Народныя вераванні і святы.

Пакланяліся з’явам прыроды.

Звычай – правілы паводзін, якіх прытрымліваюцца людзі.

Старажытнагрэчаскі вучоны Герадот запэўніваў, што людзі з плямён неўраў, якія жылі паблізу Прыпяці, былі чараўнікамі.

Назвы камянёў – Кравец, Змееў камень, Чортаў ступень.

Абрад – пэўныя дзеянні, у якіх праяўляюцца вераванні людзей.

Міфы – вусныя апавяданні з фантастычнымі дзівоснымі вобразамі.

“Пасябрыўся з Белунум” – разбагацеў. Легенда пра тое, як Бялун стварыў свет.

Назва “белы” паходзіць ад старажытнаіндыйскага слова, якое мае значэнне “бляск”, “зіхаценне”.

Народныя звычаі і абрады.

З распадам родавай абшчыны паступова ўсталёўвалася аднашлюбная сям’я.

Зарадзіліся такія віды шлюбу, як “умыканне” (пазней заменены на шлюб па дамоўленасці) і “купля – продаж”.

Наагул невядомы стаянкі чалавека на тэрыторыі Беларусі ў прамежак часу 22 – 16 тыс. гадоў.

Апошні ледавік адступіў з поўначы Беларусі 15 – 13 тыс. гадоў таму. Буданы конусападобнай формы.

12 тыс. гадоў таму – вынайдзены лук.

Звыш 6 тыс. гадоў таму – выраб глінянага посуду

5 тыс. да н.э. з'яўляецца вертыкальны ткацкі станок

6-5 тыс. гадоў таму – пераход на аселы спосаб жыцця

12-7 тыс гадоў назад – аб’яднанне родаў у плямёны

Прыкладна 6 тыс. гадоў назад – значны прырост насельніцтва. З’яўленне груп плямён.

3 тыс. да н.э. – пераход да жывёлагадоўлі.

ТЭРМІНЫ

Будан – жытло старажытных людзей конусападобнай (першыя – авальнай) формы паглыбленае ў землю з вогнішчам пасярэдзіне. Пакрывалася шкурамі жывёл.

МЕЗАЛІТ – назва сярэднекаменнага перыяду ў развіцці гісторыі і культуры чалавецтва

НЕАЛІТ - назва новакаменнага перыяду ў развіцці гісторыі і культуры чалавецтва

НЕАЛІТ – назва перыяду першабытнай гісторыі, падчас якога адбылося з’яўленне керамічнай вытворчасці:

СТАЯНКА - месца пасялення першабытнага чалавека

Палеалітычная рэвалюцыя – рашучыя змены жыцця першабытнага чалавека. Адбыліся змены ў псіхічнай дейнасці, у свядомасці, развівалася мова. Чалавек авалодаў агнём, адбываўся пераход да рэгулярнага і сістэмнага вырабу каменных прылад працы. Чалавек вынайшаў першыя механічныя прыстасаванні.

"неалітычная рэвалюцыя" - пераход ад прысвойваючай гаспадаркі (збіральніцтва і паляванне) да вытворчай (земляробства і жывёлагадоўля).

Алахтоны - прышлае насельніцтва на пэўнай этнічнай тэрыторыі

Аўтахтоны - гэта мясцовае, карэннае населніцтва на пэўнай этнічнай тэрыторыі (абарыгены).

Асноўнымі спосабамі палявання ў каменным веку былі высочванне, аблава, ЗАГОН

Гістарычна паслядоўна: палка-капалка, каменная або рогавая матыка, барана-сукаватка, драўлянае рала, драўляная саха з жалезнай нарогай

Гістарычныя формы апрацоўкі зямлі старажытным чалавекам: матычнае, падсечна-агнявое (лядна-агнявое), ворыўнае.

Археалагічная культура – сукупнасць археалагічных помнікаў (рэшткі паселішчаў, гарадзішчы, могільнікі), якія належаць да адной тэрыторыі і эпохі, маюць агульныя асаблівасці ў прыладах працы, выглядзе жытлаў, пахавальным абрадзе і г.д.

этнічная супольнасць – група роднасных плямён

Звычай, прадпісваючы ўступленне ў шлюб у межах вызначанай грамадскай групы - эндагамія.

Звычай, які забараняе ўступленне ў шлюб у межах адной грамадскай групы - гэта экзагамія.

антрапагенэз - працэс станаўлення і развіцця чалавека –

СТАРЭЙШЫНА - Кіраўнік роду або племені, самы вопытны і звычайна сталы чалавек СПАЖЫВЕЦКАЯ (ПРЫСВОЙВАЮЧАЯ) - Від гаспадаркі, пры якім старажытны чалавек браў ад прыроды ўсё ў гатовым выглядзе

ВЫТВОРЧАЯ гаспадарка – гаспадарка, пры якой людзі самі рабілі тое, што неабходна для жыцця

ПРЫРОДНЫ тып падзелу працы – тып падзелу працы, які існаваў у першабытным грамадстве паміж мужчынамі і жанчынамі, дарослымі і дзецьмі, маладымі і старымі

Бортніцтва – здабываннне мёду дзікіх пчол.

Гарпун – кідальная зброя для палявання на звяроў і рыб.

Даліна – роўная прастора ўздоўж ложа, па якім цячэ рака.

Дзіда – прылада працы ў выглядзе палкі, да якой прымацоўваўся востраканечннік, таксама кап’ё.

Курган – земляны насып над магілай памёршага.

Паляванне – пошук і праследаванне дзікіх звяроў і птушак з мэтай іх здабычы.

Човен – лодка, выдзеўбеная з суцэльнага ствала дрэва.

Вытворчасць – выраб розных рэчаў, неабходных для жыцця чалавека.

ТЭРМІНЫ

ІНДАЕЎРАПЕЙЦЫ Плямёны жывёлаводаў-вандроўнікаў, якія рассяліліся на вялікай тэрыторыі, у тым ліку і ў Еўропе.

Праабшчына -- самая простая грамадская арганізацыя.

ранняродавая (мацярынская) абшчына - агульнае жыццё і гаспадарка; агульная ўласнасць на зямлю; радство на мацярынскай лініі; вядучая роля жанчыны ў жыцці абшчыны; муж пераходзіць у род жонкі падчас брачных сувязей.

Мацярынскі род – абшчына, у якой роднасць яе членаў лічылася па жаночай лініі.

АБШЧЫНА Калектыў старажытных людзей, якія вялі агульную гаспадарку і сумесна валодалі прыладамі працы

РОДАВАЯАБШЧЫНА - Калектыў людзей, якія звязаны паміж сабой сваёй роднасцю, агульнасцю паходжання і вядуць агульную гаспадарку.

познеродавая абшчына – Калектыў людзей, якія звязаны паміж сабой сваёй роднасцю, агульнасцю паходжання, характарызуецца развіццём вытворчай гаспадаркі, першым буйным падзелам працы, існаваннем парнага шлюбу.

ПЛЕМЯ - трывалае аб'яднанне некалькіх родаў, звязаных агульнасцю паходжання, адзінствам гаспадаркі, мовы, звычаяў і тэрыторыі Яно ўзнікла на аснове кроўных сувязей.

Першабытны статак - РОДАВАЯАБШЧЫНА – племя

Бацькоўскі род – абшчына, у якой роднасць усіх яе членаў лічылася па мужчынскай лініі.

суседскаа абшчына - аб'яднанне людзей, у якім асобныя сем'і не мелі сваяцкіх сувязяў і вялі самастойную гаспадарку. Характарызуецца: з'яўленнем маёмаснай няроўнасці, радством па бацькоўскай лініі; вядучай роляй мужчыны ў жыцці абшчыны; жонка пераходзіць у род мужа; наяўнасцю асобных надзелаў зямлі; жыццём асобнымі сем'ямі.

ГАРАДЗІШЧА Асноўны тып паселішча на Беларусі ў жалезным веку. Умацаванае паселішча, якое ў Беларусі ўзнікае ў канцы бронзавага і пачатку ранняга жалезнага веку.

БАЛТЫ У жалезным веку былі асноўным насельніцтвам на тэрыторыі Беларусі

З выкарыстаннем драўлянага рала быў звязаны пераход да ВОРЫЎНАГА земляробства

КАЛАНІЗАЦЫЯ - Засяленне незанятых зямель перасяленцамі

Ворыўнае земляробства – земляробства, пры якім для апрацоўкі зямлі выкарыстоўваецца рала. ЦІ: новы, больш перадавы від земляробства, які прыйшоў на змену падсечна-агнявому. Для апрацоўкі зямлі сталі выкарыстоўваць рала і саху.

Матычнае земляробства – земляробства, пры якім апрацоўка зямлі ажыццяўлялася з дапамогай матыкі.

Падсечна-агнявое земляробства – земляробства, для вядзення якога высякаўся і спальваўся на адпаведным вучастку лес, карчаваліся пні, а попел служыў у якасці ўгнаення. ЦІ: адзін з відаў земляробства ў лясной паласе, які прыйшоў на змену больш старажытнаму матычнаму.

ЛЯДА – пасека, лясная дзялянка, вызваленая ад дрэў.

Печ-домніца – гліняная печ для атрымання з балотнай руды порыстай масы (крыцы) і крычнага жалеза.

Праславяне – агульныя продкі старажытных славян.

Балты – плямёны індаеўрапейскага паходжання, якія ў V-VI стст. засялялі паўночную і сярэднюю Беларусь.

Гандаль – продаж або абмен розных тавараў.

Гістарычная навука – вучэбны прадмет, які з’яўляецца носьбітам навуковых ведаў аб жыцці людзей у мінулыя часы.

Патрыярхальная сям’я – вялікая сям’я, якая вядзе агульную гаспадарку і скаладецца з некалькіх пакаленняў блізкіх родзічаў (сваякоў). На чале такой сям’і стаіць мужчына.