Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Клиническая патофизиология 2010.doc
Скачиваний:
2
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
23 Мб
Скачать
☆

Гиперкортицизм

Гиперкортицизм - бџйрекџсті бездері сыртќы ќабаты гормондарыныњ артыќ љндірілуімен кљрінетін жаѓдай.

Этиологиясы. Гиперкортицизм келесі жаѓдайларда:

√ бџйрекџсті бездері сыртќы ќабатын сергітетін гормондардыњ гипоталамус пен гипофизде артыќ љндірілуінен (салдарлыќ гиперкортицизм);

√ бџйрекџсті бездері сыртќы ќабатын сергітетін гормондардыњ гипоталамус пен гипофизден басќа аѓзаларда артыќ љндірілуінен (АКТГ-њ эктопиялыќ љндірілу синдромы);

√ бџйрекџсті бездері сыртќы ќабаты жасушаларыныњ біріншілік гиперплазиясы мен гиперфункциясынан (біріншілік гиперкортицизм);

√ кортикостероидтыќ гормондарды артыќ енгізуден (ятрогендік гиперкортицизм) - пайда болуы мџмкін.

Ќанда АКТГ-њ дењгейі бірінші екі жаѓдайда кљбейеді де, соњѓы екі жаѓдайда азаяды.

Иценко-Кушинг ауруы. Салдарлыќ гиперкортицизм 50-80% жаѓдайларда аденогипофиздіњ аденомасы кезінде байќалады. Бђл дерт орта жастаѓы ѕйелдерде жиірек дамиды. Бђндай кортикотропинома љспесініњ 9/10 бљлігі базофилдік немесе хромофобтыќ микроаденомаларѓа жатады. Кейде гиперкортицизм аденогипофиз жасушаларыныњ гиперплазиясынан дамиды. Бђндай жаѓдайларда гипоталамус нейрондарында кортиколиберин љндірілуініњ артуы мањызды болады.

Гипофизде кортикотропинома љспесі љсуінен дамитын гиперкортицизмді Иценко-Кушинг ауруы дейді. Бђл дерттіњ дамуы гипофиздіњ АКТГ љндіретін базофилдік жасушаларында G нѕруыздарыныњ мутациясы нѕтижесінде олар љзбеттерінше, кортиколиберинніњ ѕсерінсіз-аќ, гормон љндіре береді – деп есептеледі.

Гипофиздіњ кортикотропинома љспесінде эндокриндік бездердіњ кері байланыс тетігі бойынша љзін-љзі реттеуі толыѓынан жоѓалмайды. Мѕселен, Иценко-Кушинг ауруымен сырќаттанѓан науќастарѓа дексаметазонды кљп мљлшерде енгізгенде глюкокортикоидтардыњ љндірілуі 50%-ѓа азаяды. Ал, Иценко-Кушинг синдромы кезінде дексаметазон бђндай ѕсер етпейді. Сондыќтан осы дексаметазондыќ сынама бђл дерттерді ажыратып ањѓару џшін пайдаланылады. Егер дексематозонныњ аз мљлшері глюкокортикоид-тардыњ љндірілуін тежейтін болса, онда гиперкортицизм Иценко-Кушинг ауруынан емес, оныњ љткінші ѕйгіленімдік (жан жараќаттарынан, стрестен т.б. себептерден пайда болѓан) тџрін кљрсетеді.

Гипофиздіњ кортикотропиномасы, ќатерсіз љспеге жатќанымен, оныњ басќа аденомаларына ќараѓанда, ауыр љтеді жѕне ол метастаза тарататын ќатерлі љспе болуы да ыќтимал. Бђл љспеніњ бас сџйек ішінде ќысымды кљтеретін ірі кљлемі љте сирек (10%-дан аз) кездеседі.

Иценко-Кушинг ауруы бџйрекџсті бездері сыртќы ќабатыныњ гиперплазиясын туындатады. Осыдан кортикостероидтар љндірілуі ќатты артады, оныњ ќалыпты тѕуліктік ырѓаѓы жоѓалады. Клиникалыќ кљріністері басќа себептерден пайда болѓан гиперкортицизмнен ерекшеленбейді. Сол себепті олар тљменде келтіріледі.

Бџйрекџсті бездері сыртќы ќабатын сергітетін заттардыњ эктопиялыќ љндірілу синдромы 5-15% жаѓдайда гиперкортицизм дамуына ѕкеледі. Иценко-Кушинг ауруына ќараѓанда бђл дертке кљпшілік жаѓдайларда еркектер жиі ђшырайды. АКТГ артыќ љндірілуі жиі љкпеніњ бронхогендік обыр љспесінде, ішек-ќарын жолдарыныњ, ќалќаншабездіњ, ђйќыбездіњ бета-жасушаларыныњ ќатерлі љспелерінде байќалады. Кейде ол сілекей бездерініњ љспелерінде, феохромоцитома жѕне нейробластома љспелерінде де љндіріледі. Бђл эктопиялыќ ошаќтарда АКТГ-мен бірге липотропиндер, опиаттар, меланоциттерді сергітетін гормон жѕне кортиколиберин љндіріледі. Бђл кездерде АКТГ-ныњ дењгейі Иценко-Кушинг ауруы кезіндегіден бірнеше есе артып кетеді жѕне дексематозонды кљп мљлшерде енгізуден глюкокортикоидтардыњ љндірілуі тежелмейді. АКТГ тым кљп болуынан оныњ меланоциттерді сергітетін гормонѓа ђќсас ѕсер етуі жѕне бџйрекџсті бездері сыртќы ќабатыныњ барлыќ жасушаларыныњ функциясын арттыратын ыќпалдары ќатты кџшейіп кетеді. Осыдан гиперкортицизмніњ бђл тџрінде терініњ гиперпигментациясы љте ќарќынды болады. Бџйрекџсті бездерінде глюкокортикоидтармен бірге ѕлдостерон мен андрогендердіњ љндірілуі ќатты кљбейеді. Бђл синдром кезінде АКТГ мен кортиколиберин ќатерлі љспелерде љндірілетін болѓандыќтан гиперкортицизмніњ басќа тџрлеріне тѕн организмніњ семіруі байќалмайды.

Иценко-Кушинг синдромы. Эндогендік толыќ гиперкортицизмніњ 15-30%-ы бџйрекџсті бездері сыртќы ќабаты жасушаларыныњ біріншілік аденомалардан дамиды. Бђндай бџліністерді АКТГ-тѕуелсіз Иценко-Кушинг синдромы дейді. Гипофизде кортикотропин аз љндірілуіне ќарамай, глюкокортикоидтарды артыќ љндіретін љспе -глюкостерома Иценко-Кушинг синдромын туындатады. Бђл љспе жиі бір жаќ безде (љте сирек екеуінде бірдей) кездеседі. 55% жаѓдайда ол ќатерсіз, ал ќалѓан жаѓдайларда катерлі љспелерге жатады. Біріншісі ѕйелдерде, екіншісі еркектерде жиірек байќалады. Бђл дерт кезінде стероидтардыњ артыќ љндірілуі дексаметазонныњ ѕсерінен тежелмейді. Глюко- жѕне минерало-кортикоид-тарды кљп љндіретін глюкостерома љспесініњ бір тџрі ќосымша андрогендер љндірілуін арттыратын глюкоандростерома делінеді. Бђндай жаѓдайларда ђл балаларда тым ерте жыныстыќ жетілу, ал ѕйелдерде вирилизм пайда болады. Андрогендік гормондарды жиі ќатерлі карцинома љспесі љндіреді.

Кейде Иценко-Кушинг синдромы жастарда бџйрекџсті бездері сыртќы ќабатыныњ гиперплазиясынан дамуы ыќтимал. Кљптеген ѓалымдардыњ дѕлелдеуі бойынша, бђндай ќђбылыстар дамуында бџйрекђсті бездері сыртќы ќабатына, оныњ љсуін сергітетін жѕне АКТГ сияќты ѕсер ететін , аутоантиденелердіњ љндірілуі мањызды орын алады.

Ятрогендік гиперкортицизм ќысќа мерзімде глюкокортикоидтардыњ тым кљп мљлшерлерімен науќастардыњ тљтенше жаѓдайларын (сілейме, коллапс, т.б.) жѕне аутоиммундыќ дерттерді емдеуден байќалады.