2.Кәсіпорындағы ақша ағымдарын жіктеу

Жиынтықты ақша ағындары,сондай ақ оның жекелеген элементтері қаржыны басқару объектісі ретінде қаралады.Кәсіпорында ақша қаражаттарын ұтымды басқрудың маңыздылғы келесі жағжайлармен анықталады:

ақша ағымдары-шаруашылық жұмыстарын барлық түрлеріне қызмет етеді

оларды ұтымды қалыптастыру-өндірістік және қаржылық кезеңдердің ырғалықтығын қамтамасыз етеді

ақша ағымдарын ұтымды басқару-қаржылық тепе-теңдікті және стратегиялық дамуды сақтайды

ақша ағындарын мақсатты бағытпенен басқару-қарыз капиталына қажеттілікті кредитор қарызға қызмет ету шығындарын қысқартады

ақша ағындарын басқару-айналым капиталын жылдамдатудың маңызды құралы болып есептелінеді

ақша ағындарын басқару-ағымдағы және болашақ кезеңдегі төлем қабілеттілігінің тәуекелін азайтуды қамтамасыз етеді

ақша ағындарын басқарудың қарқынды түрі-қосымша пайда алуға мүмкіндік етеді.

Осы аталғандар ақша ағындарын арнайы басқару объектісі ретіндеқалауды талап етеді.

Жұмыс істейтін кәсіпорынға ақша ағындары

а)ағымдағы жұмыстардан

б)инвестициялық жұмыстардан

в)қаржылық жұмыстардан түседі

а)Ағымдағы жұмыстарда кәсіпорынның өндірістік коммерциялық қызметін орындауды қамтамасыз етуге ақша қаражаттарының түсуін және қолдануын қарастырады.Ағымдағы жұмыс басты пайда көзі болғандықтан,ол ақша қаражаттары ағынының негізгісі болып табылады.

б)Инвестициялық жұмыс айналымнан тыс активтерді сатып алумен және сатумен байланысты ақша қаражаттарының түсуі және пайдаланылуы қарастырылады.Кәсіпорнның инвестициялық жұмысы үшін ақша басты көзі болып есептелінетіндер:

-ағымдардағы жұмыстардан түсім

-тартылмаған пайда

-амортизациялық төлемдер

-инвестициялық түсімдерден түскен табыс

-ұзақ мерзімді қаржыландыру көздері есебінен түсімдер

в)Қаржылық жұмыс өзіне қысқа мерзімді кредиттер және заимдар немесе қысқа мерзімді сипатындағы бағалы қағаздарды шығару арқылы ақша қаражаттарының түсуін қарастыру.

Тұрақты жұмыс істейтін кәсіпорындарының ақша ағымы – инвестициялық және қаржылық.,бағалы қағаздар пайыздарын төлеуге,капиталдың активтерді алуға және т.б.

Қазақстан Республикасының көптеген кәсіпорындарында ағымдағы жұмыстар көптеген жағдайларда инвестициялық және қаржылық жұмыстар арқылы іске асырылып жатады.Мысалы,күрделі салымдарға бітпеген объектілерді салуға қаржы бөлінбейді.

Кәсіпорынның ағымдағы инвестициялық және қаржылық жұмыстары арасындағы байланысты схема түрінде қарастыруға болады,бірақ олардың өз ерекшеліктері бар:

Күрделі активтерді сатып алуға

Пайдаланылған ақша қаражаттары

Инвестициялық қаржылық

жұмыс жұмыс

Ағымдағы (операциялық)

Жұмыс

Күрделі салымдарға бағытталған Негізгі қарыздарды

Ақша қаражаттары дивиденттер

Кредиттер және

Заимдар төлеуге

Ақша қаражаттары

Сурет Кәсіпорынның ағымдағы,инвестициялық және қаржылық жұмыстары арасындағы өзара қаьтынасы.

Есептеу әдісіне – ақша жалпы және таза ақша ағымдары болып бөлінеді.Біріншісі,барлық жиынтықты ақшаның түсімдерін және қозғалған кезеңдегі уақыттағы ақша қаражатының төлемін қарастырады.Ал таза ақша ағындары түсімнен және қозғалағн кезеңдегі ақша қаражатыныңкөлемінің айырмасын көрсетеді.Таза ақша ағымының мөлшерін келесі формула арқылы есептеледі:

Таа-Ек атс – Ек акт

Мұндағы:Таа – таза ақша ағымы

Ек атс – есептеу кезеңіндегі ақша түсімі сомасы

Ек акт – есептеу кезеңіндегі ақша қаражатының төлемі