2. Соғу кезіңдегі созу операциясы. Созу кезіңдегі кермелеуді интенсификациялау әдістері. Созу процесінің түрлері.

Тартып созу. Тартып созу деп дайындаманың көлденең кимасын кішірейту мақсатымен оны волока деп аталатын аспаптың тесігінен тартып өткізу үрдісін айтады. Әдетте бір өткенде дайындаманың қимасы 30% кішірейеді. Тартып созумен диаметрі 10.....0,005мм сымдар, құбырлар, фасонды пішіндер жасалады (2.7а-сурет).

2.7-сурет. Тартып созу арқылы өңдеу

Тартып созу аспабы волока тұтас, құрамалы немесе роликты болып жасалады. 2.7ә-суретінде тұтас волоканың нобайы көрсетілген. Ол 4 аймақтан тұрады: майлау шұңғымасы (1), жұмыс конусы (2), калибрлеуші белдеме (3) және шығу конусы. Жұмыс конусының бұрышы өңделетін материалға байланысты 6... 120 болады. Волока катты қорытапалардан немесе синтетикалық алмастардан жасалады.

Тартып созу үрдісі келесі негізгі операциялардан тұрады:

1. Алдын ала термиялық өңдеуден - рекристалдандыратын жасыту.

2. Дайындама бетін қақтан тазарту.

3. Дайындама бетін жақсы майлану үшін мыстың немесе темір тотығы гидратының, әк тастың жұқа қабатымен қаптау.Дайындама ұшын үшкірлеу.

4. Бір немесе бірнеше рет тартып созу.

5. Шыңдалуды жоюға арналған операция аралык термиялық өңдеу. Термиялық өңдеуден кейін тазалап 3-ші операцияны қайталау.

6. Дайын өнімді соңғы өңдеу.

Тартып созу, тартып созу стандарында жүргізіледі. Олар тік сызықты қозғалысты (шынжырлы, рейкалы, винтті және барабанды болады).

Тартып созумен құбыр жасаудың екі түрі қолданылады:

1. құбырдың тек диаметрін кішірейту (2.7б-сурет).

2. құбырдың диаметрін кішірейту мен қатар қабырғасының қалыңдығын азайту.

Бұл жағдайда арнайы түзетпе колданылады (2.7 в-сурет).

Тік сызықты қозғалысты стандарда шыбықтар мен кұбырлар өндіріледі. Сым өндіруде барабанды стандар қолданылады.

Еркін соғу. Еркін соғу деп соққы қысымымен деформацияланған металл қабаттарының кедергісіз жылжуға мүмкіндігі болатын үдерісті айтады. Еркін соғудың екі түрін ажыратады: қолмен еркін соғу және машиналық еркін соғу. Қолмен еркін соғуды төсте, қол балғаларымен және әртүрлі аспаптардың көмегімен орындайды. Машиналық еркін соғуды әртүрлі әдіспен қозғалатын балғалармен соғып немесе престерді колданып орындайды. Еркін соғумен жасалатын дайындамалар соғылма деп аталады. Бұл әдіспен алынатын соғылманың салмағы 150 граммнан 350 тоннаға дейін болады.

Ұсак соғылмаларды пневматикалық және рессорлы-серіппелік балғалармен өңдесе, ал орташа карапайым және фасонды соғылмаларды бу-ауалық балғалармен өңдейді. Ауыр соғылмалар гидравликалық соғу престерінде өңделеді. Өңдеудің басқа әдістеріне қарағанда (кұю, кесіп өңдеу, қалыптау), еркін соғудың кемшіліктері мен артықшылықтары бар. Кемшіліктері:

1) еңбек өнімділігінің төмендігі;

2) дәлсіздеу болуы;

3) металдың шығыны молырақ болуы.

Артықшылықтары:

1) металдың касиеттерінің жоғары болуы;

2) қымбат технолгиялық аспаптардың қажет болмауы;

3) жасалатын дайындамалардың (соғылманың) салмағы, пішіні және өлшемі жағынан әмбебап болуы.

Қалыптау. Қалыптау түрлері. Қабырғаларымен шектелген көлемдегі ішкі құрылысы мен пішіні дайындамаға ұқсас металл қалыптарда қысым арқылы өңдеу қалыптау деп аталады. Қалыптаудың өнімділігі еркін соғу өнімділігінен әлдеқайда жоғары.

Өңделінетін металдың күйіне байланысты қалыптау үрдісі үш түрге бөлінеді:

а) ыстық күйде көлемдік қалыптау;

б) суық күйде көлемдік қалыптау;

в) металл табақ беттерін қалыптау.