7. Dane statystyczne a polityka makroekonomiczna

Dane statystyczne dotyczące całej gospodarki

• uzyskiwane są z dużym opóźnieniem (np. na początku roku 2002 najnowsze posiadane dokładne dane dotyczą roku 1999)

• pokazują sytuację istniejącą dużo wcześniej (np. dane o bilansie rachunku obrotów bieżących podawane przez NBP pokazują przepływ towarów sprzed kilku miesięcy, gdyż zapłata za towar jest zwykle opóźniona)

• są obarczone błędami

• między instytucjami je zbierającymi istnieją poważne różnice co do ich wartości (np. w Polsce dane o bilansie płatniczym podawane przez GUS i NBP).

W skutek tego podejmowanie wszelkich działań w polityce makroekonomicznej natrafia na barierę braku wiedzy: na jakiej podstawie mamy podejmować decyzje, skoro nie wiemy jaka jest rzeczywistość?

Model IS-LM

1. Łączny popyt I zachowanie gospodarki w krótkim okresie

Łączny popyt – suma popytu (czyli planowanych wydatków) zgłaszanego przez wszystkie sektory gospodarki:

• gospodarstwa domowe – popyt konsumpcyjny C, w skrócie: konsumpcja

• przedsiębiorstwa – popyt inwestycyjny I, w skrócie: inwestycje

• rząd – popyt władz publicznych G, w skrócie: zakupy rządowe

• sektor zagraniczny – popyt eksportowy minus popyt importowy X, w skrócie: eksport netto

Często zamiennie z terminem „łączny popyt” używa się terminów „popyt zagregowany” oraz „popyt globalny”.

W normalnych warunkach każda gospodarka funkcjonuje posiadając pewną nadwyżkę mocy wytwórczych. Np. w USA stopień wykorzystania mocy w przemyśle wytwórczym wynosi 81%. Istniejące bezrobocie naturalne jest również niewykorzystaną „nadwyżką” mocy wytwórczych.

Jeśli łączny popyt rośnie, to producenci podejmują dwojakie działania:

• zwiększają produkcję

• zwiększają ceny

Empirycznie dowiedziono jednak, że ceny zmieniają się bardzo wolno, znacznie wolniej niż produkcja. Dlatego analizując krótki okres zakładamy, że ceny są stałe. Może zmieniać się natomiast produkcja – dzięki zmianom stopnia wykorzystania mocy wytwórczych.

Podsumowując, tymczasowo zakładamy:

• równowaga popytu i podaży na rynku pracy występuje tylko w długim okresie  bezrobocie może być przez pewien czas na poziomie niższym (albo wyższym) od naturalnego

• poziom cen jest niewrażliwy na bieżące wydarzenia (nie zmienia się natychmiast w wyniku zmian popytu)

• w krótkim okresie przedsiębiorstwa są gotowe do wytwarzania takiej produkcji, jakiej zażyczą sobie nabywcy (przy danych cenach)  rynkiem rządzi popyt

Wydarzenia te mogą być wywołane

• czynnikami spontanicznymi (przypadkowymi) – np. inwestorzy nie chcą inwestować, bo oczekują niekorzystnego przebiegu wydarzeń w przyszłości, wybucha choroba wściekłych krów

• czynnikami politycznymi – np. wojny, niepokoje społeczne, embargo albo wojna handlowa

• nierównowagą w gospodarce – np. duży dług publiczny zmusza konsumentów do ograniczenia konsumpcji, albo duży deficyt obrotów bieżących zmusza rząd do ograniczenia wydatków

• gwałtownymi zmianami technologii (bardzo rzadki przypadek)

II Funkcja konsumpcji

Zbilansowanie wydatków (zrównanie wydatków z dochodami) ma miejsce wtedy, kiedy poziom dochodu wykorzystywanego przez podmioty gospodarcze w podejmowanych przez nich decyzjach o wydatkach zrównuje się z sumą wszystkich wydatków.

Funkcja konsumpcji – całkowity popyt gospodarstw domowych.

W skrócie będziemy mówić również „konsumpcja”.

Konsumpcja zależy od

1. rozporządzalnego dochodu

2. majątku posiadanego przez gospodarstwa domowe

3. oczekiwań co do przyszłych dochodów lub poziomu cen

4. wielu innych czynników.

Ponieważ w największym stopniu zależy od bieżącego dochodu rozporządzalnego, to pomijamy tymczasowo pozostałe czynniki; możemy więc zapisać

Funkcja konsumpcji dla dochodu rozporządzalnego

C = a + b Y_d

/ rysunek /

a – wielkość konsumpcji, która nie jest zależna od dochodu rozporządzalnego (czasem nazywa się ją konsumpcją autonomiczną)

b – krańcowa skłonność do konsumpcji: o ile zwiększy się konsumpcja, jeśli dochód rozporządzalny zwiększy się o jednostkę (czasem oznacza się ją KSO albo MPC – marginal propensity to consume)

Dochód różni się od dochodu rozporządzalnego o wielkość podatków: Y_d = Y – t*Y = (1–t)*Y

t – stopa opodatkowania w gospodarce

Uwaga: t oznacza tę część dochodu narodowego, które przejmuje państwo i nie zwraca w postaci transferów, a wydaje na własne potrzeby (zakup dóbr i usług, spłata długów publicznych).

Funkcja konsumpcji dla dochodu

C = a + b (1 – t) Y

Podsumowując – dochody przeznaczamy na:

1. konsumpcję (w wysokości b*Y_d)

2. oszczędności (w wysokości (1-b)*Y_d)

3. podatki (w wysokości t*Y)

Uwagi:

• pamiętajmy: dochód to równocześnie PKB

• wielkości a oraz b mają różny charakter:

• a mówi o wielkości konsumpcji i jest wyrażone wartościowo (np. 220 milionów)

• b jest współczynnikiem i (teoretycznie) może przyjmować wartości od 0 do 1

• a, b oraz t opisują pewne cechy gospodarki np. gdyby w odniesieniu do gospodarki polskiej napisać b=0,9 to oznacza to, iż Polacy z każdej zarobionej złotówki chcą wydać na konsumpcję 90 groszy. Poszczególne kraje różnią się między sobą w tych cechach – np. krańcowa skłonność do konsumpcji Japonii jest większa niż mieszkańców USA (b_Jap>b_USA). Z kolei ilość dochodu przejmowanego i wydawanego przez państwo w Japonii jest mniejsza niż w Unii Europejskiej (t_Eur>t_Jap).

• z powyższego powodu a, b oraz t będziemy traktować jako egzogeniczne – dane z zewnątrz, czyli określone poza modelem – przez strukturę gospodarki, zachowania podmiotów gospodarczych, decyzje polityków i społeczeństw. Model nie wyjaśnia dlaczego one mają taką a nie inną wartość. Bardziej skomplikowane modele mogą je traktować jako endogeniczne – czyli wtedy należy zbudować równania wyjaśniające jakie czynniki warunkują przyjmowanie takich, a nie innych wartości.