1. ciało – jego śmiertelność, chorowitość;

2. Kontakty z innymi

3. obiektywne przyczyny takie jak katastrofy, klęski żywiołowe wobec których człowiek jest bezradny

Te czynniki każdy z nas w miarę rozpoznaje i wobec nich przyjmuje określone postawy, sposoby radzenia sobie z tymi czynnikami. Jedną z możliwości jest likwidowanie bólu, poprzez różnego rodzaju środki chemiczne; które pozwalają na zapomnienie, odcięcie się od świata dostarczającego cierpienia. Drugą z możliwości jest kompletna alienacja (pustelnik) – odcinam się od świata, nie chce mieć z nim nic wspólnego; świadome odcinanie się od świata. > singlizm. Postawa outsidera. Samotność jest postawą pasywną, postawą unikania. Chociaż jest to tylko pewien konstrukt. Forma narcyzmu.

Można przyjmować także postawę aktywnego buntu wobec świata. „Zostaje rewolucjonistą, terrorystą na znak sprzeciwu!”. Postawa kochać i być kochanym. Postawa aktywnego zaangażowania w innych, w świat, nie bunt, aktywne działanie z innymi dla innych i dla swojego szczęścia. Postawa dojrzałego płciowo i psychicznie człowieka.

Freud w tym eseju stawia tezę :„rozkosz płciowa jest takim prawzorem wszelkich innych rozkoszy, jakie człowiek sobie funduje, wyobraża, jakie może doświadczać; czyli związek płciowy z drugim człowiekiem dzięki któremu zyskuje się zaspokojenie, to taki związek który pozwala zrealizować zasadę rozkoszy.”

Kolejne postawy:

-ucieczka w neurozę

-ucieczka w złudzenie, czyli religię

Religia oparta na złudzeniu istnienia innego świata działa na różne sposoby, po pierwsze osłabia wartość życia na ziemi, czyli likwiduje część naszego cierpienia. Działa jak lekka narkoza. Każdy z nas w jakiejś dziedzinie życia zachowuje się jak paranoik, które chce naprawić jaki wycinek życia za pomocą swych pragnień. Freud „Religię ludzkości musimy określić jako masowy obłęd. Twierdzi, że jest to pewne znieczulenie na cierpienie. Buduje szereg złudzeń, wyobrażeń o lepszym świecie – narkoza. Stan podobny do głębokiego zakochania, które także jest swoistą narkozą (znieczuleniem).

9.Kultura jako źródło cierpień. Konflikt: jednostka – społeczeństwo (Freud)

Teoria Kultury

Definicja kultury według Freuda - Kultura – cała suma dokonań i instytucji, za sprawa których nasze życie oddaliło się od życia naszych zwierzęcych przodków. Autor Kultury jako źródła cierpień pisał o podobieństwie procesu kulturowego z procesem rozwoju libido u indywiduum i twierdził, że wspólnota wytwarza nad – ja, pod którego wpływem przebiega proces rozwoju kultury. Kultura nie tyle oddala człowieka od natury, ile sprawia, że przez dłuższy czas jej niszczycielski potencjał nie ulega aktualizacji. Zgodnie z tymi poglądami Freud dostrzega dwa zasadnicze aspekty kultury:

1) Represyjny – cały bieg dziejów cywilizacji jest niczym innym jak obrazem różnych metod stosowanych przez ludzkość w celu związania niezaspokojonych pragnień ludzkich

2) Sublimacyjny – dzieje cywilizacji są opowieścią o zaspokajaniu ludzkich pragnień w sposób coraz bardziej wysublimowany

Kultura oznacza więc dla człowieka deprywację, ale i samorealizację

Kultura określana jest mianem mechanizmu ochrony, wału obronnego przeciwko społeczności, w której dominuje id a co za tym idzie uwolniony spod kontroli świat zwierzęcych popędów. Człowiek wychowujący się w środowisku kulturowym przyjmuje obowiązujące w nim normy, które hamują żywiołowe siły i utrzymują je w równowadze. W wyniku kryzysu kulturowego może dojść do osłabienia super ego (respektowania funkcjonujących norm), zbiorowego i indywidualnego, co może prowadzić do zniszczenia dorobku kulturowego. 

Kultura stawia wobec nas wymaganie określane jako sprawiedliwość. Oznacza to, że całe społeczeństwo czuwa nad porządkiem społecznym, ustanowionym przez zbiorowość. Społeczeństwo dba o to, aby ów porządek nie został zakwestionowany przez indywiduum. W konsekwencji między jednostką a społeczeństwem trwa stan równowagi. Poszczególni członkowie społeczności ograniczają zaspokajanie własnych popędów. Dzięki temu mogą zapewnić sobie większe poczucie bezpieczeństwa. Ale czyż nie jest to ograniczanie wolności indywidualnej każdego człowieka?! Ponieważ normy kulturowe zinternalizowane przez ‘nad Ja’ represjonują ślepe w odniesieniu do rzeczywistości popędy ‘ono’, oznacza to, że funkcjonowanie kultury jest tak naprawdę oparte na zasadzie rzeczywistości a nie na zasadzie przyjemności. Rozwój kultury opartej na represjonowaniu popędów powoduje wzrost oporów i agresję. Znaczenie jednostki wobec społeczeństwa powoduje powstanie kwestii etycznych np. relacje między jednostkami oparte są na wzajemnym uznawaniu własnej indywidualności czy wrodzoną człowiekowi skłonność do agresji. 

‘Istnienie tej skłonności do agresji, którą możemy wyczuć w nas samych, i która, jak słusznie zakładamy, istnieje u innych, to czynnik zakłócający nasz stosunek do bliźniego, a kulturę zmuszający do nakładu energii. Wskutek tej pierwotnej wrogości ludzi wobec siebie nawzajem społeczeństwu kulturalnemu stale grozi rozkład. Kultura musi uciekać się do wszystkich metod, byleby tylko utrzymać w szrankach agresywne popędy człowieka, by powstrzymać ich objawy za pomocą psychicznych formacji kreatywnych’.