3. Оқыту міндеттері:

1. өндіріс орындарында ультродыбыс және инфродыбыстың пайда болу себебін анықтау ,

2. физикалық фактор негізінде инфродыбысты,ультродыбысты анықтау.

3. адам ағзасында инфродыбыстың және ультродыбыстың әсерінен болатын жағдаймен таныстыру ,

4. өндіріс орындарында инфродыбыс және ультродыбысты анықтау әдісіне үйрету,

5. адам ағзасына ультродыбыс және инфродыбыстың әсерін гигиеналық тұрғыдан бағалауды үйрету,

6. инфродыбыс және ультродыбыстың гигиеналық нормалануымен таныстыру,

7. өндіріс орындарында ультродыбыс және инфродыбыс әсерлерінен алдын алу шараларымен таныстыру.

4. Өткізу формасы: (бірлесіп жұмыс атқару, презентация, дискуссия)

5. Тақырып бойынша тапсырмалар:

1. Жұмыс орындарындағы инфро және ультродыбыстың көздерімен танысу.

2. Ультра және инфрадыбыс көздерімен жұмыс істеу барыснда санитарлық нормалармен және ережелермен танысу.

3. Тақырып бойынша қорытынды сұрақтарға жауап беру.

4. Тақырып бойынша тест тапсырмаларын орындау.

6. Тарату материалдары:

1. Оқу- әдістемелік құралу.

2. Инфрадыбыс және ультродыбыстың шығу көздерімен жұмыс істеудегі санитарлық нормалар.

7. Әдебиет:

Негізгі

1. Алексеев С.В., Усенков В.Р. – гигиена труда (оқулық) – М., Медицина,1988 г.135 –157 б.

2. Руководство к практическим занятиям по гигиене труда (под ред. Кириллова В.Ф.) – М., Медицина, 2001 г.- 115-126 б.

3. Гигиена. Кенесариев У.И., Тогузбаева К.К., Бекмагамбетова Ж.Д. и др., 2009.

Қосымша

4. Гигиена труда в ведущих отраслях промышленности Республики Казахстан – Алматы, 1997 г.

5. Навроцкий В.К. – Гигиена труда (учебник) – М., Медицина, 1974 г.

6. Руководство к лабораторным занятиям по гигиене труда (под ред.З.И. Израэльсон, Н.Ю. Тарасенко) – М., Медицина, 1981 г.

7. Тогузбаева К.К., Филин А.П. и др. – Предупредительный санитарный надзор при новом строительстве и реконструкции промышленных предприятий (учебно-методическое пособие) – Алматы, 1998 г.

8. Руководство по гигиене труда (под ред. Н.Ф. Измерова) Т.2. М., Медицина, 1987 г.

8. Бақылау (сұрақтар, тесттер)

Сұрақтар

1. Ультрадыбыс. Ультродыбыс жиілігінің сипаттамасы.

2. Ультрадыбыстың өлшем бірлігі

3. Жұмыс орындарында ультродыбыс деңгейін қадағалау .Өлшеу әдістері.

4. Жұмыс орындарында мүмкін болатын ультродыбыстың деңгейі.

5. Ультрадыбыстың адам ағзасына әсері және алдын алу шаралары.

6. Инфрадыбыс. Инфродыбыс жиілігінің сипаттамасы.

7. Инфрадыбыстың өлшем бірлігі.

8. Өндірістік жағдайдағы инфрадыбыстың көздері.

9. Жұмыс орындағы инфрадыбыстың деңгейін қадағалау.

10. Жұмыс орындарында мүмкін болатын инфрадыбыс деңгейі.

11. Инфрадыбыс адам ағзасына әсері және алдын алу шаралары.

12. Ультрадыбыс түсінігі, оны, көздері және қолдануы.

13. Жұмысшылар ағзасына ультродыбыстың әсерлері.

14. Ультрадыбыстың санитарлық нормалануы.

15. Өндірістік ультрадыбыс әсерінен қорғану шаралары.

16. Инфрадыбыс жайлы түсінік, оның көздері және қолдануы.

17. Жұмысшылардың ағзасына инфродыбыс әсері.

18. Инфродыбысты саниарлық нормалау.

19. Өндірістік инфродыбыстың әсерінен қорғану шаралары.

Тесттік бақылау сұрақтары

1. «Дыбыстық жиіліктер» түсінігіне анықтама:

1. адамдармен қалыпты қабылданатын, 16 Гц- 20000 Гц аралығындағы дыбыстық толқындар тербелісі;

2. дыбыс толқыны 20000 Гц жоғары;

3. өлшеу приборларында тіркелетін дыбыс толқындары;

4. жұмысқа кедергі келтіретін дыбыс толқындары;

5. гравитация эффектісін шақыратын дыбыс толқындары.

2. Есту анализаторлары қандай жиіліктегі толқындарға аса сезімтал:

1. 10 - 20000 Гц

2. 10 -20 Гц

3. 20 -30000 Гц

4. 1000- 1500 Гц

5. 50 -100 Гц

3. Дыбыс үдемелілігі қандай өлшем бірлігімен өлшенеді:

1. (Гц)

2. (дБ)

3. мм рт. столбта

4. (Па)

5. Вт

4.Дыбыстың жиілік сипаттамасы қандай өлшем бірлігімен өлшенеді:

1. децибилмен

2. фонмен

3. сонмен

4. ваттпен

5. герцпен

5. Есту сезімталдығының табалдырығы дегеніміз не?:

1. адамның есту анализаторы арқылы қабылданатын дыбыстың төменгі үдемелілігі;

2. аппараттармен тіркелетін шудың төменгі жиілігі;

3. есту мүшесімен қабылданатын дыбыс кернеулігінің төменгі жиілігі;

4. адамның есту анализаторы арқылы қабылданатын дыбыстың жоғарғы үдемелілігі;

5. жоғарғы үдемелі шудың төменгісіне қатынасы.

6. Шудың әсеріне ұшырайтын адамдарды медициналық тексеруде міндетті түрде қатысатын дәрігер маман :

1. терапевт

2. отоларинголог

3. хирург

4. невропатолог

5. психиатр

7. Инфра және ультрадыбыстан жеке қорғау құралы болып есептелінеді:

1. респираторлар

2. діріл жұтататын құралдар

3. құлақшындар

4. тығындылар

5. антифондар

8. Есту табалдырылығы үдемелігі бойынша тең:

1. 10^-12 Вт/м²

2. 2*10^-5 Па

3. 2*10² Н/м²

4. 100 Вт/м²

5. 50 дБ

9. Дыбыс анализаторының ауру табалдырығы тең:

1. 10² Вт/м²

2. 200 Па

3. 140 дБ

4. 100 дБ

5. 90 дБ

10.Шумомердегі дыбыстық қысымды қабылдайтын бөлімі не болып табылады:

1. интегратор

2. анализатор

3. микрофон

4. күшейткіш

5. конденсатор

11. Шу қандай құралмен өлшенеді:

1. актинометрмен

2. вольтметрмен

3. шумомермен

4. виброметрмен

5. амперметрмен

12. Шумен күресте жоғарғы әсері бар әдіс

1. технологиялық

2. ұжымдық -техникалық

3. емдік-профилакалық

4. антифондарды қолдану

5. витаминдеу

13.Децибелмен не өлшенеді:

1. жарықтану деңгейі

2. радиация деңгейі

3. инфроқызыл сәуле деңгейі

4. шу деңгейі (дыбыстық)

5. ылғалдылық қатынасының деңгейі

14.Ультрадыбыс шақыратын әсерлік қатар:

1. термиялық

2. механикалық

3. физико-химиялық

4. кавитациялық

5. электромагниттік

15.Ультрадыбыстық тербелістің адам ағзасына әсерінен өзгерістер дамуы мүмкін:

1. дыбыстық және ультродыбыстық тербелістердің ауада таралу жолымен

2. өңделген материалмен жанасқанынан қолдың сәулеленуінен туындауы

3. ағза ішіне енген кезде

4. электромагниттік сәулеленудің трансформациялану жолымен

5. радияциялық сәулеленудің трансформациялану жолымен

16. Ауалы жолмен таралатын ультродыбыстың ұзақ уақыттық әсерінен дамитын өзгерістер:

1. жүйке жүйесі

2. жүрек- қан тамыр жүйесі

3. эндокриндік жүйе

4. вестибулярлық дыбыс анализаторы

5. гуморальді бұзлыстар

6. барлық жауабы дұрыс

17. Ұзақ уақыт бойы үдемелі ультродыбыстың сәулелерге қолмен жанасқанда қандай өзгерістер шақырады:

1. перифериялық жүйке аппаратының зақымдалуы (вегетативті полиневриттер)

2. саусақтың, шынтақ, иықтың жарақаттануы

3. қолдың вегетомиофасцикулиті

4. вегето- қандық дисфункциялар

5. бел-сегізкөздік радикулит

18. Ультрадыбыс құрылғыларымен жұмыс істеуде қосалқы кәсіптік зияндылықтар:

1. жағымсыз микроклиматтық жағдай

2. ауның газданып кетуі

3. интенсивті шу

4. агрессивті сұйықтық

5. психоэмоциональді қысым

6. тірек қимыл аппаратыныңна күш түсуі

7. барлық жауаптар дұрыс

19. Ультрадыбыс әсерінен қорғану мақсатында жеке қорғаныс құралдары

1. шуға қарсы

2. резенкелі (сыртқы) мақталықағазды (ішкі) қлоғаптар

3. арнайы киім

4. жақпалар

5. виброқоғаныс аяқ киім

20. Ауа арқылы берілетін ультрадыбыс бағаланады :

1. в дБ

2. в Гц

3. в ваттах

4. в рентгенах

5. в кюри

21. Ультрадыбыс әсері кезінде жұмысшылардың медициналық тексеруге қандай лабараториялық және функционалдық тексерулер жүргізіледі:

1. невропатолог

2. терапевт

3. отоларинголог

4. рентгенолог

5. хирург

22. Ультрадыбыс әсері кезінде жұмысшылардың медициналық тексеруге қандай лабараториялық және функционалдық тексерулер жүргізіледі:

1. суық сынама

2. дірілге сезімталдылық

3. аудиометрия

4. рентгенометрия

5. ауру сезімталдығы

23. Жұмысшыларға ультрадыбыс жағымсыз әсерінін профлактикалық негізін құрайды :

1. гигиеналық нормалау

2. автоматизация и дистанциондық басқару

3. қуаттылығы төмен құралды қолдану

4. арнайы жұмыс құралын , сырт киімдер, қорғаныш әйнегін қолдану

5. жеке қорғаныс құралын қолдану

6. алғашқы және кезеңдік медициналық тексеру жүргізу

7. емдік алдын алу шаралары

8. барлық жауап дұрыс

24. Ультрадыбыс қай факторға жатады:

1. физикалық

2. химиялық

3. биологиялық

4. радиологиялық

5. оптикалық

25. Акустикалық тербеліс жиілігі инфрадыбыстық көрсеткіші

1. 20 Гц төмен

2. 1000 Гц жоғары

3. 20000 Гц жоғары

4. 20 – 20000 Гц аралығында

5. 10⁶ Гц аралығында

26.Инфрадыбыстың ерекше сипаттамасы болып табылады:

1. ұзын толқын қзындығы

2. қысқа толқын жиілігі

3. ультражиілікті

27. Жұмыс орынданда инфрадыбыстың қалыптыда сипатталуы:

1. октавты сызықта дыбыс қысымың деңгейі 2, 4, 8, 16 Гц в дБА

2. қалыпты инфродыбыс үшін, шкаладағы жалпы дыбыс қысымының деңгейі шумомердегі «сызықты» дБ/мин бойынша өлшенеді

3. тербеліс жылдамдығының деңгейімен

4. тербеліс үдемелігі деңгейімен

5. зивертте

28.Инфродыбысты гигиеналық бағалауда көрсетілетін сипаттамасы:

1. спектрлік құрылым

2. уақыттық сипаттамасы (тұрақты, тұрақсыз, импульсивтік, суммарное уақыт әсері)

3. қалыпты естілетін дыбыста инфрадыбыстың айқындылығының деңгейі

4. реверберация деңгейі

29. Инфродыбыстан қорғану үшін қолданылатын құрал?:

1. шуға қарсы құрал

2. арақашықтықтан басқару

3. емдік-алдын алу шаралары

4. ұжымдық-техникалық

5. барлық жауабы дұрыс

30. Инфродыбыстың қасиетін қалыптастыратын қандай механизмдер?

1. турбалар

2. жолдық – тораптық көліктер

3. компрессорлар

4. діріл алаңдары

5. балғалар

31. Инфродыбыстың әсеріне ұшырайтын жұмысшыларды медициналық тексеруде қандай дәрігер маман міндетті түрде қатысады:

1. рентгенолог

2. терапевт

3. невропатолог

4. отоларинголог

5. хирург

№ 2 кредит бойынша аралық бақылау сұрақтары.

1. Гигиеналық тұрғыда еңбек жағдайын қауіпсіздендірудегі ЖҚЗ-ның мәні

2. ҚР еңбекті қорғау туралы заңдылықтары.

3. ЖҚЗ қолдану мақсаты, жіктелуі.

4. Арнайы киімдерді дайындау үшін қолданылатын маталар мен материалдар

5. Арнайы киімдердің сапасының негізгі көрсеткіштері

6. Арнайы киімдерді кигендегі киім астындағы шағын климат талаптары

7. Арнайы киімдер сапасының мамандандырылған көрсеткіштері

8. Арнайы киімдердің сапасы үшін конструктивті элементтердің мағынасы

9. Қолды қорғау заттары

10. Теріні қорғау-профилактикалық заттарының сипаттамасы. Тері тазалағыштар.

11. Арнайы аяқ киім

12. Тыныс алу мүшесін қорғау заттары (ТАМҚЗ), жіктелуі

13. Сүзетін ТАМҚЗ-ның сипаттамасы, олардың жіктелуі

14. Шаңға қарсы респираторлардың сипаттамасы

15. Газға қарсы және универсальды (газ, шаңнан қорғайтын) ТАМҚЗ-ның сипаттамасы.

16. Шланг типтегі ТАМҚЗ-ның сипаттамасы

17. ТАМҚЗ-ны эксплуатациялаудағы негізгі ережелер

18. Басты қорғау заттарының жіктелуі және сипаттамасы

19. Көзді және бетті қорғау заттарының жіктелуі және сипаттамасы

20. Есту мүшелерін қорғау заттарының жіктелуі және сипаттамасы

21. Арнайы киім үшін эблема тағайындау

22. Ультрадыбыс. Ультродыбыс жиілігінің сипаттамасы.

23. Ультрадыбыстың өлшем бірлігі

24. Жұмыс орындарында ультрадыбыс деңгейін қадағалау .Өлшеу әдістері.

25. Жұмыс орындарында мүмкін болатын ультрадыбыстың деңгейі.

26. Ультрадыбыстың адам ағзасына әсері және алдын алу шаралары.

27. Инфрадыбыс. Инфродыбыс жиілігінің сипаттамасы.

28. Инфрадыбыстың өлшем бірлігі.

29. Өндірістік жағдайдағы инфрадыбыстың көздері.

30. Жұмыс орындағы инфрадыбыстың деңгейін қадағалау.

31. Жұмыс орындарында мүмкін болатын инфрадыбыс деңгейі.

32. Инфрадыбыс адам ағзасына әсері және алдын алу шаралары.

33. Ультрадыбыс түсінігі, оны, көздері және қолдануы.

34. Жұмысшылар ағзасына ультрадыбыстың әсерлері.

35. Ультрадыбыстың санитарлық нормалануы.

36. Өндірістік ультрадыбыс әсерінен қорғану шаралары.

37. Инфрадыбыс жайлы түсінік, оның көздері және қолдануы.

38. Жұмысшылардың ағзасына инфрадыбыс әсері.

39. Инфрадыбысты саниарлық нормалау.

40. Өндірістік инфрадыбыстың әсерінен қорғану шаралары.

41. Шудың кәсіптік зияндылығы.

42. Өнеркәсіпте шудың көздері

43. Шудың гигиеналық маңызы .

44. Кәсіптік шуды санитарлық қалыптастыру принципі

45. Есту табалдырығы

46. Есту сезімталдығын зеттеу әдістері. Аудиограмма.

47. Кәсіптік шудың арнайы әсерлері

48. «Шулық » аймақтарда жұмыс істейтін жұмысшылардың есту мүшесінің кәсіби ауруларын анықтау

49. «Шулық» аймықтардағы жұмысшылардың

50. «Шулық» аймақтардағы жұмысшылардың уақытша жұмысқа жарамсыздығының ауруын зерттеу

51. «Шулық» аймақтарда жұмыс істейтін жұмысшылардың ауру көрсеткіштерінің негізгі статистикалық есептеу түрлері.(көрсеткіштер: бет ауруы, жағдайлар, күндер, ұзақтағы- ауырлығы, экстенсивті- таралуының көрсеткіші.)

52. Уақытша жұмысқа жарамсыздықта аурушаңдығы бойынша баға беру принципі.

53. «Шулық» кәсіптік аймақтарда жұмыс істейтіндердің уақытша жұмысқа жарамсыздығына әсерін анықтау және мінездеуде жұмысшыларда кәсіптік ауруды туғызатын жағдайларды зерттеу принципі.

54. «Шулық» аймақтарда жұмыс істейтін жұмысшылардың кәсіби жүйе ауруларын анализдеуге қажетті құжаттар.

55. «Шулық» аймақтарда жұмыс істейтіндердің кәсіптік ауруын анализдеу кезінде жүйелеп топтастыру және ақпаратты сараптау.

56. «Шулық» кәсіпорындардағы жұмысшыларды жұмыс істеу мерзіміне, кәсіби зиянды заттармен жанасуына , жынысына, жасына және т.б. көрсеткіштеріне байланысты жұмысшылардың кәсіптік ауруын таралуын анализдеу.

57. «Шулық» кәсіпорындарда істейтін жұмысшылардың есту мүшесінің кәсіби ауруы деңгейлерін динамикалық қадағалау принципі.

58. Есту мүшесінің кәсіби ауру бар жұмысшыларды динамикалық бақылаудың мағыналығы кәсіпорындарда алдын алу шараларын жүргізуге арналған.

59. Өндірістегі жергілікті дірілдің көзі

60. Өндірістегі жалпы дірілдің көзі

61. Жалпы дірілдің пайда болу көзіне қарай классификациялау

62. Біріктірілген дірілдің және қосалқы факторлардың әсері

63. Денеге дірілдің таралуы ненің кезеңіне байланысты

64. Дірілдің әсерінен адам денесіндегі резонанс түсінігі

65. Дірілдің қабылдауыш рецетолары

66. Діріл «қаттылығының ». және механикалық реформаның мәні

67. Діріл ауруының патогенезі

68. Дірілді санитарлы нормалау

69. Қол машина және басу күшінің мәні. Осы факторларды нормалау

70. Дірілмен жанасқан кезде климаттық жағдайдың талабы

71. Дірілді азайта және шектеудегі техникалық әдіс. Нормалау

72. Дірілдің әсері кезіндегі жеке қорғану құралдары

73. Діріл әсеріне ұшырайтын, бастапқы және кезеңдік ұйым тұлғалары.

74. Діріл әсерімен байланысты жұмысқа орналаудың медициналық ьқарсы көрсеткіштері

75. Діріл әсеріне ұшырайтын, тұлғаларды диспансеризациялау шаралары

76. Діріл ауруының медикобиологиялық және ұйымдық жалпы сауықтыруды алдын алу

77. Дірілге қатысты жұмысшылардың уақытша жұмыстан босатылуының кәсіптік ауруын зерттеу

78. Дірілмен әсерлесетін жұмысшылардың ауру көрсеткіштерін негізгі статистикалық есептеу әдістері (көрсеткіштер:ауырған адамдар, жағдайлар, күндер, ұзақтығы-ауырлығы, экстенсивті –таралуының көрсеткіші)

79. Уақытша жұмысқа жарамсыздық ауру көрсеткіштерін бағалау принциптері.

80. Діріл әсерлесетін жұмысшылардың уақытша жұмысқа жарамсыздық мінездемесінің және әсерлескен жағдайдың кәсіптік ауруды туғызуды зеттеу принципі

81. Діріл ауруымен әсерлесетін жұмысшылардың кәсіби есту мүшелерінің ауруларын анализдеуге қажетті құжаттар.

82. Дірілмен әсерлесетінжұмысшылардың кәсіптік ауруын анализдеу кезіндегі жүйелік топтастыру және ақпаратты сараптау

83. Дірілмен әсерлесетін жұмысшыларды жұмыс істеу мерзіміне, дірілмен жанасуына, жынысына, жасына, және т.б. көрсеткіштеріне байланысты жқмысшылардың кәсіптік ауруын тарлуын анализдеу

84. Дірілмен әсерлесетін жұмысшылардың кәсіби ауру дегейін динамикалық қадағалау принципі

85. Дірілмен әсерлесетін кәсіби ауру бар жұмысшыларды динамикалық бақылаудың мағыналығы, кәсіпорындарда алдын алу шараларын жүргізуге арналған

Кредит №3

1. Тақырып №1. Химиялық қосылыстардың уыттылығын және қауіптілігін бағалау.

2.Мақсаты: Химиялық қосылыстардың уыттылығын және қауіптілігін бағалау үшін еңбек гигиенасында улылыққа жүргізілетін тәжірибені қолдана отырып білімді және іскерлікті әдістемелік тұрғы бойынша құрастыру және профинтоксикацияның алдын алу үшін шаралар әзірлеу.