39.Нөлдік және балама (альтернативті) гипотезалар туралы түсінік,олардың қолданылуы.

Гипотеза – арнаулы дәлелдеулерді талап ететін, ғылыми негізделген қойылған проблеманың мүмкін болатын жауабы.

Альтернативтік гипотеза – нәтижесінің мазмұны басқа гипотезадан өзгеше түсіндірілетін экспериментальды зерттеудің гипотезасы.

Нөлдік гипотеза - әдетте айырмашылықтар болмағанда, фактордың ешқандай әсер етпеуі, үлгі сипаттамалардың жойылып; құндылықтардың жоқтығы болып табылады. Мысалы, педагогикада нөлдік гипотезаны бекіту тек кездейсоқ себептер салдарынан сол бақылау жұмысы студенттердің екі топқа қорытындысының айырмашылығы болып табылады.

40. Жай орташа арифметикалық және өлшемді орташа арифметикалық шамаларды есептеу әдістері.

Орта шамаларды қолданғанда зерттелген статистикалық жиынтықтың бірыңғай болуын қадағалау керек. Мысалы, ер балалар мен қыздардың бойын, салмағын және т.б. сандық белгілерді сипаттағанда.

Орта шаманы табу үшін зерттелген қүбылыстың сандық мөлшерлерін белгілі ретпен орналастыру керек, яғни вариациялық қатар құру қажет.

Вариациялық қатар — зерттелетін белгінің сандық мөлшерлерін жоғарылату немесе төмендету ретімен орналастыру.

Вариациялық катарды белгілеу тәртібі:

• варианта (V) — зерттелетін белгінің сандық маңызы;

• жиілік (Р) — әр вариантаның кездесу жиілігі;

• жалпы бақылау саны (n = ∑р), (∑- қосынды белгісі).

Орта арифметикалық шаманы (М) есептеудің үш түрі болады:

1. жай арифметикалық орта шама формуласы әр вариантаның біркелкі жиілікпен кездесуінде және бақылау санының қосындысы n≤30 болған жағдайларда пайдаланылады.

2. өлшемді арифметикалық шама формуласы әр вариантаның жиілігі біркелкі болмай кездессе және бақылау санының қосындысы көп болса

(n >30) пайдаланылады.

3. Шарттық немесе “кезеңдік” Бұл әдісті бақылау саны көп (жүз, мың) болып жөне варианталар үлкен сандармен (мысалы, нәрестелердің салмағын граммен есептейді) көрсетілгенде қолдану ыңғайлы.

41.Критерийдің қуаттылығы (сезімталдығы).Сенім шегі.(интервал).

t – сенім шегі. t (М₁-М₂)/ m²₁+m²₂

t – ның мөлщері 2 – ге тең н/е одан жоғары болуы к/к, сонда ғана 95 процент нақтылықпен екі салыстырмалы рата шаманың айырмашылығы бар деуге болады.

42.Орта шамалар репрезентативтілік қателерін анықтау.

Орта арифметикалық шаманың орта қатесін есептеу үшін қажетті және таңдамалы сатистикалық жиынтықпен жқмыс жүргізгенде нәтиже қаншалықты жалпы жиынтықты дұрыс сипаттайтынын есептеуге пайдаланады.Ол үшін формула арқылы орта арифметикалық санның орта қатесін есептейді.

43. Қарқынды көрсеткішті есептеу тәсілі ж/е пайдалануы.

Қарқынды көрсеткіш- бір белгінің н/е құбылыстың зерттелетін ортадағы жиынтықтағы жиілігін анықтайды.Халық арасында аурудың, мүгедектіктің, жарақаттанудың, өлімнің т.б жиілігін көрсетеді.

Қарқынды көрсеткіш бір жыл ішінде өлгендердің саны * 1000/халық саны

44.Корреляция коэфициентін есептеу әдісі мен ережесі.

2 тәсіл бар: квадраттық тәсіл (Пирсон тәсілі) ж/е рангілі тәсілі(Спирмен тәсілі)

Спирмен тәсілі бойынша: m_p 1-p²xy/n-2

45. Мәліметтерді жинау бағдарламасын және бақылау бірлігін анықтау.

Зерттеудің ережесі 3 бөлімнен тұрады: мәліметтерді жинау, мәліметтерді өңдеу,мәліметтерді талдау.

Бақылау бірлігі – нақты бір белгіге не көптің жеке алынған элементі.

46.Қатесіз болжам мүмкіншілігіне анықтама беріңіз, оның шамалары.

?

47.Көрнекті көрсеткішті есептеу және оны графикалық бейнелеу.

Көрнекті көрсеткіш бір жағдайдың мезгіл аралығында өзгеруі.Мыс: туу көрсеткіші.Бұл көрсеткішті есептеу үшін салыстыратын мөлшердің біреуін 100 пайызға теңейді. Ал қалғанын соған қатынас ретінде есептейді.Мыс: ҚР – да тұрғындардың ауруханадағы төсектермен қамтамасыз етілу кқрсеткіштерінің 10 жыл ішінде өзгеруі.

48. Статистикалық жиынтық анықтамасы. Бақылау бірлігі, есептеу белгілері, олардың түрлері жайлы түсінік Таңдамалы жиынтыққа

қойылатын талаптар..

Статистикалық жиынтық- дегеніміз белгілі бір кеңістікте және уақыт аралығында алынған, сапа жағынан салыстырмалы түрде біркелкі элементтердің (бақылау) тобы. Бақылау бірлігі – нақты бір белгіге не көптің жеке алынған элементі.

49.Қарқынды көрсеткіштерді есептеу әдісі.о графикалық бейнелеу әдістері.

Бір белгінің н/е құбылыстың зерттелетін ортадағы, жиынтықтағы жиілігін анықтайды. Халық арасында аурудың, мүгедектіктің, жарақаттанудың, өлімнің т.б жиілігін көрсетеді.

Қарқынды көрсеткіш бір жыл ішінде өлгендердің саны * 1000/халық саны

Графикалық бейнелеудің бірнеше түрі бар: диаграмма, картограмма, картодиаграмма.Сызықты диаграмма-құбылыстардың н/е белгінің динамикалық өзгеруін көрсетеді.Бағаналы диаграмма- құбылыстың динамикалық н/е тұрақты жағдайын бейнелеуге қолданылады.Ішкі бағаналық диаграмма-жалпы ауру көрсеткіші 100 пайызға теңейді, ал соның құрамындағы аурулардың түрлерін бағананың ішінде түрлі бояумен н/е сызықшаламен көрсетеді. Секторлық диаграмма- бір құбылыстың құрамын бейнелеу үшін пайдаланады. Онда шеңберді 100 %-ға теңейді, ал шеңбердің көлемі 360⁰ болғандықтан 1 % -3,6- қа тең, яғни көрсеткішті 3,6-ға көбейтіп градусты табады. Көлемді немесе фигуралы диаграма-статистикалық көрсеткіштерді суреттеп бейнелейді.Картограмма- графикалық картаға статистикалық көрсеткіштің мөлшеріне қарай соған сәйкес ауданды, аймақты, облысты, т.б. бояумен немесе сызықшалармен белгілейді.Картодиаграмма- географиялық картаға түрлі диаграмма салынады, көбінесе бағаналы даграмма пайдаланады.