3. Оқыту міндеттері:

1. өндірістегі кәсіби аурулардың кешенді алдын алу шараларымен таныстыру,

2. жүйелі сауықтыру шараларындағы ЖҚҚ орнымен таныстыру,

3. жұмыстың нақты жағдайында жұмысшыларға ЖҚҚ қолдану тәртібімен таныстыру,

4. ЖҚҚ түрлерімен және оларға қойылатын гигиеналық талаптармен таныстыру,

5. есту мүшесіне ЖҚҚ ны эффективті бағалау туралы тәжірибе енгізу,

6. есту мүшесіне арналған ЖҚҚ эксплутациялауды тәжірибелік оқыту.

4. Өткізу формасы: (кіші топты жұмыс, дискуссия)

5. Тақырып бойынша тапсырмалар:

1. « Шулық» өндіріс орындарында нормативтік құжаттарды қолдана отырп кешенді алдын алу шараларымен танысу.

2. Есту мүшесіне арналған ЖҚҚ қолдану тәртібімен танысу.

3. Тақырып бойынша бақылау сұрақтарына жауап беру.

4. Тест сұрақтарына жауап беру.

6. Тарату материалдары:

1. Оқу-әдістемелік құралы.

2. Шулы өдірістердегі ТМҚ.

3. Есту мүшесінің ЖҚҚ.

4. Тақырып бойынша жағдайлық есептер.

7. Әдебиет:

Негізгі

1. Алексеев С.В., Усенков В.Р. – гигиена труда (учебник) – М., Медицина, 1988 г. 135 – 157 б.

2. Руководство к практическим занятиям по гигиене труда (под ред. Кириллова В.Ф.) – М., Медицина, 2001 г.- 115-126 б.

3. Гигиена. Кенесариев У.И., Тогузбаева К.К., Бекмагамбетова Ж.Д. и др., 2009.

Қосымша

4. Гигиена труда в ведущих отраслях промышленности Республики Казахстан – Алматы, 1997 г.

5. А.А. Каспаров. – Гигиена труда (учебник). – М., Медицина, 1988, 352 б.

6. Тогызбаева К.К., Филин А.П. и др. Предупредительный санитарный надзор при новом строительстве и реконструкции промышленного предприятия (учебно-методическое пособие) – Алматы, 1998г.

8. Бақылау (сұрақтар, тесттер,ситуациалық есептер)

Сұрақтар

1. Гигиеналық тұрғыда еңбек жағдайын қауіпсіздендірудегі ЖҚЗ-ның мәні

2. ҚР еңбекті қорғау туралы заңдылықтары.

3. ЖҚЗ қолдану мақсаты, жіктелуі.

4. Арнайы киімдерді дайындау үшін қолданылатын маталар мен материалдар

5. Арнайы киімдердің сапасының негізгі көрсеткіштері

6. Арнайы киімдерді кигендегі киім астындағы шағын климат талаптары

7. Арнайы киімдер сапасының мамандандырылған көрсеткіштері

8. Арнайы киімдердің сапасы үшін конструктивті элементтердің мағынасы

9. Қолды қорғау заттары

10. Теріні қорғау-профилактикалық заттарының сипаттамасы. Тері тазалағыштар.

11. Арнайы аяқ киім

12. Тыныс алу мүшесін қорғау заттары (ТАМҚЗ), жіктелуі

13. Сүзетін ТАМҚЗ-ның сипаттамасы, олардың жіктелуі

14. Шаңға қарсы респираторлардың сипаттамасы

15. Газға қарсы және универсальды (газ, шаңнан қорғайтын) ТАМҚЗ-ның сипаттамасы.

16. Шланг типтегі ТАМҚЗ-ның сипаттамасы

17. ТАМҚЗ-ны эксплуатациялаудағы негізгі ережелер

18. Басты қорғау заттарының жіктелуі және сипаттамасы

19. Көзді және бетті қорғау заттарының жіктелуі және сипаттамасы

20. Есту мүшелерін қорғау заттарының жіктелуі және сипаттамасы

21. Арнайы киім үшін эмблема тағайындау

Тесттік бақылау сұрақтары

1. Арнайы киімдерді қолданғанда қандай көрсеткіштер адамның жылулық жағдайын сипаттайды

а) киім астындағы ауа кеңістігінің салыстырмалы ылғалдылығы

б) киім астындағы ауа кеңістігінің температурасы

в) арнайы киімнің мөлшері

г) арнайы киімнің

д) тозуға қарсы тұру

1. Электромагниттік алаңнан қорғану үшін мынадай материалдан тігілген костюмдер қолданылады

а) асбестті талшықтар

б) жүннен жасалған жіптер

в) металдық жіптер

г) шыны талшықты

д) барлық жауаптар дұрыс

2. Қорғаныстық дерматологиялық заттар қалай бөлінеді

а) гидрофобты

б) гидрофильді

в) теріні тазартқыштар

г) сұйық

д) қатты

3. Противогаз бен сүзгіш респираторларды қандай жағдайларда қолдануға болмайды

а) қоршаған ауада 18% кем емес оттегі болғанда

б) өткізгіш құбыр, құдық, тұйық кеңістіктерде

в) шектелген мөлшерде зиянды қоспалар бар жерде

г) қоршаған ауада берілген концентрациядағы зиянды заттар жоқ болғанда

д) барлық жауап жұрыс

4. Қандай ТМЖҚЗ қоршаған ортаның құрамына тәуелсіз қолданылады

а) сүзгіш респираторлар мен противогаздар

б) шлангалы тыныс алу аппараттары

в) шаңға қарсы респираторлар

г) пневмокостюмдар

д) барлық жауаптар дұрыс

5. Қорғаныстық коэффициенті 100 болатын сүзгіш противогаз қандай ТМЖҚЗ-на жатады

а) 1-ші дәрежелі

б) 2-ші дәрежелі

в) 3-ші дәрежелі

г) 4-ші дәрежелі

д) барлық жауаптар дұрыс

6. Филтрленетін ТМЖҚЗ-ның маңызды гигиеналық көрсеткіштері болып табылады

а) маска астындағы зиянды кеңістік

б) демалу кедергісі

в) көру аймағының шектеулі дәрежесі

г) бастың және беттің механикалық қысымы

д) барлық жауаптар дұрыс

7. ЖҚЗ қолданудағы мақсат мынадай

а) зиянды өндірістік факторлардың организмге ең төменгі рұқсат етілген әсері

б) зиянды өндірістік факторлардың организмге толықтай әсерінің жойылуы

в) өндірісте оптимальды еңбек жағдайын туғызу

8. Жұмысшыларға берілетін ЖҚЗ ақылы ма

а) иә

б) жоқ

в) кейбіреуі

г) еркімен

9. ЖҚЗ дұрыс және уақтылы қамтамасыз етуге жауапкершілік алатындар

а) кәсіпорынның әкімшілігі

б) кәсіпорынның жұмысшысы

в) кәсіподақ ұйымы

г) құқық сақтау ұйымы

д) барлық жауаптар дұрыс

10. ЖҚЗ дұрыс және өз уақытында қолдануды бақылауды қамтамасыз ететіндер

а) кәсіпорынның еңбекті қорғау қызметі

б) кәсіподақ ұйымы

в) МСЭҚ ұйымы

г) милиция ұйымы

д) барлық жауаптар дұрыс

11. Жұмыс тәулігінде қолданылатын ЖҚЗ-ның негізгі талаптарына жататындар

а) газ алмасудың минимальды қиындауы

б) жылу алмасудың минимальды қиындауы

в) ылғал алмасудың минимальды қиындауы

г) жұмысқа қабілеттіліктің минимальды төмендеуі

д) барлық жауаптар дұрыс

12. Жұмыс тәулігінде ЖҚЗ тұрақты қолданғанда қандай деңгейге дейін жұмысқа қабілеттіліктің төмендеуіне рұқсат етіледі

а) 50% аз

б) 40% аз

в) 30% аз

г) 20%

д) барлық жауаптар дұрыс

13. Жөндеу, апат кезінде қолданылатын ЖҚЗ мынадай талаптарды орындау қажет:

а) жоғары қорғаныстық тиімділігімен

б) жұмысқа қабілеттілік деңгейін 20-30% ұстап тұратын бастапқымен салыстырғанда

в) максимальды жұмысқа қабілеттілікпен қамтамасыз ету

г) оптимальды жылу алмасумен қамтамасыз ету

д) барлық жауаптар дұрыс

а,б; а,г,д; б,в,а; б,г,д; д,а,в;

14. Қандай мөлшердегі ауа шлангалық оқшаулаушы костюмді қолданғандағы максимальды жұмысқа қабілеттілікпен қамтамасыз ету үшін костюм астындағы кеңістіктің тыныс алуы және желденуі үшін беріледі

а) 500 л/мин кем емес

б) 250 л/мин кем емес

в) 200 л/мин кем емес

г) 100 л/мин кем емес

д) барлық жауаптар дұрыс

15. Фильтрлік ТМЖҚЗ ауадағы оттегінің мөлшері мынадай болғанда қолданылады

а) 18% кем емес

б) 16% кем емес

в) 15% кем емес

г) 10% кем емес

16. Оқшаулаушы ТМЖҚЗ-ның қорғаныс коэффициенті бұл:

а) берілген ТМЖҚЗ қамтамасыз ететін зиянды заттардың концентрациясының төмендеу жиілігі

б) фильтрлік элементтердің қорғаныс әсерінің мерзімі

в) қысылған ауаның көлемі

г) дем алғанда және дем шығарғанда тұрақты ауа ағынының бастапқы кедергісі

д) барлық жауаптар дұрыс

17. ТМЖҚЗ қолданғанда еңбек ауырлығын былай жіктейді:

а) факт бойынша бір категорияға жоғары

б) факт бойынша екі категорияға жоғары

в) факт бойынша энергия жоғалтуымен

18. Бір-біріне ұқсас қорғаныстық дерматологиялық заттарды пайдалануға болмайды:

а) 10 күннен астам

б) 20 күннен астам

в) 30 күннен астам

г) 40 күннен астам

д) регламенттелмейді

19. Конвекциялық жылудың әсеріне ұшырайтын жұмысшылардың киімінің денемен жанасуы керек:

а) мүмкін болса дененің барлығын герметикалық жауып тұруы керек

б) бос

20. Шаңнан қорғайтын арнайы киімнің денемен жанасуы:

а) мүмкін болса өте герметикалық екі жақты сырғымақпен және білезік, шынтақтарды байлап қою керек.

б) бос, жақсы желденетін

21. Конвекциялық жылудан қорғану үшін мынадай материалдар қолданылады:

а) шағылысатын

б) асбесті

в) кендір және мақта-мата

г) тері

22. Сәулелік энергияның әсерінен жұмысшылардың денесін қорғайтын арнайы киімдер:

а) түскен сәулемен шағылысатын болуы керек

б) түскен сәулені сіңіретін болуы керек

23. Шаңнан қорғайтын қорғаныстық костюмдер дайындалады:

а) жүннен

б) полиэтиленнен

в) молескиннен

24. Тыныс алу мүшесін қорғайтын барлық заттар екі топқа бөлінеді:

а) фильтрлік және оқшаулаушы

б) шлангалық және оттекті

в) оқшаулаушы және противогаздар

25. «Лепесток» респираторының тиімділігі:

а) 66%

б) 87%

в) 99,9%

26. Шуға қарсы заттар төменгі жиіліктегі дыбыстарды (адамның сөзін) бәсеңдетеді:

а) жақсы

б) әлсіз

27. Шуға қарсы заттардың бәсеңдету қабілеттілігі алмасуға қарай өседі:

а) төменгі тоннан жоғарыға

б) жоғары тоннан төменге

28. Оқшаулаушы және шлангалық ТМЖҚЗ қандай жағдайларда қолданылады:

а) ауадағы зиянды заттардың концентрациясы өте жоғары

б) ауа әк шаңдарының буларымен және газдарымен бүлінген

в) ауадағы оттегінің мөлшері 10%-тен төмен

г) ауа кремнийден тұратын шаңмен бүлінген

д) атмосферамен тыныс алуға болмайтын жағдайда құтқару жұмыстарын орындағанда

Ситуациалық есептер

Есеп 1. «Қазақ мыс» АҚ жер асты кенін зерттегенде анықталғаны жұмысшылар кәсіптік зияндылықтың кешенді әсеріне ұшырайды, ШРЕК және ШРЕД әсері жоғары (шу, діріл, шаң, суық шағын климат, аэрозольдар, май, көміртегі тотығы, азот тотығы). Бастың, аяқ-қолдың жарақаттану қаупі тұрақты түрде болып тұрады. Шатырдан әрдайым су тамшылайды.

Тапсырма: а) кендегі жұмысшыларды қамтамасыз ететін ЖҚЗ комплектісін

анықтаңыз.

б) жұмысшыларды ЖҚЗ-мен қамтамасыз етуде санитариялық дәрігердің рөлі қандай.

Есеп 2. Химиялық зауытқа мүсәтір спирті құйылған цистерна жеткізілді (аммиактың сулы ерітіндісі). Спиртті құйғаннан кейін цистернаның ішіне кіріп тазалау қажет болды. Аммиактың ШРЕК-сы 20 мг/м³; цистернаның ішіндегі концентрациясы 2000 мг/м³. Аммиактың терінің ауыр химиялық күюіне әкелетіні белгілі.

Тапсырма: а) Тазалау жұмыстарын жүргізу үшін қандай ЖҚЗ қолданылады?

б) ТМЖҚЗ-ның қандай қорғану дәрежесі болуы керек?

Есеп 3. Автобазаға бензин құйылған цистерна жеткізілді. Бензинді құйып алғаннан кейін, ішінде тұнба қалып қойды. Оны ішіне кіру арқылы ғана тазартуға болады. Бензиннің ШРЕК 100 мг/м³, ал цистернаның ішінде 5000 мг/м³-ке дейін жетеді.

Тапсырма: а) Цистернаға тазалау жұмыстарын жүргізу үшін қажет ЖҚЗ атаңыз.

б) ЖҚЗ-ның қандай қорғану дәрежесі болуы керек?

Есеп 4. Машина жасау зауытының жинақтау цехында доғалы электрлік дәнекерлеу бөлімі бар. Дәнекерлеу барысында жұмыс зонасындағы ауаға вольттік доғаның ультракүлгін сәулесінің аэрозоль конденсациялары бөлінеді, ол дәнекерлеушілерге электроофтальмияны шақырады. Дәнекерлеу процесінде тыныс алу зонасына азот тотығы, көміртегі тотығы және басқа газдар бөлінеді. Электродтарды алмастыру барысында электротравма және қолдың механикалық жарақаттану қаупі туады.

Тапсырма: а) электрлік дәнекерлеушілер үшін қажетті ЖҚЗ атаңыз.

б) шаңға қарсы «Лепесток» типтегі респиратордың тиіміділігін атаңыз

Есеп 5. Механикалық цехтардағы негізгі технологиялық процестерге әртүрлі металл кесетін станоктарда металдарды кесіп, суық өңдеу жатады. Жұмыс барысында ұсақ заттар жұмысшының көзіне және терісіне түсіп, макро және микротравмаларға әкелуі мүмкін. Металл кесетін станоктармен жұмыс істегенде жағатын майлар және жағатын – суытатын сұйықтықтар, киімге, қолдың терісіне түсіп зақымдап және майлы аэрозоль түрінде дем алатын ауамен өкпеге еніп пневмопатияны шақыруы мүмкін. Станоктағы шу 100-105 дБА жетеді.

Тапсырма: а) жұмысшыларды өндірістік зиянды факторлардан қорғайтын ЖҚЗ

атаңыз.

б) ЖҚЗ-мен қамтамасыз етуде кім жауапкершілікті жүктейді?

Есеп 6. Аудандық емхананың жабдықталған бөлмесінен рентген кабинет ашу жобаланды. Емхананың басшылары рентген кабинетті ашу үшін СЭС-тан келісім сұрады.

Тапсырма: а) рентген сәулелерінен қорғау үшін қолданылатын шараларға ұсынысыңызды атаңыз (соның ішінде ЖҚЗ бойынша).

Есеп 7. Радиациялық медицинаның ҒЗИ-ның бір зертханасында 1 классты жұмыстар жүргізіледі (ашық радиоактивті сәулелермен).

Тапсырма: Қандай ЖҚЗ жұмысшылардың зертханасында қолданылады?

Есеп 8. Қалалық емханада ультракүлгін энергиясын қолдану барысыныда диагностикалық және емдік шаралар жүргізіледі.

Тапсырма: Дәрігерді қамтамасыз ететін ЖҚЗ-ның комплектісін анықтаңыз.

1. Тақырып № 2 : Жұмыс орнындағы инфра және ультрадыбыс әсерлерін алдын алу шаралары .2. Мақсаты: Жұмыс орнындағы инфро және ультродыбыс әсерлерін алдын алу шаралары туралы білімін қалыптастыру; ағзаға инфро және ультродыбыс әсерін төмендетуде тәжірибелік ұжымдастырылу.