- •4. Силлабус
- •Алматы, 2015
- •4.1. Жалпы мәліметтер:
- •4.1.7. Оқытушылар туралы мәліметтер:
- •4.1.8. Байланыс:
- •4.1.9. Пән саясаты:
- •4.2. Бағдарлама
- •4.2.2. Пәннің мақсаты:
- •4.2.3. Міндеттері:
- •4.2.4. Оқытудың түпкі нәтижелері:
- •4.2.5. Пререквизиттер және постреквизиттер.
- •4.2.6. Пәннің қысқаша мазмұны:
- •4.2.7. Дәрістер, тәжірибелік сабақтар, сожөж және сөж-дің тақырыптық жоспары Дәрістердің тақырыптық жоспары
- •Тәжірибелік сабақтардың тақырыптық жоспары
- •Студенттердің оқытушының жетекшілігімен өзіндік жұмысына (сожөж) арналған тақырыптық жоспар
- •4.2.8 Студенттердің өзіндік жұмысына арналған тапсырмалар: Студенттердің өзіндік жұмыстарының тақырыптары:
- •4.2.9. Ұсынылатын әдебиеттер:
- •4.2.11. Бағалаудың шарттары және ережелері:
- •Студенттердің білімін бағалау жүйесі:
- •«Жалпы медицина» мамандығының 1 курс студенттері үшін
- •4.2.11. Қалыптасқан құзыреттілікті бағалау ережелері мен шарттары:
- •Аралық және қорытынды бақылау: құзыреттіліктің арифметикалық орта бағасы ретінде бағаланады
- •1 Кезең – тестілеу
- •2 Кезең – тәжірибелік дағдылар
- •3.1. Реферат
- •2. Презентация
- •3. Глоссарий
- •Баға жіктелуінің шкаласы
- •5. Дәрістік кешен
- •5.1. Тақырыбы: Тұқымқуалаушылықтың молекулалық негіздері. Нуклеин қышқылдары. Геннің молекулалық биологиясы
- •5.3. Дәріс тезистері:
- •5.5. Әдебиеттер:
- •5.6. Бақылау сұрақтары (кері байланыс):
- •5.1. Тақырыбы: Тұқым қуалау ақпаратының іске асырылуы. Криктің негізгі постулаты.
- •5.3. Дәріс тезистері:
- •5.5. Әдебиеттер:
- •5.6. Бақылау сұрақтары (кері байланыс):
- •5.1. Тақырыбы: Генетикалық код. Трансляция
- •5.3. Дәріс тезистері:
- •5.5. Әдебиеттер:
- •5.6. Бақылау сұрақтары (кері байланыс):
- •5.1. Тақырыбы: Митоздық цикл. Реттелуі, генетикалық бақылануы. Апоптоз
- •5.3. Дәріс тезистері:
- •5.5. Әдебиеттер:
- •5.6. Бақылау сұрақтары (кері байланыс):
- •5.1. Тақырыбы: Онкогенетика. Фармакогенетика
- •5.3. Дәріс тезистері:
- •5.5. Әдебиеттер:
- •5.6. Бақылау сұрақтары (кері байланыс):
- •6. Тәжірибелік (семинарлық) сабақтарға арналған әдістемелік нұсқаулар
- •6.1. Тақырыбы: Молекулалық биологияға кіріспе. Тұқымқуалаушылықтың молекулалық негіздері.
- •6.2. Мақсаты:
- •6.3. Оқытудың міндеттері:
- •6.4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •6.6. Әдебиеттер:
- •6.7. Бақылау:
- •6.7.1. Когнитивті (білім) құзыреттілікті бағалау:
- •6.7.2. Тәжірибелік дағды құзыреттілігін бағалау:
- •Днқ және рнқ-ның салыстырмалы сипаттамасы
- •6.7.3. Бақылау сұрақтары :
- •6.1. Тақырыбы: Тұқым қуалау ақпаратының іске асырылуы. Днқ репликациясы. Сызықты днқ молекуласы ұштарының репликацияланбау мәселелері және оның шешімі. Криктің негізгі постулаты.
- •6.3. Оқытудың міндеттері:
- •6.4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •6.6. Әдебиеттер:
- •6.9. Бақылау сұрақтары:
- •6.1. Тақырыбы: Геннің трансляциясы. Генетикалық код
- •6.3. Оқытудың міндеттері:
- •6.4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •6.6.. Әдебиеттер:
- •6.7. Бақылау:
- •6.7.1. Құзыреттілікті бағалау – білім.
- •6.7.2. Тәжірибелік дағды құзыреттілігін бағалау:
- •6.7.3. Бақылау сұрақтары:
- •6.1. Тақырыбы: Жасушаның генетикалық аппараты
- •6.3. Оқытудың міндеттері:
- •6.4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •6.6. Әдебиеттер:
- •6.7. Бақылау
- •6.7.1. Когнитивті (білім) құзыреттілікті бағалау:
- •6.7.2. Тәжірибелік дағды құзыреттілігін бағалау:
- •6.7.3. Бақылау сұрақтары:
- •6.1. Тақырыбы: Митоздық цикл. Митоз. Гаметогенез. Мейоз
- •6.3. Оқыту міндеттері:
- •6.4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •6.6. Әдебиеттер:
- •6.7. Бақылау
- •6.7.1. Когнитивті (білім) құзыреттілікті бағалау:
- •6.7.2. Тәжірибелік дағды құзыреттілігін бағалау:
- •6.7.4. Бақылау сұрақтары:
- •6.1. Тақырыбы: Тұқым қуалайтын өзгергіштік. Рекомбинанттық өзгергіштік
- •6.3. Оқыту міндеттері:
- •6.4. Тақырытың негізгі сұрақтары:
- •6.6. Әдебиеттер:
- •6.7. Бақылау
- •6.7.1. Когнитивті (білім) құзыреттілікті бағалау:
- •6.7.2. Тәжірибелік дағды құзыреттілігін бағалау:
- •6.7.3. Бақылау сұрақтары:
- •6.4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •6.6. Әдебиеттер:
- •6.7. Бақылау
- •6.7.1. Когнитивті (білім) құзыреттілікті бағалау:
- •6.7.2. Тәжірибелік дағды құзыреттілігін бағалау:
- •6.1. Тақырыбы: Апоптоз
- •6.3. Оқытудың міндеттері:
- •6.7.3. Бақылау сұрақтары:
- •6.1. Тақырыбы: «Молекулалық биология негіздері» тарауы бойынша аралық бақылау
- •6.4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •6.6.Әдебиеттер:
- •6.7. Бақылау
- •6.7.1. Когнитивті (білім) құзыреттілікті бағалау:
- •6.7.2. Тәжірибелік дағды құзыреттілігін бағалау:
- •6.7.3. Коммуникативтік дағды құзыреттілігін бағалау:
- •6.1. Тақырыбы: Тұқым қуалаушылық. Тұқым қуалау. Тұқым қуалау типтері. Белгілердің тіркес тұқым қуалауы
- •6.3. Оқытудың міндеттері:
- •6.4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •6.5. Сабақ оқу және оқыту әдістері:
- •6.6.Әдебиет:
- •6.7.Бақылау:
- •6.7.1. Когнитивті (білім) құзыреттілікті бағалау:
- •6.7.2. Тәжірибелік дағды құзыреттілігін бағалау:
- •6.7.3. Өзін - өзі жетілдіру дағдысын бағалау:
- •6.1. Тақырыбы: Геннің әсері. Генотип. Фенотип
- •6.3. Оқытудың міндеттері:
- •6.6. Әдебиеттер:
- •6.7. Бақылау
- •6.7.1. Когнитивті (білім) құзыреттілікті бағалау:
- •6.7.3. Өзін - өзі жетілдіру дағдысын бағалау:
- •6.7.4. Бақылау сұрақтары:
- •6.1.Тақырыбы: Онтогенездік дамудың жасушалық және генетикалық механизмдері
- •6.3. Оқытудың міндеттері:
- •6.4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •6.6. Әдебиеттер:
- •6.7. Бақылау
- •6.7.1. Когнитивті (білім) құзыреттілікті бағалау:
- •6.7.2. Тәжірибелік дағды құзыреттілігін бағалау:
- •6.7.3. Өзін – өзі жетілдіру дағдысын бағалау:
- •6.7.4. Бақылау сұрақтары:
- •6.1. Тақырыбы: Популяциялық генетика негіздері
- •6.3. Оқыту міндеттері:
- •6.4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •6.6. Әдебиеттер:
- •6.7. Бақылау
- •6.7.1. Когнитивті (білім) құзыреттілікті бағалау:
- •6.7.2.Тәжирбиелік дағды құзыреттілігін бағалау:
- •6.7.3. Бақылау сұрақтары:
- •6.1. Тақырыбы: Тұқым қуалайтын аурулар, себептері, жіктелуі, жиілігі, медициналық маңызы. Адамның моногенді және полигенді (мультифакториалды) аурулары
- •6.3. Оқытудың міндеттері:
- •6.4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •6.6. Әдебиеттер:
- •6.7. Бақылау
- •6.7.1. Когнитивті (білім) құзыреттілікті бағалау:
- •6.7.2. Тәжірибелік дағды құзыреттілігін бағалау:
- •Тұқым қуалайтын аурулардың клиникалық белгілері
- •Тұқым қуалайтын аурулардың тұқым қуалау типін, клиникалық белгілерін қысқаша сипаттау
- •Тұқым қуалайтын аурулардың типі, қысқаша клиникалық белгілерін көрсетіңіз
- •6.7.3. Өзін – өзі жетілдіру дағдысын бағалау:
- •6.7.4. Бақылау сұрақтары:
- •6.1. Тақырыбы: Тұқым қуалайтын ауруларға диагноз қоюдың заманауи әдістері. Тұқым қуалайтын ауруларды алдын алудың заманауи әдістері. Медициналық-генетикалық кеңес
- •6.1. Тақырып: Тұқым қуалайтын ауруларға диагноз қоюдың және алдын алудың заманауи әдістері. Медико-генетикалық кеңес
- •6.3. Оқытудың міндеттері:
- •6.4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •6.6. Әдебиеттер:
- •6.7. Бақылау:
- •6.7.1. Құзыреттілікті бағалау – білім.
- •6.7.2. Құзыреттілікті бағалау – тәжірибиелік дағды.
- •Тұқым қуалайтын ауруларды диагностикалау әдістерінің сипаттамасы
- •6.7.3. Құзыреттілікті бағалау – құқықтық құзіреттілік.
- •6.7.4. Өзін өзі жетілдіру дағдыны бағалау
- •6.7.5. Бақылау сұрақтар:
- •6.8. Бақылау:
- •6.8.1. Бақылау сұрақтары:
- •6.1. Тақырыбы: «Жалпы және медициналық генетика негіздері» тарауы бойынша аралық бақылау
- •6.3. Оқытудың мақсаты:
- •6.4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •6.6.Әдебиеттер:
- •6.7. Бақылау
- •6.7.1. Когнитивті (білім) құзыреттілікті бағалау:
- •6.7.2. Тәжірибелік дағды құзыреттілігін бағалау:
- •6.7.3. Коммуникативтік дағды құзыреттілігін бағалау:
- •7. Студенттердің оқытушының жетекшілігімен өзіндік жұмысына арналған әдістемелік нұсқаулар
- •7.1.Тақырыбы: «Геннің молекулалық биологиясы» тақырыбы бойынша кеңес
- •7.3. Оқытудың міндеттері:
- •7.5. Тақырып бойынша тапсырмалар:
- •7.7. Әдебиеттер:
- •7.8. Бақылау:
- •7.8.2. Бақылау сұрақтары:
- •7.1. Тақырыбы: «Прокариот және эукариот гендерінің транскрипциясы» тақырыбы бойынша кеңес
- •7.3. Оқытудың міндеттері:
- •7.5. Тақырып бойынша тапсырмалар:
- •7.7. Әдебиеттер:
- •7.8. Бақылау
- •7.8.2. Бақылау сұрақтары:
- •7.1. Тақырыбы: «Прокариоттар және эукариоттар гендерінің экспрессиясының реттелуі» тақырыбы бойынша кеңес
- •7.3. Оқытудың міндеттері:
- •7.5. Тақырып бойынша тапсырмалар:
- •7.5.3. Кесте толтыру: Эукариот гендерінің реттелу деңгейлері
- •7.7. Әдебиеттер:
- •7.8. Бақылау
- •7.8.2. Бақылау сұрақтары:
- •7.1. Тақырыбы: Кариотип. Хромосомалардың классификациясы
- •7.3. Оқытудың міндеттері:
- •7.5. Тақырып бойынша тапсырма:
- •7.7. Әдебиеттер:
- •7.8. Бақылау:
- •7.1. «Митоздық циклдың реттелуінің молекулалық-генетикалық механизмдері» тақырыбы бойынша кеңес беру
- •7.3. Оқытудың мақсаты:
- •7.5. Тақырып бойынша тапсырмалар;
- •7.6. Үлестірілетін материал – жоқ.
- •7.7. Әдебиеттер:
- •7.8. Бақылау:
- •7.8.1. Бақылау сұрақтары:
- •7.1. Тақырыбы: «днқ репарациясы» тақырыбы бойынша кеңес
- •7.3. Оқытудың міндеттері:
- •7.5. Тақырып бойынша тапсырмалар:
- •7.7. Әдебиеттер:
- •7.8. Бақылау:
- •7.8.1. Бақылау сұрақтары:
- •7.1. Тақырыбы: «Онкогенетика» тақырыбы бойынша кеңес
- •7.3. Оқыту міндеттері:
- •7.5. Тақырып бойынша тапсырма:
- •7.7. Әдебиеттер:
- •7.8. Бақылау
- •7.8.1. Бақылау сұрақтары:
- •7.1. Тақырып: «Молекулалық биология негіздері» тарауы бойынша аралық бақылау
- •7.5. Тақырып бойынша
- •7.7. Әдебиеттер:
- •7.8. Бақылау
- •7.8.1. Когнитивті (білім) құзыреттілікті бағалау:
- •7.8.2. Тәжірбиелік дағды құзыреттілігін бағалау:
- •7.8.3. Коммуникативтік дағды құзыреттілігін бағалау:
- •7.1. Тақырыбы: Адамның моногенді белгілерінің (ауруларының) тұқым қуалауы. Адам белгілерінің (ауруларының) тіркес тұқым қуалауын талдау (есептер шығару).
- •7.3. Оқытудың міндеттері:
- •7.5.Тақырып бойынша тапсырма:
- •7.7. Әдебиет:
- •7.8. Бақылау:
- •7.8.1.Практикалық дағды:
- •7.1. Тақырыбы: Гендер әсеріне негізделген есептерді шығаруға кеңес беру
- •7.3. Оқытудың міндеттері:
- •7.5. Тақырып бойынша тапсырма:
- •7.7. Әдебиеттер:
- •7.8. Бақылау:
- •7.1. Тақырыбы: «Дамудың туа біткен ақаулары: себептері, жіктелуі, медициналық маңызы.
- •7.3. Оқытудың міндеттері:
- •7.5. Тақырып бойынша тапсырма:
- •7.7. Әдебиеттер:
- •7.8. Бақылау:
- •7.8.2. Бақылау сұрақтары:
- •7.1. Тақырыбы: «Экологиялық генетика негіздері. Фармакогенетика негіздері» тақырыбы бойынша кеңес
- •7.3. Оқытудың міндеттері:
- •7.5. Тақырып бойынша тапсырмалар:
- •7.7. Әдебиеттер:
- •7.8. Бақылау
- •7.8.2. Бақылау сұрақтары:
- •7.1. Тақырыбы: «Адамның хромосомалық аурулары» тақырыбы бойынша кеңес
- •7.3. Оқыту міндеттері:
- •7.5. Тақырып бойынша тапсырмалар:
- •7.7. Әдебиеттер:
- •7.8. Бақылау:
- •7.8. 1. Бақылау сұрақтары:
- •7.3. Оқытудың міндеттері:
- •7.5. Тақырып бойынша тапсырмалар:
- •Тұқым қуалайтын ауруларды емдеу әдістерінің сипаттамасы
- •7.7.Әдебиеттер:
- •7.8. Бақылау:
- •7.8.2. Бақылау сұрақтары:
- •7.1. Тақырыбы: «Жалпы және медициналық генетика негіздері» тарауы бойынша аралық бақылау
- •7.3. Оқытудың мақсаты:
- •7.5.Тақырып бойынша тапсырма:
- •7.7.Әдебиеттер:
- •7.8. Бақылау
- •7.8.1. Когнитивті (білім) құзыреттілікті бағалау:
- •7.8.2. Тәжірибелік дағды құзыреттілігін бағалау:
- •7.8.3. Коммуникативтік дағды құзыреттілігін бағалау:
- •8. Студенттердің өзіндік жұмысына арналған әдістемелік нұсқаулар
- •8.3. Тапсырмалар:
- •8.5. Орындау шарттары:
- •8.8. Әдебиеттер:
- •8.9. Бақылау:
- •8.1. Днқ репликациясы туралы заманауи көзқарас
- •8.5. Орындалу критерийі.
- •8.8. Әдебиеттер:
- •8.9. Бақылау:
- •8.3. Тапсырмалар:
- •8.5. Орындалу критерийі:
- •8.8. Әдебиеттер:
- •8.9. Бақылау:
- •8.1. Эпигенетика
- •8.3. Тапсырмалар:
- •8.5. Орындалу критерийлері:
- •8.8. Әдебиеттер:
- •8.9. Бақылау:
- •8.1. Мутагенді факторлар туралы заманауи мәліметтер
- •8.3.Тапсырмалар:
- •8.5. Орындалу критерийлері:
- •8.8. Әдебиеттер:
- •8.9. Бақылау:
- •8.9. Контроль:
- •8.1. Канцерогенді факторлар туралы заманауи мәліметтер
- •8.3. Тапсырмалар:
- •8.5. Орындалу критерийі:
- •8.8. Әдебиеттер:
- •8.9. Бақылау:
- •8.1. Онкогенездің генетикалық табиғаты
- •8.3. Тапсырмалар:
- •8.3.2. Онкогенездің негізгі генетикалық механизмдері.
- •8.5. Рефераттың құрылымы:
- •7) Жұмыстың презентациясы.
- •5. Рефератты безендіруге қойылатын талаптар:
- •8.8. Әдебиеттер:
- •8.9. Бақылау:
- •8.1.Тақырыбы: Тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясы (теорияның 100-жылдығына арналған)
- •8. 3. Тапсырмалар:
- •8.5. Орындалу шарттары:
- •8.8. Әдебиеттер:
- •8.9. Бақылау:
- •8.1. Аво жүйесі бойынша қан тобының генетикасы
- •8.3. Тапсырма:
- •8.5. Орындалу шарттары:
- •8.8.Әдебиеттер:
- •8.9. Бақылау сұрақтары:
- •8.1. Тератогенді факторлар туралы заманауи мәліметтер
- •8.3. Тапсырма:
- •8.5. Орындалу шарттары:
- •8.8.Әдебиеттер:
- •8.9. Бақылау сұрақтары:
- •8.1. Экологиялық аурулар
- •8.3. Тапсырмалар:
- •8.5. Орындалу шарттары:
- •7) Жұмыстың презентациясы.
- •8.8.Әдебиеттер:
- •8.9. Бақылау сұрақтары:
- •8.9.1. Қандай факторлар экологиялық ауруларға алып келеді.
- •8.1. Тұқым қуалайтын белгілер мен аурулар каталогы
- •8.3. Задания:
- •8.5. Орындалу шарттары:
- •8.8.Әдебиеттер:
- •8.9. Бақылау сұрақтары:
- •8.1. Неонатальді скрининг
- •8.3. Тапсырмалар:
- •8.5. Орындалу шарттары:
- •8.8. Әдебиеттер:
- •8.9. Бақылау:
- •8.1. Предиктивті медицина, таргетті терапия
- •8.3. Тапсырма:
- •8.5. Орындалу шарттары:
- •7) Жұмыстың презентациясы.
- •8.8. Әдебиеттер:
- •8.9. Бақылау:
- •8.1. Тұқымқуалайтын аурулардың днқ диагностикасының заманауи әдістері
- •8.3. Тапсырма:
- •8.5. Орындалу шарттары:
- •7) Жұмыстың презентациясы.
- •8.8. Әдебиеттер:
- •8.9. Бақылау:
- •9. Молекулалық биология және медициналық генетика бойынша білімді, машықтарды, дағдыларды бақылау:-өлшеу жолдары
- •9.1. Пән бойынша тест тапсырмалары:
- •24. Тасымалдаушы рнқ (т-рнқ) келесі қасиеттерімен сипатталады:
- •25. Дезоксирибонуклеин қышқылы (днқ) сипатталады:
- •26. Ақпараттық рнқ (а-рнқ) сипатталады:
- •27. Рибосомалық рнқ (р-рнқ) сипатталады:
- •28.Тасмалдаушы рнқ (т-рнқ) сипатталады:
- •29. Ақпараттық рнқ (а-рнқ) тән:
- •45. Репликациялық айыр аймағында қызмет атқаратын ферменттік комплекстер құрамына кіреді:
- •47. Репликациясы кезінде днқ жаңа тізбегінің қысқаруы байқалады:
- •48. Днқ репликациясы келесі принциптің негізінде жүреді:
- •51. Репликациялық айырдың пайда болуына әсер ететін фермент:
- •61. Теломерлер келесі қызметтерді атқарады:
- •63. «Хейфлик лимиті» - бұл:
- •64. Лигаза қажет:
- •65. Теломерлерге тән:
- •66. Теломерлер, бұл:
- •67. Днқ жаңа тізбегінің толық репликацияланбауы байқалады:
- •68. Теломерлер бұл:
- •71. Транскрипция терминациясының іске асырылу жолы:
- •73. Альтернативті сплайсинг тән және онда іске асырылады:
- •74. Транскрипциялық факторлар қатысады:
- •77.Процессинг (а-рнқ-ның про-а-рнқ-дан пісіп жетілуі) жүреді:
- •78. Процессинг дегеніміз:
- •85. Промотор үрдістеріге қатысады:
- •144. Жасушаның физиологиялық өлімі жүреді:
- •145. Р 53 генінің белсенділігі әкеледі:
- •146. Қандай тіршілік үрдістерінде апоптоз іске қосылады:
- •147. Жасушаның қандай құрылымдары апоптоздық гендер – каспазалар үшін нысаналар болып табылады:
- •148. Апоптоздың даму кезеңдерінің дұрыс ретін анықта:
- •149. Апоптоз мысалдары:
- •150. Апоптоз активаторларына жатады:
- •187. Ооплазмалық сегрегация сипатталады:
- •188. Онтогенездік дамудың алғашқы кезеңін анықтайтын үдерістер:
- •189. Онтогенездің қатерлі кезеңдері сипатталады және байқалады: (3)
- •206. Онтогенездік дамудың бастапқы кезеңдері мына үрдістермен анықталады:
- •207. Ооплазмалық сегрегация және полярлылық тән және анықталады:
- •208. Жұмыртқа жасушасының полярлығыанықталады:
- •209. Позициялық ақпарат байқалады және сипатталады:
- •243. Хромосомалық аберрациялардың пайда болу себептері:
- •244. Генетикалық материалдыңтұрақтылығын қамтамасыз етеді:
- •245. Қалыпты днқ құрылысының бұзылуынан кейін қайтадан қалпына келуінің типтері:
- •246. Репарацияның биологиялық маңызы:
- •261. Қатерлі ісіктер сипатталады:
- •262. Жасушаның ісіктік трансформациясы алғашқыда зақымдануымен басталады:
- •263. Жасушаның ісіктік трансформациясы сипатталады:
- •264. Канцерогендік факторлар әсері алып келеді:
- •265. Протоонкогендердің онкогендерге айналуы салдары:
- •266. Қатерлі ісіктік жасушалар сипатталады :
- •267. Қатерлі ісік жасушаларының қасиеттері:
- •268. Полимеразды тізбекті реакция (птр) қолданылады:
- •269. Саузерн бойынша блот-гибридизация пайдаланылады:
- •270. Полимеразалық тізбекті реакцияны (птр) пайдаланады:
- •271. Днқ құрылысын зерттеу үшін қолданатын әдістер:
- •272. Саузерн бойынша блот-гибридизациясын қолданады:
- •273. Днқ секвенирлеу үрдісі:
- •274. Полимеразалық тізбекті реакция (птр) қолданылады:
- •275. Молекула-генетикалық зерттеу әдістерінің үрдістері:
- •276. Аллельді гендерге тән:
- •277. Аллельді емес гендерге тән:
- •278. Плейотропияның анықтамасын беріңіздер:
- •279. Пенетранттық – бұл:
- •280. Экспрессивтілік – бұл:
- •328. Аутосомды тұқым қуалауға тән:
- •329. Аутосомды-доминантты тұқым қуалауға тән:
- •330. Аутосомды-рецессивті тұқым қуалауға тән:
- •331. Аутосомды-рецессивті тұқым қуалауға тән:
- •332. Популяциядағы доминантты мутацияға қарсы табиғи сұрыпталу сипатталады:
- •333. Мутациялардың сипаттамасы және неге әкеледі:
- •334. Мутациялар әкеледі:
- •335. Элементарлы эволюциялық үрдістерге жататындар:
- •336. Популяциядағы генетикалық жүктің пайда болуы: (2)
- •337. Популяцияда генетикалық жүкті төмендететіндер:
- •338. Популяцияның генетикалық жүгі ненің есебінде қалыптасады:
- •339. Популяциядағы табиғи сұрыпталудың әсерінен:
- •340. Миграция (популяция арасындағы гендер мен генотиптердің алмасуы) әкеледі:
- •341. Популяцияның гендер дрейфі (гендер жиілігінің кездейсоқ өзгерісі) байқалады және сипатталады:
- •342. Популяцияда мутациялардың жиілігі жоғары болғанда :
- •343. Популяцияның генетикалық жүгі қалыптасады:
- •420. Аутосомды-доминантты тұқым қуалауға тән:
- •421. Аутосомды-рецессивті тұқым қуалауға тән:
- •422.Аутосомды-рецессивті тұқым қуалау типі сипатталады:
- •423. Моногенді аурулардың клинико-генетикалық белгілері:
- •424. Зат алмасудың бұзылуынан болатын тұқым қуалайтын аурулардың фенотиптік көрініс беруі сипатталады:
- •425. Гетерозиготалы ата-аналар некесінен туылған аутосомалық- рецессивті ауру балалардың туылу мүмкіндігі:
- •5. Қосымша
- •465. Хромосомалық ауруларға диагноз қоюда қолдалынатын әдістер:
- •466. Хромосомалық ауруларға әкелетін мутациялар типі:
- •467. Хромосомалар санының және құрылысының өзгеруінен болатын аурулар көрінісі:
- •468. Жыныс хромосомалар жүйесіндегі полисомия сипатталады:
- •469. Тұқым қуалайтын аурулардың пайда болу себебінің дұрыс тізімін анықтаңыз:
- •470. Моногенді аурулардың пайда болуының дұрыс тізімін анықта:
- •471. Менделденетін моногендіауруларға жатады:
- •472. Тұқым қуалайтын ауруларды келесі клиникалық белгілеріне байланысты ажыратуға
- •473. Адамның тұқым қуалайтын аурулары келесі ерекшеліктерімен сипатталады:
- •484. Полигендік аурулар аталады:
- •485. Тұқым қуалауға бейім аурулардың клиникалық ағымы келесі ерекшеліктерімен сипатталады:
- •486. Менделденуші аурулар (белгілері) деп аталады (аурулар):
- •487. Дәстүрлі емес типпен тұқым қуалайтын ауруларға жатады:
- •488. Аутосомды тұқым қуалау сипатталады:
- •521. Медико-генетикалық кеңес – бұл:
- •522. Медико-генетикалық кеңесті жүргізу көрсеткіштері:
- •523. Проспективті кеңес жүргізіледі егер:
- •524. Медико-генетикалық кеңес сатылары:
- •525. Проспектиті медико- генетикалық кеңес беріледі:
- •534. Жаппай скринг бағдарламасының жүргізілу бағыты:
- •535. Жаппай скринг бағдарламасын жүргізудің шарттары:
- •536. Генетикалық қауіп түсінігі:
- •9.3. Емтихан сұрақтары:
- •9.4. Тәжірбиелік дағдылар тізімі: Молекулалық биология негіздері Молекулалық биология негіздері
- •Жалпы және медициналық генетика
- •10. Пәннің оқу-әдістемелермен қамтамасыз етілу КартаСы «Молекулалық биология және медициналық генетика» пәнінің оқу-әдістемелік қамтамасыз етілу картасы
- •11. Қосымша Білім алушылардың білімдері мен дағдыларын бағалау: әдістері
7.8.3. Коммуникативтік дағды құзыреттілігін бағалау:
7.8.3.1. Әңгімелесу барысында материалды дұрыс жеткізу.
9-сабақ (СОЖӨЖ)
7.1. Тақырыбы: Адамның моногенді белгілерінің (ауруларының) тұқым қуалауы. Адам белгілерінің (ауруларының) тіркес тұқым қуалауын талдау (есептер шығару).
7.2. Мақсаты: Студенттердің практикалық сабақта қалыптасқан гендер бақылуынан қалыптасатын тұқымқуалаушылықтың мәні мен белгілердің (аурулардың) тұқым қуалауы туралы білім және түсініктерін тереңдету
7.3. Оқытудың міндеттері:
- студенттерді есеп шығару барысында тұқым қуалаудың негізгі типтерімен таныстыру;
- студенттерді есеп шығару барысында тұқым қуалаудың негізгі типтерін анықтауға үйрету
7.4. Жүргізілу формасы: топпен жұмыс, сұқпаттасу,интербелсенді әдістің қолданылуы мүмкін (сценарий 2 қосымшада ), моногендік белгілердің тәуелсіз және тіркес тұқым қуалауына типтік және ситуациялық есептерді шығару
7.5.Тақырып бойынша тапсырма:
7.5.1. Моногендік белгілердің тәуелсіз және тіркес тұқым қуалауына типтік және ситуациялық есептерді шығару
Есептердiң шарттарын жазу ережесi:
Есеп шығару үшiн, есептiң шарттары мен генетикалық символдарды пайдаланып шағылыстыру жүйесiн дұрыс жазу керек. Белгiлер мен гендердi анықтайтын жазуды кесте түрiнде толтырған дұрыс. Кестенiң бiрiншi бөлiгiне белгiлердi, екiншi бөлiгiне гендердi жазамыз (доминантты белгiнi үлкен, рецессивтiнi - кiшi әрiппен). Әріптерді өзіңіз таңдап жазуға болады. Шағылыстыру жүйесiн жазғанда ата-анасын - Р, гаметаларды - Г, ұрпақтарды - F.
-
Белгi
Ген
Қара көз
Көк көз
А
А
7.5.1. Ата-аналарының көздерi қара, өзi көк көздi ер адам қара көздi әйелге үйленген. Ол әйелдiң әкесi көк көздi, ал шешесi қара көздi. Қара көздiң генi доминантты, ал көк көздiң генi рецессивтi болған жағдайда, осы жанұяда туылған балалардың көздерi қандай болады?
7.5.2. Миоплегия (қайталанып отыратын тырыспа ауруы) доминантты белгі ретінде тұқым қуалайтын белгі. Әкесі осы белгі бойынша гетерозиготалы, ал шешесі миоплегиямен ауру, осы жанұяда ақаулықтармен туылатын балалардың мүмкіндігін анықтаңыз?
7.5.3.Адамда тұқым қуалайтын саңырау-мылқаулықтың бір түрін анықтайтын ген рецессивті, қалыпты естуді анықтайтын генге қарағанда.
А) Ата-анасы гетерозиготалы болған жағдайда, олардан қандай балалар туылады?
Б) Саңырау-мылқау әйел мен қалыпты еститін ер адамның жанұясында саңырау-мылқау бала туылды. Ата-анасының генотиптерін анықтаңыз.
7.5.4. Фенилкетонурия /фенилаланин алмасуының бұзылуы, соған байланысты адамның ақылы кемiс / рецессивтi белгi ретiнде тұқым қуалайды. Егер ата-анааларының екеуi де бұл белгi бойынша гетерозиготалы болса, ол жанұяда қандай балалар туылады?
7.5.5.Адамда жақыннан көрудiң кейбiр түрi, дұрыс көруге қарағанда доминантты қасиет көрсетсе, қара көздiң генi көк көзге қарағанда доминантты болатыны белгiлi.
1. Осы аталған екi белгi бойынша гетерозиготалы ата-анадан қандай ұрпақ таралады?
2. Егер гетерозиготалы ер адам көк көздi дұрыс көретiн әйелге үйленсе, олардан қандай ұрпақ туылады?
7.5.6. Адамда глаукома бірнеше жолмен тұқым қуалайды. Оның бір түрі аутосомды доминантты, ал екіншісі аутосомды рецессивті және алдынғы генмен тіркес емес. Егер ата-аналарының біреуі екі патологиялық ген бойынша гетерозиготалы, ал екіншісі сау және екі ген бойынша да гомозиготалы болса, онда ол жанұяда ауру балалардың туылу мүмкіндігін анықтаңыз.
7.5.7.Адамдағы алты саусақтылық, жақыннан көру және кiшi азу тiстiң болмауы доминантты белгiлер.
1. Егер ата-аналарының екеуi де осы үш жұп белгi бойынша гетерозиготалы ауру болса, олардан денi сау балалардың туылу мүмкiндiгi қандай?
2. Әйел жағынан әжесi алты саусақты, атасы жақыннан көргiш, басқа жұп белгi бойынша сау семьяда, осы екi патологиясы бар қыз туылған. Әкесi жағынан әжесi бес саусақты, көруi қалыпты, азу тiсi болмаған. Ал атасы барлық үш жұп ген бойынша сау. Шешесiнiң анамолиялары ұлына берiлген. Осы некеден сау балалардың туылу мүмкiндiгiн анықтаңыз.
7.5.8.Адамда катаракта мен саңырау-мылқаулықтың кейбiр формалары аутосомды рецессивтi, бiрi-бiрiмен тiркес емес белгiлер ретiнде тұқым қуалайды. Сондай-ақ үстiнгi жақ сүйегiнде күрек тiс пен сойдақ тiстiң болмауы да рецессивтi белгi ретiнде тұқым қуалайды. Егер ата-аналарының бiреуi катарактасы бар, саңырыу-мылқау, ал үшiншi белгi бойынша гетерозиготалы болып, ал екiншiсi катаракта мен саңырау-мылқаулық жөнiнен гетерозиготалы, бiрақ күрек тiс пен сойдақ тiстерi жоқ болған. Осындай жанұяда үш аномалиясы да бар балалардың туылу мүмкiндiгi қандай?
7.5.9. Жақыннан көретiн (доминантты белгi), солақай (рецессивтi белгi) ер кiсi, екi белгi бойынша қалыпты әйелге үйленедi. Ерлi-зайыптылардың екеуiнiң де жанұяларында фенилкетонуриямен ауырытын iнiлерi мен сiңлiлерi бар екенi белгiлi, бiрақ өздерi бұл белгi бойынша сау. Осы жанұяда бiрiншi баласы аталған үш белгi бойынша сау, екiншiсi - жақыннан көретiн және солақай, үшiншiсi - фенилкетонуриямен ауру болып туылды.
а) Үш баласы мен ата-аналарының генотиптерiн анықтаңыз.
б) Аталған үш белгi бойынша төртiншi баланың сау болып туылатын мүмкiндiгiн анықтаңыз.
7.5.10. Адамда кездесетiн соқырлықтың екi түрi бар және әрқайсысы аутосомды рецессивтi генмен анықталады. Осы екi белгiнi анықтайтын гендер әртүрлi жұп хромосомаларда орналасқан. Егер, ата-анасының екеуi де соқырлықтың бiр түрiмен ғана ауырып, екiншi түрi бойынша қалыпты болса, осы жанұяда соқыр баланың туылу мүмкiндiгi қандай?
7.5.11. Тiс эмалiнiң гипоплазиясы. Тiс эмалiнiң жұқаруы, түсiнiң өзгеруi. Х хромосомамен тiркес доминантты белгi. Ата– анасының екеуi де осы аномалия бойынша ауру жанұяда, тiстерi қалыпты бала туылған. Келесi дүниеге келетiн баланың тiсi сау болу - болмау мүмкiндiгiн анықтаңыз.
7.5.12. Гемофилия Х хромосомасымен тiркес рецесивтi белгi екенi бәрiмiзге мәлiм.
а) Гемофилиямен ауру ер адам, денi сау әйелге үйленген. Олардан туған қыздар мен ұлдар да денi сау болып, өздерi сияқты ауруы жоқ адамдармен тұрмыс құрған жағдайда, немерелерiнде гемофилия ауруының қайталануы мүмкiн бе?
б) Гемофилиямен ауру ер адам әкесi гемофилик денi сау әйелге үйленсе, осы жанұяда денi сау балалардың туылуы мүмкiн бе?
7.5.13. Адамда түрлi-түстi ажырата алмау (дальтонизм), қалыпты көруге қарағанда рецессивтi белгi, ал қалыпты көру доминантты белгi. Түрлi-түстi ажырата алмау генi Х-хромосомасында орналасқан. У-хромосомасында оған сәйкес келетiн локус жоқ. Дальтонизммен ауыратын әйел, қалыпты көретiн ер адамға тұрмысқа шықты. Осы жанұяның ұлдары мен қыздарының көру қабiлетiн анықтаңыз.
7.5.14. Гипертрихоз (құлақ қалқанының шетiнде жүндердiң болуы) У хромосомасымен тiркес белгi ретiнде тұқым қуалайды. Әкесi гипертрихозбен ауру семьяда осы аномалиясы бар балалардың туылу мүмкiндiгi қандай?
7.5.15. Әкесiнiң көзi көк және дальтоник, ал өзiнiң көруi қалыпты қара көздi әйел, көк көздi қалыпты көретiн ер адамға тұрмысқа шыққан. Қара көздiң генi аутосомды доминантты да, дальтонизм Х хромосомасымен тiркес рецессивтi ген арқылы берiлетiнi белгiлi. Олай болса, осы жанұядан қандай ұрпақты күтуге болады?
7.5.16. Дальтонизм Х хромосомасымен тiркес рецессивтi ген, ал қан аздықтың бiр түрi - талассемия аутосомды доминантты белгi болып табылады. Талассемияның екi формасы бар: гомозиготалыағзаларда өте ауыр күйiнде тiптi өлiмге ұшыратуы мүмкiн, ал гетерозиготалы ағзада аздап жеңiлдеу болады. Көруi қалыпты, бiрақ талассемияның жеңiл формасы бар әйел, сау дальтоник ер адамға тұрмысқа шығып, одан дальтоник таласемияның жеңiл формасы бар бала туылған. Келесi туылатын балада аномалияның болу– болмау мүмкiндiгi қандай?
7.5.17. Гипертрихоз (құлақ қалқанының шетiнде жүндердiң болуы) У хромосомасы арқылы тұқым қуалайды. Ал полидактилия (алты саусақтылық) аутосомды доминантты белгi. Әкесi гипертрихозды, шешесi полидактилиялы жанұяда осы екi ауруы да жоқ қыз туылған. Келесi туылатын балада аномалиялардың болу мүмкiндiгi қандай?
7.5.18. Гипертрихоз У хромосомасымен тiркес тұқым қуалайтын, тек 17 жасқа келгенде ғана көрiнiс беретiн белгi. Ихтиоздың бiр түрi (терiнiң теңбiлденiп қалыңдауы, қабыршақтануы) Х хромосомамен тiркес тұқым қуалайтын рецессивтi белгi. Шешесi аталған екi белгi бойынша денi сау, әкесi гипертрихоз жанұяда ихтиоздық белгiсi бар бала туылған:
а) осы балада келешекте гипертрихоз белгiсiнiң көрiнiс беру мұмкiндiгiн анықтаңыз;
б) бұл жанұяда аномалиясы жоқ балалардың туылу мүмкiндiгiн және олардың жынысын анықтаңыз?
7.5.19. Тырнақ дефектiсiнiң және тiзе сүйегiнiң синдромы аутосомды доминанттық белгi болып табылады. Бұл хромосомада сондай–ақ АВО жүйесi бойынша қан топтарының локусы бар. Ата– аналарының бiреуiнiң қаны II –топқа, екiншiсiнiкi III–топқа жатады. Қаны II– топтағы ерлi–зайыптылардың бiреуiнде тырнақ дефектiсi мен тiзе сүйегiнiң синдромы бар. Ал оның әкесiнiң қаны I– топ және осы екi аномалиясы да жоқ, шешесiнiң қаны IV–топ, екi аномалиясы да бар. Ерлi зайыптылардың екiншiсiнiң қаны III– топқа жатады, синдромы жоқ, яғни екi белгi бойынша да гомозиготалы. Осы жанұяда тырнақ дефектiсi мен тiзе сүйегiнiң синдромы бар балалардың туылу мүмкiндiгiн және олардың қандарының топтарын анықтаңыз.
7.5.20.Тырнақ және тiзе сүйегiгiнiң дефектiсiнiң генi АВ0 жүйесi бойынша қан топтарын анықтайтын гендерiмен 10 морганид ара қашықтықта тiркескен. Резус-фактордың генi эллиптоцитоздың генiмен басқа хромосомада бiр-бiрiнен 3 морганидке тең қашықтықта орналасқан. Тырнақ және тiзе сүйегiгiнiң дефектiсi, АВ0 жүйесiнiң қан топтары, эллиптоцитоз, резус-фактор доминантты типте тұқым қуалайды.
а) Ерлi-зайыптылардың бiреуi барлық талдап отырған белгiлер бойынша гетерозиготалы, қаны IҮ топ (алдыңғы буындарда ешкiмде кроссинговер болмағаны және тiзе сүйегi мен тырнақ дефектiсi генiн, екiншi қан тобының генiн әкесiнен алғаны белгiлi). Ерлi-зайыптылардың екiншiсi барлық рецессивтi гендер бойынша гомозиготалы және I қан тобы бар. Осы некенiң ұрпақтарының фенотиптерiн анықтаңыз.
б) Ерлi-зайыптылардың бiрi тырнақ пен тiзе сүйегiнiң дефектiсi бойынша гетерозиготалы, қаны IҮ топ, резусы жоқ, эритроциттерi қалыпты. Ерлi-зайыптылардың екiншiсiнде тырнақ және тiзе сүйегi қалыпты, қаны Iтоп, резус-фактор және эллиптоцитоз бойынша гетерозиготалы. Оның шешесiнiң резус-факторы және эллиптоцитозы бар. Осы жанұядағы балалардың фенотиптерiн анықтаңыз.
7.6. Үлестірілетін материал: моногендік белгілердің тәуелсіз және тіркес тұқым қуалауына типтік және ситуациялық есептер, кестелер, сызба нұсқалар
