан.Туберкулез адамның ең көне ауруларына жатады.Туберкулез кезінде көбінесе тыныс органдары зақымдалады.Өкпе адам тыныс алатын ауаның үлкен көлемімен қатар ауру таратқыш микроорганизмдермен ұдайы байланысқа түседі.Жұтылған ауа жыпылықтағыш эпителиямен тұрақты қозғалыста болатын кірпіктік клеткалармен жабылған ауа жолдарында тазаланады.Адамда,жануарларда болатын жұқпалы ауру.Зақымданған адам мүшесінде уақ төмпешіктер пайда болады.Туберкулездің ашық түрімен ауыратын адам қақырықпен күніне 15-20 млн. Қоздырғыштар бөледі.Қоздырғыштар жөтелгенде екі метрге дейн қашықтыққа,түшкіргенде тоғыз метр қашықтыққа дейін ұшады.Туберкулездің өкпе,жілік және омыртқа,буын және сол сияқты түрлері болады.

ТУБЕРКУЛЕЗДІ ЖҰҚТЫРУ  ҚАЛАЙ ЖҮРЕДІ

Туберкулез қоздырғыштары ауру адам сөйлегенде, жөтелгенде, оқығанда, түшкіргенде бактерия шығару арқылы ауаға тарайды. Ауаның жұтқан  адамдарға бактерия жоғарғы тыныс алу жолдарына, өкпелеріне түседі. Осылайша туберкулезді жұқтыру жүреді.

Туберкулезбен күрестің ең тиімді жолы алдын алу.Біріншіден,халықты жаппай флюорографиялық тексеруден өткізіп тұру.Екіншіден,бұрынғы туберкулезбен ауырған адамдарды тексеруден өткізіп,бақылауда ұстау. Ашық түрлі туберкулезде алғашқы және қорытынды зарарсыздандыруды жүргізеді.Алғашғы зарарсыздандыруды ұйымдастыратын да,бақылайтын да туберкулез диспансері.Аурудың киім кешегін жуатын жерге өткізбейді.Киімдерді,ойыншықтарды,кілемдерді,кітаптарды ыстық үтікпен үтікпен үтіктеп,шаңсорғышпен шаңын жинайды.Бөлмелерде күнде ылғалды жанау керек.Еденді жууға екі пайызды сабын,сода ерітіндісімен жуады.Туберкулез ауруының адамға жұғу жолдарын атаңыздар.Жөтелген кезде қақырықтың ұсақ тамшылары екі метрге,ал түшкіргенде тоғыз метрге жетеді

8) Табиғи қауіптер. Сел, су тасқыны, сырғыма, опырылма, қар көшкіні сипаты, пайда болу себептері.

Сел-тау өзенінің өз арналарынан кенеттен көтеріліп,деңгецінің күрт өзгеруі және тау жыныстары бұзылуынан болатын қуатты ағын.Сел ұзақ нөсердің салдарынан, мұз бен қардың жылдам еруінен , моренді мұзды өзендердің бұзылуынан жер сілкінісінен адамдардың шаруашылық нәт.де пайда болады. Тасқындардың басқа түріне қарағанда сел әдеттегідей үздіксіз емес жекелеген толқындардың 10 м/с және одан да көп жылдамдықпен қозғалады. Іле, Жоңғар, Талас Алатауының жоталарыында сондай-ақ Қаратау ,Кетмен және Тарбағатай тауларындағы өзендер Қаз-дағы сел қаупі күшті аудандар болып табылады. Сел тасқыны кезінде халықтың өзін-өзі ұстауы мен іс-әрекетіне зілзаланың белгілерін дер кезінде анықтау мен белгілеуді және ол туралы хабарларды хабарлау ұйымдастыру үлкен әсер етеді. Сейсмикалық қауіпті аудандағы халық орман желектерін кесу , егіс жұмыстарын жүргізу, үй малын бағу жөніндегі нұсқауларды қатаң орындауға тиіс. Халыққа сел тасқынының жақындауы туралы хаб.лаған жағдайда сондай-ақ оның пайда болуының алғашқы белгілері білінген сәтте ғимараттан тез шығып бұл туралы төңіректегілерге ескертіп, қауіпсіз орынға бару керек. Өрт болмау үшін үйден шыққан кезде пешті сөндіріп, газ бұрандасын жауып, жарықты өшіріп, электр заттарын ажырату қажет. Егер уақыт болса қауіпті аймақтан малды айдап кеткен жөн. Халақ қауіпті аудандардан уақытша қауіпсіз орынға көшіріледі.Сел тасқынына тап болған адамға қолда бар барлық құралдармен көмек көрсету керек.мұндай құралдар құтқарушылар беретін таяқ арқан сырық шынжыр және т.с.с болуы мүмкін.Тасқын ішіндегі адамды оның шетіне біртіндеп жақындата отыра тасқынның бағыты бойынща шығару керек.Сел қаупі кезінде көшіуге қатысушы адамдар қауіпті жерлерден карттар мен балаларды,аурулармен өз бетншее жүре алмайтын адамдарды шығарады.Еңбекке кабілетті бүкіл халық тоғандарды нығайтуға,кедергілер туғызуға,ағызғыш каналдар қазуға міндетті.

Опырмалар ауырлық кушінің асерімен ылғалды топырақ массасының төмен қарай сырғуы тау жыныстарныдағы ж\е жартастардағы жекелген жакпарлардың не курғак, тік, еңіс беткейлердегі беткейлердегі жакпарлардың кулауы.О. жылдың кез кеген уакытнда әдетте тіктігі 19 градуска жуык жыраларда болады.Ірі копырылмалардың алаңы 50-60 га жетеді.Тау беткейлерінің табиғи геоморфологиялық тепе тендігі олардың жол,саяжай уйін салу,су кубырларын откізі ж\е баска құрылыстарды салу кезнде тірегінің кесілуінен болады. Сонмен қатар осмдік топрак жамылғысы бұзылып беткей топрағы суырмалы сумен ылғалданады.О.лар бурын байкалмаған жерледе де п.б

Сырғыма кума желдер натижеснде су басу зияе келтіретн факторлары зиянды заттардың суға таралуы

Қар көшкіні бұл кар массасының тау беткейі б\ша томен карай жылдам лыксуы.

Қаз\да 95мың км²тау аумағы кар көшкігі каупіне ушырайды.

Қаз\да кар к. Калың кар көп жауатын ж\е колайлы геоморфологиялық ж\е топырактык ботаникалық жағдайлары бар Батыс Тянь-Шань,Алтай,Іле Алатауы мен Жоңғар Алатауының жоталарнда болып жатады.Кошкіндер құлама тау беткейімен кобнесе 20-60 градуспен кошкін кар жаңа жауған ж\е күн күрт жылыған кезде болады. Кошкін тауда жауын шашынның жиі болуынан ,циклондық құбылыс күшейетін анурыз-сауір айларнда кобрек болады.Сирек кайталанатын кошкінінің колемі 1млнтекше метрге ,қозғалысының ең үлкен жылдамдығы 100м\с дейін жетеді.Барлық кошкіндердің 50 пайызға жуығы жазыққа дейн жетіп халық пен шарушылық объектлерне тікелей кауіп тондіреді.Кошкіннің кедергіге корсететін кысымы 1 шаршы метр ушін бірнеше 100 тоннаға жетуі мумкін.

Тауда болған кез кеген адам кыскы кезеңдегі таудағы кауітерді,сактандыру шараларын білуге міндетті

Сейсмикалық қауіпті аудандағы халық орман желектерін кесу , егіс жұмыстарын жүргізу, үй малын бағу жөніндегі нұсқауларды қатаң орындауға тиіс.

Сел-тау өзенінің өз арналарынан кенеттен көтеріліп,деңгецінің күрт өзгеруі және тау жыныстары бұзылуынан болатын қуатты ағын.Сел ұзақ нөсердің салдарынан, мұз бен қардың жылдам еруінен , моренді мұзды өзендердің бұзылуынан жер сілкінісінен адамдардың шаруашылық нәт.де пайда болады. Тасқындардың басқа түріне қарағанда сел әдеттегідей үздіксіз емес жекелеген толқындардың 10 м/с және одан да көп жылдамдықпен қозғалады. Іле, Жоңғар, Талас Алатауының жоталарыында сондай-ақ Қаратау ,Кетмен және Тарбағатай тауларындағы өзендер Қаз-дағы сел қаупі күшті аудандар болып табылады. Сел тасқыны кезінде халықтың өзін-өзі ұстауы мен іс-әрекетіне зілзаланың белгілерін дер кезінде анықтау мен белгілеуді және ол туралы хабарларды хабарлау ұйымдастыру үлкен әсер етеді. Сейсмикалық қауіпті аудандағы халық орман желектерін кесу , егіс жұмыстарын жүргізу, үй малын бағу жөніндегі нұсқауларды қатаң орындауға тиіс. Халыққа сел тасқынының жақындауы туралы хаб.лаған жағдайда сондай-ақ оның пайда болуының алғашқы белгілері білінген сәтте ғимараттан тез шығып бұл туралы төңіректегілерге ескертіп, қауіпсіз орынға бару керек. Өрт болмау үшін үйден шыққан кезде пешті сөндіріп, газ бұрандасын жауып, жарықты өшіріп, электр заттарын ажырату қажет. Егер уақыт болса қауіпті аймақтан малды айдап кеткен жөн. Халақ қауіпті аудандардан уақытша қауіпсіз орынға көшірілед.

Тауда болған кезде коршаған ортаға мукият карап кездескен жабай хайуаннаттардың мінезін зерделеген жөн,тау ешкілері кошкінінің ыктимал лыксуын алдын ала сезіп кауіпт іаймактан кетеді,сондай ак беткейдегі кар тозімділігін колда бар каупсіз әдістермен тексеру кажет.15 градусттан тік беткейлер аса кауіті болмағанымен кар к. Оданда жазығырак бетккейлерде лыксу окиғалары белгілі.Беткей тік болған сайын кошкн лыксу ыктималдығы арта туседі.Алайда 50градустан тігірек беткейлер каупті емес,кар жауған сайын шағын боліктермен сырғып тусіп отрады.Жағдай сатті аякталса, зардап шегушіге алғашкы медициналық көмек корсетледі ж\е ол каупсіз жерге апарылады.