V Oszczędności I inwestycje

W gospodarce zamkniętej bez udziału państwa

Y = C + I oraz Y = C + S, a więc C + I = C + S, czyli I = S

W gospodarce otwartej

T – podatki

V – saldo dochodów z czynników produkcji za granicą oraz międzynarodowe płatności transferowe netto

S_p – oszczędności prywatne

S_g – oszczędności państwa

S_r – oszczędności zagranicy

Oszczędności prywatne – to ta część dochodu podmiotów prywatnych, która nie została zabrana przez państwo (podatki), ani nie została skonsumowana.

S_p = Y – T ­– C + V

Oszczędności rządu (=publiczne)

S_g = T – G

Deficyt budżetowy są to ujemne oszczędności rządu. Często stosuje się więc zapis: BD = G – T = – S_g

Oszczędności zagranicy

S_r = – X – V

Oszczędności w rozliczeniach z zagranicą są równocześnie zagranicznymi inwestycjami netto. Ponieważ międzynarodowe płatności transferowe są zwykle niewielkie, a także nie zależą one od czynników ekonomicznych, w dalszych rozważaniach można tę wartość nazwać również rachunkiem obrotów bieżących [CA – current account]:

CA = X = – S_r

I = S_p + S_g + S_r = Y – C – G – X

W powyższym wzorze widać zjawisko bliźniaczych deficytów:

I – S_p = S_g + S_r

Jeśli w gospodarce oszczędności prywatne są równe inwestycjom I = S_p, a występuje deficyt budżetowy, to na pewno występuje również deficyt handlowy (X < 0).

Sytuacja jest jeszcze bardziej widoczna, jeśli oszczędności prywatne nie pokrywają potrzeb inwestycyjnych gospodarki I > S_p – taką sytuację można było zaobserwować np. w Polsce w 2 połowie lat 90tych XX w.

5. Transakcje z zagranicą

Bilans płatniczy [BP – balance of payments] –- zestawienie transakcji kraju z zagranicą

1. rachunek obrotów bieżących [CA – current account]

• bilans handlowy: eksport minus import

• transfery zagraniczne netto

• płatności odsetek od aktywów zagranicznych netto

2. rachunek obrotów kapitałowych [KA – capital account]

• zaciągnie i udzielanie pożyczek (w różnej formie: akcje, obligacje, kredyty itd.)

Bilans płatniczy zawsze wynosi zero. Jeśli ktoś mówi o „deficycie” lub „nadwyżce” bilansu płatniczego, to znaczy, iż inaczej definiuje on terminy bilans płatniczy. Mianowicie wyłącza z niego operacje banku centralnego dotyczące rezerw walutowych (oficjalnych). Jeśli np. KA minus rezerwy walutowe jest mniejszy od CA, to rezerwy walutowe się zmniejszają.

Kurs walutowy – cena jednej waluty wyrażona w ilości walut obcych, którą można dostać za jednostkę waluty krajowej.

Jest to tzw. brytyjska (odwrotna) metoda wyrażania kursu walutowego. Metoda europejska (prosta): ilość waluty krajowej, którą można dostać za jednostkę waluty zagranicznej.

Kurs walutowy ważony handlem – średnia ważona kursów walutowych między daną walutą, a innymi walutami, gdy wagi zależą od udziału poszczególnych państw w handlu zagranicznym danego kraju.

6. Mierzenie inflacji

Inflacja – przyrost przeciętnego poziomu cen dóbr i usług w ciągu jakiegoś okresu.

Deflacja – spadek przeciętnego poziomu cen dóbr i usług w ciągu jakiegoś okresu.

Dezinflacja – zmniejszanie się wielkości inflacji z okresu na okres.

Roczna stopa inflacji - procentowy przyrost przeciętnego poziomu cen dóbr i usług w ciągu roku

π ≡ ( P_t – P_t-1 / P_t-1 ) * 100

Indeks cen – stosunek ceny koszyka dóbr i usług w różnych latach do ceny tego koszyka w roku przyjętym za podstawę wyliczeń. W roku bazowym indeks wynosi 100.

Przykłady indeksów cen:

• indeks cen towarów konsumpcyjnych CPI (consumer price index) – jest stosowany w wielu krajach w różnych odmianach. Np. w USA i Polsce używa się nazwy CPI, w Wlk. Brytanii jest on nazywany RPIX (retail price index), a w krajach Eurolandu HICP (Harmonized Index of Consumer Prices). Nie ma jednego, uniwersalnego sposobu jego liczenia.

• wskaźnik cen hurtowych (wholesale price index, WPI),

• indeks cen producenta (producer price index, PPI) – istnieją znaczne rozbieżności w definiowaniu tego wskaźnika.

Ceny są zbierane na podstawie badań ankietowych. W Polsce cały czas 300 ankieterów GUS zbiera informacje o cenach 2100 towarów.

Inflacja w danym roku może być obliczana w formie

• indeks inflacji średniorocznej – średnia z sumy inflacji uzyskanej w każdym miesiącu,

• inflacji miesiąc-do-miesiąca – porównanie poziomów cen między konkretnymi datami, np. 1 stycznia jednego roku, a 1 stycznia roku następnego.

Wysokość inflacji miesięcznej może być podawana w kategoriach:

• wzrostu poziomu cen w ciągu tego miesiąca

• wzrostu poziomu cen w skali całego roku

Inflacja bazowa – inflacja oczyszczona z czynników jednorazowych lub krótkotrwałych

1. wahań sezonowych (np. cen żywności)

2. skutków szoków cenowych (np. cen paliw)

3. zmian administracyjnych cen (np. wartości akcyzy, VATu)

W rezultacie otrzymujemy wskaźnik inflacji, która zależy (prawie) wyłącznie od działań banku centralnego.

Narodowy Bank Polski podaje 5 różnych miar inflacji bazowej.