Тақырып: Психологиядағы өлшеу түрлері. Өлшеу әдістері. 2сағат.

Мақсаты: Студенттерге өлшеу тарихына кіріспе. Беріледі. Дәріс барысында өлшеу теориялары, психологиялық өлшеу ерекшелігі, психологиялық шкалалау, психологиялық өлшеу әдістері, тесттердің классикалық теориялары сұрақтарына талдау жасалады.

Жоспар:

1.Өлшеу теориялары.

2.Психологиялық өлшеу ерекшелігі.

3.Психологиялық шкалалау. Психологиялық өлшеу әдістері.

4.Тесттердің классикалық теориялары.

Тақырыпты оқу барысында негізгі сәттерді бөліп көрсету керек:

Өлшеу дегеніміз – белгілі бір ережеге сәйкес заттарға санды жабыстыру.

Өлшеу шкалалары – атаулық, реттік, интервалды, қатынас болып бөлінеді.

Шкалалар	Сипаттамалар	Мысалдар
Атау	Объектілер топтастырылған, кластар номерлермен белгіленген, бір кластың номерінің екіншісінен үлкен немесе кіші болуы, зерттеудің қасиеттері туралы еш нәрсе айтпайды (айырмашылықтары бар екендігінен басқа).	Көздерінің түсі, жынысы, ұлты, сақтандыру номері, нәсілі, клиникалық диагноздары, майкадағы номері.
Реттік	Заттарға берілетін санның мәніне сәйкес, заттарға тән қасиеттің санын бейнелейді. Сандардың тең әртүрлілігі, қасиеттердің тең әртүрлілігін бейнелейді	Минералдың қаттылығы, жеке басқа қасиеттері бойынша реттілігі, еңбек үшін алған медалдар, әскери ранг
Интервалды немесе аралық	Өлшеу бірлігі бар. Соның көмегімен заттарды тек тәртіпке келтіріп қоймай, оларға сай беруге болады. Заттарға берілген сандардың әртүрлілігі, өлшенген қасиеттердің санындағы тең әртүрлілікті бейнелейді. Интервалды шкаланың нөлдік нүктесі ырықты және қасиеттердің жоқ екенін көрсетпейді	Календарлық уақыт, температураның шкалалары
Қатынас	Заттарға берілген сан интервалдық шкаланың ообъектілерінің барлық қасиеттеріне ие, бірақ сонымен бірге шкалада абсолютті нөлдік шкала бар. Нөлдік шкала бағаланатын қасиеттің жоқ екенін дәлелдейді. Өлшеуде берілген сан қатынасы. Өлшенген қасиеттің сандық қатынасын бейнелейді.	Ұзындық, салмақ, уақыт. температура

Өзгергіштік деп – зерттеулер мен амалдар сипаттары. Мысалы, салмақ, жас, студенттер саны, оқу жылдамдығы және т.б.

Өзгергіштік шкалалары – үздіксіз – бірнеше мән береді.Мысалы: салмақ, жас, реакция жылдамдығы. Мысалы: 9 метр 10мин. 9 сек. жүгірді. Яғни дәл уақыты емес.

Дискретті өзгергіш – белгілі бір мән береді. Мысалы, балалардың саны – 12 бала.

Алғашқы статистикалық өңдеу дегеніміз – керекті қарапайым математикалық статистика сандарын анықтау.

• орташа мәнді анықтау

• дисперсия

• медиана

• норманы бөлу

• квадраттық ауытқуды есептеу

Екінші статистикалық өңдеу – бірінші эксперимент берілулерінде жасырылған статистикалық заңдылықтарды анықтауға керек болжам немесе міндетті шешуде өткізіледі. Бұған: орталарды салыстыру, дисперсия, берілулерді бөлу, регрессивті талдау, корреляциялық талдау және т.б.

Тақырып: Эксперимент нәтижелерін талдау және көрсету. 2сағат.

Мақсаты: Студенттерге зерттеу нәтижелерін түсіндіру және талдау туралы түсінік беру. Зерттеу нәтижелерін көрсету формаларымен таныстыру.

Жоспар:

1.Зерттеу нәтижелерін түсіндіру және талдау.

2.Зерттеу нәтижелерін көрсету формалары.

Тақырыпты оқу барысында негізгі сәттерді бөліп көрсету керек:

Экспериментті қолданбалы психологиялық – педагогикалық зерттеудің толық аяқталуының ғылыми қорытындыларды жасау жеткіліксіз. Осы қорытындылар негізінде практикалық психологиялық – педагогикалық нұсқаулар енгізілуі керек.

Эксперимент берілулерін өмірлік психологиялық – педагогикалық жағдайлармен талдау қажет.

Талдау келесі сұрақтарды анықтауды керек етеді:

1. алынған эксперимент берілулері педагогикалық практикадағы қандай нақты мәселелермен байланысты

2. өткізілген эксперимент нәтижелерінен шыға отырып, практикада нені жағымды өзгертуге болады.

3. мұны аз математикалық және моральдық шығындар жұмсап, өмірге көп пайда келтіруде, қалай істеуге болады

4. алынған нәтижелерді өмірге енгізуді қандай кезекте өткізу мақсатты

5. енгізудің мүмкіндіктерін, болатын тиімділігін қалай бақылауға болады

6. енгізу процесі жемісті аяқталғанын қандай критерийлермен анықтауға болды.

Осы жағдайлар анықталғаннан кейін, енгізу бағдарламалары жасалады. Бұл бағдарлама құжат болып табылады. Онда барлық сұрақтарға нақты және анық жауап беріледі. Жоспарларды енгізудің нақты жолдары, оны іске асырудың мерзімдері, енгізуге жауапты адамдар, бақылауды іске асыратын ұйым немесе адам, бақылау критерийлері мен белгілерін енгізу есебінің формалары көрсетіледі. Психологиялық эксперимент нәтижелерін немесе психологиялық тестік тексеруді олардың тестік сипаттарынан басқа таблица, схема, график, суреттер және т.б. түрінде көрсетуге болады.

Кесте (таблица) – сандық және сапалық берілулердің көлденең және тігінен ретке келтірілген жиыны.

Таблицаның атауы, аты болуы да, болмауы да мүмкін.

Таблицалар белгілі бір ережеге сәйкес құрылады:

• мәтінде 2 – 3 таблица болса, олар номерленеді

• «Таблица» сөзі оң жақта немесе ортасында жазылады.

• аты болса, аты жазылады

• кейде «ескерту» беріледі. Олар таблицаның астына жазылады

• таблицада тақырыпшалар болады, олар әрбір қатарда не берілгенін көрсетеді.

Таблица түрлері:

1. Атауы, ескертуі жоқ, жалпы тақырыпшасы жоқ таблица.

2. Графаланған, атауы, тақырыптары бар таблица.

3. Графаланған, атауы, тақырыпшалары және ескертулері бар таблица.

Орта мектептің Х – сыныбының балаларының комплексті зертеу берілулері.

График – жазықтықтағы екі өзгеру арасындағы байланысты суреттейтін сызықтар. Графиктер – кеңістіктегі жазықтық 3 өзгеруі бар байланысты суреттейді.

Оқушылардың үлгерімі мен қабілеттері арасындағы тәуелділік графигі

Екі өлшемді графикті пайдаланғанда көлденең сызық бойында тәуелсіз өзгерулер орналасады, олар себептер ретінде қарастырылады.

х, у – тәуелсіз өзгерулерді, z – тәуелді өзгерулерді суреттейді

Үш өлшемді кеңістікті графикте х, у сызығы көлденеңінен, ал z – сызығы тігінен орналасады.

Эксперимент нәтижелерін графиктік суреттеу түрінің бірі – гистограммалар.

Гистограмма – бұл бағаналы диаграммалар, тігінен орналасқан, тік бұрыштардан тұрады. Олардың биіктігі зерттелушіде қандай да бір қасиеттің даму дәрежесін немесе деңгейін бейнелейді.

Зерттелетін қасиеттің жиі кездесуін көрсеткен цифрлар гистограммалар бағанасының ішінде немесе олардың астында немесе тік сызықтың бойында беріледі.