- •2.Turkmenistanda telekeciligi osdurmek boyunca Dowlet syyasatynda hasabyn orny.
- •3. Kici we orta telekecilige dowlet goldawyny bermigin bas ugurlarynda buhgalter hasabunun ahmiyeti.
- •5.Maýa goýumlaryň we esasy serişdeleriňgirmegiň hasaby
- •7 .Hasap belliknamalary we olaryn gornusleri .
- •10. Esasy serişdeleriň könelmeginiň(amortizasiýanyň) hasaby
- •11. Byujet bilen hasaplasyklaryn hasaby.
- •12. ‘’Dürli bergidarlar we algydarlar bn hasaplashyklar ‘’ hasapci hasapnamalara bolunýär.
- •15. Maddy däl aktiwleriň hasaby
- •17. Esasy serişdeleriň abatlanşynyň hasaby.
- •16.Material resurslary,onun bahalanyshy we toporlara bolunishi
- •18.Buhgalter hasabynyn hasapnamalary we olaryn gurlushlary.
- •19. Önümçiligiň görnüşleri we olaryň buhgalter hasabynyň guralyşyna täsiri.
- •20. Önümçilik harajatlarynyň hasabynyň umumy şekili.
- •21.Maliye netijeleri hakyndaky hasabat we onuň esasy görkezijileriniň häsiýetnamasy.
- •23. Maksatlary we gurluşlary boýuça hasapnamalaryň toparlara bölünilişi.
- •24. Türkmenistanda hasaby halkara ulňewlerine geçmekligiň zerurlygy.
- •25. Hojalyk hasabynyň görnüşleri
- •26.Buhgalter hasabynyň gurluş formalary
- •27.Esasy serişdeler olaryň baglanyşy we toparlara bölünşi
- •28. Pul serişdeleriniň hereketi barada hasabat
- •29.Baş buhgalteriň hukuklary we borçlary
- •30.“Buhgalterçilik hasaba alyş we maliýe hasabaty hakyndaky“ Türkmenistanyň kanuny onyň mazmuny we ähmiýeti.
- •31.Buhgalter hasabynyň hasapnamalar meýilnamasy
- •36. Ykdysady mazmunlary boýunça hasapnamalaryň toparlara bölünişi.
- •Kärhananyň serişdelerini hasaplamaklyk üçin niýetlenen hasapnamalar iki topara bölünýär:
- •Hasapnamalaryň bu topary ikä bölünýär:
- •37.Önümçilik harajatlary we olaryň toparlara bölünişi.
- •38.Bujgalter hasabatynyň düzüliş, tabşyrylyş we tassyklanyş tertibi.
- •Töleg talaplary bilen geçýän hasaplaşyklaryň hasaby.
- •Hasaplaşyklaryň bu görnüşiniň ady hasaplaşyklara iki subýektiň gatnaşýandygyny görkezýär:
- •41. Umumy önümçilik we umumy hojalyk çykdajylarynyň düzümi we hasaby.
- •42.Buhgalter resminamalarynyn dolanshygynyn gurnalyshy we hasaby.
- •43. Karzlaryň hasaby.
- •44. Kassa amallarynyň resminamalaşdyrylyşy we hasaby.
- •Bankyn kassasyna karhanalardan we telekecilerden bolek - satuw sowdanyň nagtpullaryny hasaplasyk hasapnamalaryna kabul etmek :
- •45.Onumchilik harajatlarynyn hasabynyn we onumlerin dushyan gymmatyny hasaplamaklygyn esasy usullary.
- •46.Hususy eyechilige gechirilyan karhanalryn buhgalter hasaby
- •49.Arzan bahaly we tiz konelyan zatlarynyn hasabynyn ayratynlyklary.
- •50. Buhgalter hasabynyň görnüşleri.
- •51. Materiallaryň gelip gowuşmagynyň we üpjün edijiler bilen hasaplaşyk hasaby.
- •52. Gymmatly kagyzlaryň we maliýe goýumlaryň hasaby.
- •53. Esaslyk maýanyň hasaby.
- •54.Ýörite maksatly hazynalaryň hasaby.
- •56. Tükelleme onuň görnüşleri we geçiriliş tertibi.
- •Şu aşakdaky ýagdaýlarda tükelleme hökmany tertipde geçirilýär:
- •Tükellemede kem çykan zatlar ilki bilen 84 “Gymmatlyklaryň ýetmezligi we zaýalanmagyndan ýitgiler” hasabynyň debetine şeýle ýazgy bilen eltilýär:
- •Soňra günäkär tölemeli edilen ýagdaýda
- •Önümçilik, aýlanşyk çykdajylarynyň ýa-da zyýanyň hasabyna ýapylanda:
- •57. Banklardaky walyuta we beyleki hasapnamalardaky amallaryn hasaby.
- •58. Oba hojalygy
- •59. Zähmet haky harajatlarynyň hasaby
- •60. Onumcilik harajatlaryn elementleri we kalkulasiya maddalary boyunca hasaby.
- •61.Işgärler b/n zähmet hak tölegi boýunça hasahlaşyklaryň sintetik hasaby
- •62. Bankdaky hasaplashyk hasapnamasyndaky geçyan amallaryn resminamalashdyrylshy we olaryn hasaby.
10. Esasy serişdeleriň könelmeginiň(amortizasiýanyň) hasaby
T-ň ykdysadyyet we maliye ministliginiň 2000-nji yylyň 21 fewralynda tassyklanan “Esasy serişdeleri buhgalterlik hasaba alnyşy boyunça” düzgünnama layyklykda alnyp barylyar.
Esasy serişdeler bu:
a) harytlary öndürmegiň ya0da ibermegiň we hyzmatlary etmegiň barşynda, kärendä berlende ya-da dolandyryş maksatlarynda peydalanmak üçin niyetlenen;
b) bir yyldan köp döwrüň dowamynda ulanylmagy göz önünde tutulyan maddy aktiwlerdir.
Esasy serişdeler -01- “Esasy serişdeler hasaby niyetlenyär. Ol hasapişi hasaplara bölünyär:
-010 -jaylar
-011-desgalar( сооружение)
-012-geçiriji emjalar
-013- maşinlar we enjamlar
-015- maddy däl aktiwler
-016-ulag serişdeleri
We şuna menzeşler.
Esasy serişdelere girmeyär:
Bahasyna seretmezden 1 yyldan az hyzmat edyan zatlar.
Hyzmat edyän möhletinegaramazdan binyatlyk ululygyň 2-i essesiniň çäklerinde bolan zatlar.
Bahasyna ulanylyan möhletine garamazdan balyk tutmak üçin gurallar.
Ulanylmaly möhleti 2-i yyla çenli bolan wagtlayyn jaylar.
Bahasyna garamazdan yörite gurallar
Bahasyna we ulanylmaly möhletine garamazdan, yörite ayakgap we yorgan düşekler.
Esasy serişdeleriniň ählisi yolbaşçynyň buyrugy bilen bellenen wezipeli adamyň jogapkärçiliginde saklanmaly. Jogapkär işgär esasy serişderleriň inwentar sanawyny alyp barmaly. Jogapkär adam esasy serişdelere gözekçilik etmeli. Jogapkär adam çalşanynda onuň saklayan esasy serişdelerini tukelenmek (инвентаризация) geçirilyär “ kabul ediş-tabşyryş ykrarnama düzülyar” Ol ykrarnama kärhananyň yolbaşçysy bilen tassyklanylyar.
Esasy serişdeler buh. hasabyna alnyşda ilki başdagy bahasy bilen alynyar.
Edara (ammara) esasy serişdeler gelip gowşanda maddy jogapkär adam maddy gymmatlyklary alandygy barada gol çekmelidir.
Yaramsyz yagdaya gelen esasy serişdeler bellenen tetipde hasapdan üçürilyär.
Esasy serişdeler hasaba alnyşy gurama hem-de gözekçiligini üpçin etmek üçin her bir obyekda inwentar nomer berilyar. Ol belginiň 1-nji üç sany hasapiçi hasaby aňladyar, 4-njisany topar belgisi, soňky 4 sany tertip belgisini görkezyär.
11. Byujet bilen hasaplasyklaryn hasaby.
Byujet bilen hasaplasyklaryn hasaby karhana tarapyndan tolenilyan salgytlar we karhananyn isgarlerinden alynyan salgytlar boyunça byujet bilen hasaplasyklar barada maglumatlary umumylasadyrmak uçin niyetlenendir. Salgytlaryn hasaplanylysy we tolenis tertibi kanunçylyk we beyleki kadalasdyryjy namalar bilen duzgunlesdirilyar. Byujete geçirmek uçin hasaplanan pul serisdeleri byujet bilen hasaplasyklar hasabyna kreditlenyar. (81 “Peydanyn ulanylysy” hasaby bilen peyda salgydy boyunça, 70 Zahmet haky boyunça hasaplasyklar hasaby bilen girdeyji salgydy boyunça) byujete hakyky geçirilen serisdelerin jemine bolsa debitlenyar. 68”Byujet bilen hasaplasyklar” hasabynda jik me jik hasap salgydyn gornusleri boyunça alynyp barylyar.
Milli stanartlaryna layyk gelyan taze hasap meyilnamasynda salgytlaryn gornusleri boyunça 28234000 we 28244000 hasaplarynda alynyp barylyar.