6. Инфекцияның таралу механизмдерін атаңыз. Гемоконтактты механизм, трансплацентарлы механизімнің таралу жолдарын көрсетіңіз.

Инфекцияның 6 таралу механизмі бар:

1. Ауа-тамшы жолы немесе аэрозольды

2. Фекальды-оральды

3. Трансмиссивті

4. Контакты

5. Вертикальды

6. Гемобайланысты

Гемобайланысты механизм таралу жолдары. Гемобайланысты механизм- инфекция қоздырушысы қан арқылы беріледі. Гемобайланысты берілу жолы бар инфекциялар: вирустар, гепати Гемобайланысты механизм, яғни (қан құю, кілегейлі қабықтар мен тері жамылғыларының зақымдалуымен қоса жүретін манипуляциялар, шағын жарақаттар арқылы тұрмыстық жанасу), сондай-ақ анасынан балаға босану жолдары арқылы жұғады. Бұл инфекцияға бейім адамдар -нашақорлар, яғни аурушаңдылық бір шприцты қолдану арқылы жұғады. Денеге сурет салу, пирсинг жасату кезінде де жұқтыру қауіпі бар.

Вертикальды механизм таралу жолдары . Вертикальды механизм- (герминативті, жатырішілік,трансплацентті) инфекция қоздырушысы ұрыққа анасынан туылғанға дейінгі бүкіл период кезінде беріледі. Вертикальды (трансплацентті)- бұл ауру қоздырушысының берілу жолы плацента арқылы анасынан ұрыққа берілуі.Вирусты инфекция үшін әсіресе трансплацентті берілу жолы маңызды. Вирустар: қызылша, цитомегалик,ветрянка, Вгепатиті, энтеровирустар. Бактериялы инфекциялар арасында: мұндай берілу жолы пептоспироз,стафилококкты, стрептококкты инфекцияларда мүмкін. Трансплацентті берілу жолы бар инфекциялар: >cаңырауқұлақтар

>бактериялар, көбінесе шартты патогенді

> вирустар.

• Қызылша

• Цитомегалик

• Герпес

• Коксаки

• Гепатит

• Респираторлы вирусты инфекциялар (грипп,парагрипп,аденовирусты инфекциялар)

• Адам иммунотапшылығы (СПИД)

7.Инфекциялық процестің классификациясын құрастырыңыз.Инфекциялық аурулардың формалары және олардың сипаттамасын көрсетіңіз.

Инфекциялық процесс-типті патологиялық процесс.Микроорганизмдердің іс- әрекетін тудыратын патологиялық процесс. И.п. түрлері:1.Сепсис-қандағы микроорганизмдердің көбеюімен сипатталатын ауыр генералогиялық инфекциялық процестің формасы.2.Септикопиемия-сепсиспен бірге пациенттің органымен бірге әр түрлі ұлпалары асқыну ошағы 2-ші ретті дамуымен сипатталатын инфекциялық процесс.3.Бактериемия,вирусемия-қанда бактериялардың болуы немесевирустардың көбею белгісі жоқ болуы.Инфекциялық процестің реттелуінің дамуының 1-ші этапы болып бабылады.4.Миксті инфекция –бәр уақытта екі немесе одан да көп қоздырғышты шақыратын инфекциялық процесс.5.Реинфекция-инфекциялық процестің қайтадан пайда болуы.6.Суперинфекция-сауыққанға дейінгі организмнің сол қоздырғышпен қайта инфекциялануы.7.2-ші ретті инфекция- 1-ші ретті инфекциялық аурудың дамуымен пайда болатын инфекциялық процесс.

Инфекциялық аурулар-биологиялық белсенді макроорганизм мен микроорганизмнің өзіндік екі биосистеманың әрекеті негізінде пайда болатын аурудың ауқымды тобы.Инфекциялық аурудың қоздығышы патогенді вирустар,бактериялар.

Инфекциялық аурудың формалары:1.Манифестік-өткір және сақтайтын инфекциялық аурудың формалары.Манифестік инфекциялардың жеңіл және ауыр түрлері болады.2.Манифестік инфекцияның өткір формалары-аурудың организмге қоздырғыштың созылмайтындығы болатындығымен сипатталады. Өткір формасымен- ауырған қоршаған ортасына патогенді инфекцияларды белсенді бөледі.3.Сақ-организмге қоздырғыштың ұзақ уақыт болуымен сипатталады.Көптеген инфекциялық аурулар тек қана осындай формада болады:шешек,оба,қызамық.Ал кейбіреулері өткір формада қандай болса сақтайтын формада да солай болуы мүмкін.Мыс:Вирусты гепатит,брюцеллез,дизентерия.4.Реинфекция-бұрынғы қоздырғыштың қайтадан зақымдауымен аурудың пайда болуы.Егер реинфекция толықтй сауыққанға дейін болса,онжа оны суперинфекция дейді.5.Тасымалдаушылық-субклиникалық деңгейде өтетін инфекциялық процестің формасы.кейбір инфекциялық аурулпр қоздырғыштың тасуымен байланысты:дифтерия,салмонеллез,вирусты гепатит В.6.Субклиникалық формада-ауру адам резорвормен қоздырғыш көзі.7.Латентті форманың қоздырғышы иесінің клеткаларының ішіінде ғана болып,сыртқы ортаға инфекция бөлмейді.8.Баяу инфекция-басқаларға қарағанда өауіпті формасы.Мыс:СПИД.

8.Инфекциялық процестің эпидемиологиясы. Қоздырғыштың таралу механизмдерін көрсетіңіз. Микроорганизмдердің тіршілік етудің негізгі заңдылықтарын атаңыз. Әртүрлі жұқпалы аурулар эпидемияларының пайда болу себептерін талдау кезінде Л.В.Громашевский (К.Сталлибрасс,1936 сияқты) үш жағдайға көңіл аударды. Эпидемия пайда болу үшін бірінші ,ең қажет жағдай,инфекция қоздырғышының көзі болуы қажет. Инфекция көзі болмаса, ешқандай эпидемия да,тіпті, жеке ауру да пайда болуы мүмкін емес. Бірақ эпидемиялық процестің пайда болуы үшін міндетті түрде екінші бір қажетті жағдай керек болады. Ол сыртқы ортадағы азды-көпті өзіндік факторлар арқылы қоздырғыштың эстафетамен (үзілмей) берілу мүмкіншілігінің болуы болып табылады. Бұл процесс эволюциялық дамуы кезінде қоздырғыштың жұққан организмнен қабылдаушыға жылжу әдісі арқылы іске асады (берілу механизмі). Эпидемиялық процестің пйда болуы үшін үшінші міндетті щарт осы аурудың қоздырғышын қабылдаушы халықтың болуы қажеттілігі. Осы көрсетілген үш алғы шарттың ( инфекция қоздырғышының көзі, берілу механизмі,қабылдаушы халық)қосылған жиынтық жағдайында ғана жұқпалы аурудың,яғни эпидемиялық процестің пайда болу мумкіндігі туады. Қоздырғыштың берілу механизмі үш саты арқылы жүзеге асады: ● жұқтырылған организмнен бөліну сатысы; ● қоршаған ортада айналымы(циркуляции) сатысы; ● келесі организмге ену сатысы; Берілу факторлары- қоздырғыштардың бір организмнен басқа организмге өтуін қамтамасыз ететін, сыртқы орта элементтері. Сыртқы ортаның алты біріктірілген элементін бөледі:● ауа; ● су; ● тағам; ● топырақ; ● тұрмыстық және өндірістік жағдайдағы заттар; ● тірі тасмалдағыштар; Берілу жолдары- қоздырғыштардың бір организмнен басқасына өтуін қамтамасыз ететін, сыртқы орта элементтерінің жиынтығы. Микроорганизмдердің өніп-өсуі, тіршілігі сыртқы орта жағдайларына тікелей байланысты. Орта жағдайы неғұрлым қолайлы болса, соғұрлым ол белсенді тіршілік етеді. Табиғатта микроорганизмдерге әсер ететің жағдайларды негізінен үш топқа бөлуне болады: 1. Физикалық. 2. Химиялық 3. Биологиялық факторлар. Физикалық факторлардың ішінде температураның микроорганизмдер үшін маңызы зор. Бірақ микроорганизмдер өсімдіктер мен жануарларға қарағанда температураның құбылуына төзімді келеді. әр түрлі микроорганизмдер топтары үшін температураның үш нүктессі бар: оптималь - ең тіршілікке қолайлы температура; Минималь – бұл тіршілікке қажетті температураның ең төменгі шегі; макисаль - микроорганизмдер тіршілік ететін температураның жоғарғы шегі. Бұдан жоғарыласа, тіршілік ете алмайды. Жалпы микроорганизмдердің температураға қатысын зерттегенде оларды үш топқа бөлуге болады: 1. Психрофилдер. 2. Мезофилдер. 3. Термофилдер. Микроорганизмдер ылғалды ортада ғана тіршілік ете алады. Суда еріген қоректік заттарды микробтар клеткасы сорып алып, қоректенеді. Мұнда суда еріген заттардың концентрациясыныңзор маңызы бар. Егер бұлзаттардың концентрациясы суда аз болса, онда оны гипотоникалық ерітінді деп атайды. Ал ол заттар концентрациясы оптималды болса, микроорганизмдер тіршілігі үшін жақсы жағдай жасалады. Заттар концентрациясы молайған сайын сыртқы ортадағы осмостық қысым арта бастайды. Ондай ерітіндіні гипертоникалық ерітінді деп атайды. Осмостық қысым жоғары ерітінділер микроб клеткасындағы ылғалды тартып алады да, клетка тіршілігін жоя бастайды. Мұндай құбылысты плазмолиз деп атайды. Кейбір микроорганизмдерге ортаның жоғарғы осмостық қысымы олардың тіршілік етуіне зиян келтірмейді. Олардың осмофильді, яғни жоғары қысымды “сүзгіштер” деп атайды. Бірқатар микроорганизмдер ас тұзының жоғары концентрациясында тіршілік етуге бейімделген. Оларды галофильдер, яғни тұздың жоғары концентрациясын “сүйгіштер” деп атайды.

9. Инфекционды аурулардың клиникалық айқындалу түрлерін өзара салыстыра отырып сараптаңыз. Манифесті және симптомсыз инфекцияларға блок-схема құрастырыңыз және оған қысқаша анықтама беріңіз?

Инфекцияның пайда болу жолдары.

Клиникалық касиетіне бойланысты инфекционды аурулар.

1. Жеңіл.2. жартылай ауыр.3. Ауыр.

Инф-ң ауырлығын анықтау үшін жалпы симптомдарды зерттейміз.

• Жалпы интоксикация,• Құсу.• тәбеттің жоғарлауы• бас ауру• жүрек және тамыр ауруы, мидың ауруы. Инфекциялық аурулардың формаларының ішінде манифесті және симптомсыз инфекцияға тоқтала кетер болсақ .

Манифесті иинфекция үшке бөлінеді.

Олар:

1. типтік - симптодардың айқын көрінуі.

2. атиптік - клиникалық белгілерінің анық емес.

3. созылмалы - организімдер де қорғаныштықтың ұзақ уақыт айналымда болуы.

Симптомсыз дегеніміз ол ағзада аурудың белгілердің білінбеуі.

1. Абортивті 2. Дремлюшия3. Латенті белгісіз ауру4. Микробтық

10. Вирусты персистенцияның таралу механизмін түсіндіріңіз. Мысалдар келтіріңіз. Вирусты персистенция (Virus persistence) –күрделі инфекцияның, организм клеткасында н\е ұлпаның културасында вирустың функционалды белсенділігін сақтап тұрады. Сәйкесінше инфекциялар, вирусты персистентты инфекциялар деп аталатын, вирусты персистецияның феномены. Вирусты перситентты инфекцияның 3 тобын ажыратамыз:

1. созылмалы,2. латентті,3. баяу

Созылмалы инфекцииның екеуінен айырмашылығы, вирустың болуын кәдімгі лабораториялық әдіспен анықтайды; мысалы, гепатита В жатқызуға болады. Латентті инфекцияның герпесвирустың кәдімгі, меншікті қоздырғыштары ұлпаларда жасырылады, ж\е ол қозу кезінде пайда болуы ықтимал. Баяу инфекцияның, Крейцфельда-Якоба ауруының өкілдері болуы мүмкін, вирусты персистенция өте ұзақ (несколько лет) инкубациялық кезеңге келеді, өте ақырын дамитын ауруға шалдыққан кезде болады. Клетка культурасын вирусты персистенциясы цитопатогенді емес қөздырғыштарымен клетканың зақымдануы болады, олардың көбеюі клетканың кұрылымының бұзылуы ж\е ондағы негізгі биологиялық фунциялардың бақыланбауы н\е көрінбеуімен смпатталады; және де клеткалар өз алдына интерфероның шығу жолында вирусты репликациядан тұрады. Экспериментальды мысалдардан белгілі клетка линиясында вирусты персистентті инфекции жағдайында гепатит А ж\е гепатит Е вирусы болады. Персистенцияның басқа механизмі болып ағза клеткасында хромосомада вирусты геномның интеграциясы, осы түрде клетка линияларында онкогенді вирустар сақталып қалады. Осыған байланысты, клетка линиясында гепатиттің антигені байқалады, біріншілік гепатоклеткалы карциномадан қалыптасады; соңғысы, этиологиялық гепатит В инфекциясы орнатылды. Бұл антигеннің продукциясы кейбір клетка линияларында, соның ішінде PLC/PRF/5 ж\е Александера гепатомы (Alexander hepatoma cell line) деген атпен белгілі, диагностикалық мақсатта осыларды бастау ретінде антиген алу үшін карастыру мүмкіндігі өте жоғары болып табылады. Себебі, бөлек клетка линияларында вирусты персистенция аяқасты контаминированды түрлі агенттер болып шығып, сонымен қоса организмнің ұлпаларынан пайда болатындарды да, бастапқы клеткалардан бөлініп шыққан, н\е биологиялық компоненттерден (мысалы, сұйықтық), тағамдардың құрамына кіретін зат болып табылады.

11.Дефекті интерферациялық вирустық инфекцияның түзілу механизміне схема сызып көрсетіңіз.Дефекті интерферациялық бөлшектер-стандартты инфекциялық вирустың геномынан қысқа болатын дефекті геномнан тұрады.Дефекті геномы бар вирустық бөлшектер өзінің репликациясын жүзеге асыру үшін,көмекші ретінде гомологиялық вирустық инфекцияны қажет етеді.ДИ бөлшектердің интерферацияға қабілеттілігі,көмекші гомологиялық вируыстың көбеюіне кеедергі болуында.ДИ-бөлшектер өздерінің репродукциясы үшін көмекші гомологиялық вирустың гендерін пайдаланадыда сол арқылы олардың көбеюіне жол бермейді.ДИ бөлшектер барлық вирустық жануаралардан табылған (оспа вирусынан басқа).ДИ бөлшектік вирустар инфекциялық емес вирустық бөлшектер оның себебі олар геномның дефективтілігіне байланысты өздерінің автономды репликацияға қабілеттілігін жоғалтқан.Кейбір жағдайларда инфекциялық емес ди бөлшектердің бөлігі өңдеу барысында инфекцияланған түрге айналуы мүмкін.Мысалы,пикорнавирустардың препаратында вириондардың концентрациясы инфекцияланған бөлшектердің концентрациясынан 100-1000 рет жоғары болуы мүмкін.ДИ бөлшектердің инфекциялық емес тұрге айналудың дефектісінің табиғаты белгісіз.Мұндай инфекциялар абортивті инфекцияларға алып келуі мүмкін:бұл кезде вирусспецификалық функциялардың бірқатары жүзеге асырылады бірақ жаңа инфекциялық вирус түзілмейді.Интерферацияның екі түрі болады:гетерологиялық-бір клетканың негізінде бір фирус инфекциялану екінші вирустың репликация мүмкінділігін толығымен тежейді;гомологиялық интерференция-көптеген дефекті вирустарға тән:дефекті вирустар өзіндік репродукцияға қабілетсіз және көмекші вирустың көмегімен репродукциясын жүзеге асырады.ДИ бөлшектер толық вирус геномының тек бір бөлігін ғана алады;дефекттің табиғаты бойынша ДИ бөлшектерді летальды мутанттар ретінде қарауға болады;ДИ бөлшектер қалыпты гомологиялық вируспен интерференцияға қабілетті;Ди бөлшектер адсорбцияға қабілетті және клеткаға ене алуы капсидтің қалыпты құрылысына байланысты.

12. Жай инфекциялық процесс концесциясын түсіндіріңіз? Инфекция қоздырғышы микробтардың енуі өрбуі және тіршілік етуі микроорганизмнің қорғаныс – бейімделу реакциясының тууына себепкер болады. Осы реакциялар комплексінің дамуын инфекциялық процесс деп аталады. Инфекциялық процесс – микробты агенттің енуі және айналымда болуы. Инфекциялық процестің дамуы және факторлары: 1.Микроорганизм қоздырушы. 2.Макроорганизмнің қабылдауы. 3.Қоршаған ортаның әсері. Инфекциялық процесс термині микроорганизмдердегі патогенді микробтарға қойылатын қарсы әрекетін білдіреді. —Инфекциялық процесс - ол эволюция барысында қалыптасқан микробтар мен микроорганизм арасындағы өзара әсерінің ең өзгермелі түрлерінің бірі.Процесс өзара қатынастың себеп- салдарының тұрақты түрде ауысып отыруымен жүреді.Шартты түрде бірнеше сатыға бөлуге болады. Бірінші саты микробтардың микроорганизмге енуі.Микробтың енуі және инфекцияның кіру есігінің аумағында адаптациялануы (лат.adaptatio – бейімделу),яғни жұғуы,және де микробтардың микроорганизм жасушасына жабысуы инфекциялық процестің басталу сәті болып табылады.—Екінші саты колонизациялау (лат.colonia – қоныстану)-кіру есігі аумағындағы тері жабындылары мен шырышты қабықтарда горизантальды бағытта микробтардың жайылып қоныстануы. Үшінші сатысы-диссеминациялану (лат. Disseminaze – шашылу,таралу),яғни микробтардың бірінші енген жерден айналасына,басқа аумақтарға таралуы және лимфагематогенді,бронхогенді,периневральды жолмен жаңа жерге қоныстануы. Төртінші сатысы-микроорганизмнің қорғаныс факторларын жұмылдыру. Бесінші сатысы-инфекциялық процестің аяқталуы және ақыры Инфекциялық процесс жұқпалы аурулардың негізін құрайды.Инфекциялық процестен айырмашылығы сол,жұқпалы ауруды,әр кезде зертханалық әдіспен анықталатын немесемикробтардың,олардың токсиндерінің әсерінен әр түрлі дәрежеде гомеостаздың бұзылуымен сипатталатын осы макроорганизмнің айқын клиникалық көрініс беретін жағдайы деп түсіну қажет.Бұл әрбір нақты дарада инфекциялық процесс байқалатын жеке жағдай.Ауру кезінде патологиялық,морфологиялық субстрат қалыптасып,макроорганизмнің функциясы бұзылған жағдайда ғана жұқпалы ауру туралы айтылады. Инфекциялық процесс әр түрлі клиникалық түрде өтеді.