9.Инерциялық санақ жүйесі және салыстырмалық принципі

.Дене жылдамдығының тұрақты сақталу құбылысын (дербес жағдайда жылд-дық нолге тең ) инерция д.а.

Ньютонның бірінші заңын инерция д.а, ал ол заң орындалатын санақ жүйелері инерциялы д.а. 1ші –жуықтауда инерциялық айналмайтын геоцентрлік, яғни жермен байланысқан санақ жүйесін және осы жүйемен салыстырғанда тыныштықтағы немесе бірқалыпты түзу сызықты қозғалған жүйелерді атайды.

.Галилейдің салыстырмалық принципі инер.жүйе кеңістігінде жүріп жатқан ешқанай механикалық тәжібиелермен оның қозғалысын немесе тыныштық күйін байқау мүмкін емес.

Бірінші болып Г. Галилей айтқан – барлық инерциялық координаттар

жүйелеріндегі механикалық құбылыстар біркелкі жүреді деген пайымдау –

Галилейдің салыстырмалылық принципі деп аталады.

10.Кедергі күштерінің түрлері. Тұтқыр үйлкеіс күштер.

11.Материялық нүкте динамикасы.күштер

Механикадағы күштердің түрлері. Классикалық механикада негізінен

гравитациялық жəне электромагнитік күштер, сонымен қатар серпімділік

күштері мен үйкеліс күштері қарастырылады. Серпімділік жəне үйкеліс

күштерінің табиғаты электромагнитті.

12.Таяқша ұзындығының инварианттылығы.

13.Масса.Инерттілік туралы ұғым.

Шамасы жағынан болсын не бағыты жағынан болсын кез келген күште F күш шамасының одан алынған а үдеуге қатынасы берілген дене үшін тұрақты. Сонда F/a қатынасы берілген дененің инерттілігінің сандық сипаты дененің массасы деп аталады. m≈F/a

Дененің жылдамдығын өзгертуге қарсылығын, өзінің осыған дейінгі күш сақтауға тырысуын дененің инерттілігі деп атайды.

14.Релятивистік механикадағы уақыттық-кеңістік интервалдың инварианттылығы.

Екі əлемдік нүктелердің арасындағы қашықтықтың квадраты (бұл

қашықтықты кеңістіктік-уақыттық интервал деп атайды жəне ΔS

символымен белгілейді) мына формуламен анықталады:

ΔS2 = c2Δt2 − Δx2 − Δy2 − Δz2

Əрбір оқиғаға жорамал төртөлшемді

кеңістікте ct, x, y, z координаталы əлемдік нүктені қатар қоюға болады. Бір

оқиға ct, x1, y1, z1 координаталы, ал екіншісі – ct, x2, y2, z2 координаталы

болсын делік. Белгілерді енгізелік: t −t = Δt x − x = Δx 2 1 2 1 , , т.т.

K жүйесіндегі интервал квадраты (22) формуласымен анықталады. K'

жүйесіндегі тап сол оқиғалардың арасындағы интервал квадраты мынаған

тең:

ΔS'2 = c2Δt'2−Δx'2−Δy'2−Δz'2 .

формулаларына сай, ал одан əрі осы мəндерді (26) формуласына

салсақ, онда азғантай түрлендірулерден кейін ΔS'2 = c2Δt2 − Δx2 − Δy2 − Δz2

екендігін көреміз, яғни,

ΔS'2 = ΔS 2 .

Осылайша, интервал бір инерциялы санақ жүйесінен екіншісіне өтуге

қарағанда инвариант боп табылады.

15.Релятивистік механикадағы меншікті уақыттың инварианттылығы.

Тура осылайша, меншікті уақыттың аралығы (денемен бірге қозғалатын

сағат бойынша алынған уақыт осы дененің меншікті уақыты деп аталады да,

əдетте τ əрпімен белгіленеді) оқиғалар арасындағы интервалға

пропорционалды:

Интервал инвариант болып табылады. Демек, меншікті уақыт тура солай

Инвариант