Утварэнне і ўнутранае становішча рэчы паспалітай у 17 – 18 стст.

Галоўную палітычную вагу ў ВКЛ мелі ?магнаты.

Галоўную палітычную вагу у Каралеўстве Польскім – ?шляхта.

У час польскага сойма 1563 – 1564 гг., частка дэпутатаў вылучыла праект аб ліквідацыі назвы “Літва” і замене яе на “Новую Польшчу”.

ПРЫЧЫНЫ

Польская шляхта хацела новых зямель, новых багаццяў, новых пасадаў.

Шляхта ВКЛ імкнулася атрымаць “залатыя шляхецкія вольнасці” (права ўдзелу ў сойме, права ўдзелу ў выбары караля).

Галоўнай прычынай дзяржаўнай уніі стала катастрафічнае становішча ВКЛ у час Лівонскай вайны (1558 – 1582 гг.).

Іншы варыянт выйсця з крызіснага становішча ВКЛ – унія з Расійскай дзяржавай і прызнанне Івана ІV ці яго сына сваім царом.

УМОВЫ:

АГУЛЬНЫЯ Сойм Сенат Манарх Знешняя палітыка

АСОБНЫЯ адміністрацыйны апарат, заканадаўства суд тытул пячатка войска фінансы мова

ПРЫЧЫНЫ АНТЫПОЛЬСКІХ НАСТРОЯЎ ПАСЛЯ ЛЮБЛІНСКАЙ УНІІ

• палітычная вага шляхты ВКЛ ў Рэчы Паспалітай была нязначнай

• страта 1/3 тэрыторыі ВКЛ (Падляшша, Падолле, Валынь, Кіеўшчына)

• польская шляхта атрымала права набываць землі на тэрыторыі ВКЛ

• шляхта ВКЛ не мела права набываць не толькі землі ў Польшчы, але і землі, якія адышлі да Кароны ў 1569 г.

РАШЭННІ СТАТУТА ВКЛ 1588 г.

- Не згадваепра унію

- ВКЛ абвяшчае самастойнай дзяржавай

- Польскай шляхце забараняе набываць землі ў межах ВКЛ

- Надае права займаць дзяржаўныя пасады і атрымоўваць землі на тэрыторыі ВКЛ толькі грамадзянам Княства

Канстытуцыя 3 мая 1791 г.

Ліквідацыя падзелу на Карону і Княства

Ліквідацыя выбараў караля

Стварэнне адзінага ўрада

Агульнае войска

Суд, незалежны ад адміністрацыі

Буржуазныя правы і свабоды

Ліквідацыя “ліберум вета”

Мэты паўстання пад кіраўніцтвам Т. Касцюшкі

Поўны суверэнітэт Рэчы Паспалітай

Аднаўленне Рэчы Паспалітай ў межах 1772 г.

Вяртанне Канстытуцыі 3 мая 1791 г.

Склад паўстанцаў: шляхта, духавенства, мяшчане, сяляне.

ДАТЫ

Іван ІV пакарыў ?Казань (1552), ?Астрахань (1556). Стаў Грозным – ініцыятарам апрычніны (1565).

1558 – 1583 – Лівонская вайна

У 1558 г. Лівонскі ордэн адмовіўся плаціць даніну за эстонскія землі і Юр’еў маскоўскаму цару Івану ІV.

студзень 1558 г. пачатак вайны Маскоўскай дзяржавы супраць Ордэна.

1561 г. – Лівонскі ордэн спыніў сваё існаванне

1562 г. – Іван ІV пачаў вайну з Жыгімонтам ІІ Аўгустам.

31 студзеня 1563 г. пачалася аблога Полацка.

26 Студзеня 1564 г. – бітва пад Улай (каля Чашнікаў)

10 студзеня 1569 г. пачатак Люблінскага Сойма.

1 Ліпеня 1569 г. – падпісанне акта Люблінскай уніі.

У канцы 1569 г. паміж Рэччу Паспалітай і царствам Маскоўскім было заключана часовае пагадненне.

1576 г. – пачаўся новы этап Лівонскай вайны.

1576 – 1586 праўленне Стэфана Баторыя

1579 г. быў адваяваны Полацк

1580 г. – войскі РП узялі Вялікія Лукі,

1581 г. – аблога войскамі РП Пскова.

1582 г. –Ям – Запольскі дагавор

1581 г. – стварэнне асобнай вышэйшай судовай інстанцыі для Вялікага княства – Галоўны Трыбунал.

1584 г. – памёр Іван ІV.

1588 – ІІІ Статут ВКЛ.

1598 г. смерць вялікага князя маскоўскага Фёдара Іванавіча

1600-1629 – вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй.

1599 г. – шведскі сойм скінуў польскага караля і вялікага князя літоўскага Жыгімонта Вазу са шведскага прастолу.

1600 г. войска пад камандаваннем герцага Карла уступіла ў Лівонію.

1604 – 1618 – вайна Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай. Паходы Лжэдзмітрыяў.

1604 г. – войска самадзейнай шляхты, казакаў і татар на чале з самазванцам Дзмітрыем выступіла ў напрамку Масквы.

1605 г. – войска Лжэдзмітрыя пры падтрымцы баяр уступіла ў Маскву. Лжэдзмітрый абвясціў сябе царом.

27 верасня 1605 г. – бітва са шведамі каля Кірхольма (Саласпілс).

1608 г. – новы самазванец – Ілжэдзмітрый ІІ.

1610 г. – войска РП на чале з каралём захапіла Смаленск і рушыла на Маскву.

1612 г. – Маскву вызваліла народнае апалчэнне.

1617 г – паход гетмана Караля Хадкевіча на Маскву.

1621 г. кароль Швецыі Густаў ІІ Адольф падпісаў мір з Даніяй і Расіяй.

1622 г. – падпісана асобнае перамір’е магнатаў ВКЛ са Швецыяй.

1629 г. – у Альтмарку (цяпер г. Новы Тарг у Польшчы) – перамір’е паміж Швецыяй і Рэччу Паспалітай на 6 гадоў.

1618 г. – Дэўлінскае перамір’е.

лістапада 1632 – верасень 1633 г. – Аблога Смаленска.

1634 г. – Палянаўскі дагавор.

1632 – 1634 – вайна Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай за Смаленск.

1648 г. - -ачатак казацкага паўстання на Украіне супраць польскіх паноў.

Лета 1648 г. на поўдні Беларусі з’явіліся казацкія загоны.

31 ліпеня 1649 г. – бітва пад Лоевам

1655 г – сойм Рэчы Паспалітай. забараніў польскім воінскім часцям пераходзіць без дазволу межы ВКЛ, а тых, хто парушаў забарону, дазвалялася знішчаць.

1673 г. – рашэнне, па якім кожны трэці сойм павінен быў збірацца ў Вялікім княстве, у Гродна, і на ім маршалкам павінен быў выбірацца адзін з ліцвінскіх дэпутатаў.

1696 г. – пастанова “ўсе рашэнні павінны складацца на польскай мове”.

1696 г. вялікакняжацкая шляхта поўнасцю ўраўноўвалася ў правах з польскай у адносінах узмацнення кантролю над дзейнасцю вышэйшых службовых асоб.

1700 – на Віленшчыне ля Алькенікаў адбылася бітва паміж варожымі групоўкамі шляхты. Сапегі пацярпелі паражэнне.

1669 г. – сойм прыняў пастанову: “Усякае новаўвядзенне ў Рэчы Паспалітай можа быць небяспечным і прывядзе да вялікіх хваляванняў. Неабходна сойму сачыць за тым, каб нічога не падвяргалася змяненню”.

1697 г. – 1733 праўленне Аўгуста ІІ.

1764 г. – уведзена забарона на “ліберум вета”

Канчаткова права “ліберум вета” было ліквідавана ???Канстытуцыяй 3 мая 1791 г.

1654 г. – Пераяслаўская Рада.

Цар Аляксей Міхайлавіч абяцаў:

Шляхце – захаванне усіх уладанняў і былых прывілеяў.

шляхце, якая пойдзе на маскоўскую службу – маёнткі.

мяшчанам – вольны гандаль з рускімі гарадамі.

сялянам – нічога.

21 мая 1654 г. – наступленне маскоўскага войска.

31 ліпеня 1655 г. – маскоўскія войскі захапілі Вільню

1659 – амаль уся Беларусь ахоплена антырасійскімі выступленнямі.