Химияны оқытудағы дидактиикалық үлгілер
Химияны оқытудағы дидактикалық үлгілерді құрылымдық (мақсаттар, құрылым, әдістер, құралдар, химияны оқытудағы нәтиже), функционалдық компоненттер: оқытушының қызметі – оқыту, оқушының қызметі – оқу (2-сызба) деп бөлуге болады. Бұл үлгі химияны оқытудағы екіжақты және біртұтастықты (статикалық, динамикалық, оқыту және оқу) көрсетеді. Өзінің қызметі туралы білетін және оқушының білім беру қызметі туралы жөнді біле бермейтін, пәндік оқытуда екіжақты және біртұтас білім, әсіресе жас оқытушыға керек.
Әдістемелік жүйе – бұл химияны оқыту үдерісіндегі оқытушы мен оқушының өзара шарттық және сабақтастық қызметін іске асыратын динамикалық жүйе. Химияны оқытудағы әдістемелік жүйенің ең маңызды функционалдық компоненті жобалау-мақсатты, технологиялық және нәтижелі-бағалаушы компоненттерден тұрады. Химияны оқытудағы жобалы мақсаттарды қайта жасау міндеттерін әдістемелік жүйенің техникалық компоненттері уәделі нәтижені береді (3-сызба).
Оқыту
мақсаты
О
Қ
У
О Қ
Ы
Т
У
о
құрамы
әдістері
нәтиже
құралы
3-сызба. Химияны оқытудағы әдістемелік жүйенің компоненттері
Жүйенің компоненттері |
мақсатты |
технологиялық ынталандыру-уәждемелік мазмұндық-ақпараттық ұйымдастырушылық-басқарушылық операциялық-әрекеттік құндылықты-бағдарлы дәлдеуші-жаңашылдық |
Оқушылардың қызметі: химиялық білімді меңгеру, пәндік білік, шығармашылық тәжірибелік қызмет және қарым-қатынасты бағалау болып табылады, осының барлығы білім алуға қатысты болады.Оқу үдерісінің құрылымын келесі оқу үдерісінің құрылымдық элементтерімен бөліп көрсетуге болады (4-сызбадан қараңыз) (В.П.Гаркунов).
4-сызба. Оқу үдерісінің құрылымдық элементтері
Құрылымдық элементтері |
|
Химияны оқытудағы дидактиканың ұстанымдары
Химиялық білім берудегі көптеген жалпы заңдылықтар келесідей заңдармен:
-химиялық білім берудегі әлеуметтік заңдармен,
- химиялық білім берудегі тәрбиелеу және дамыту, оқытудың тұтастық заңдарымен,
- химиялық білім беруде оқыту мен оқу үдерісінде тұтастық заңымен шарттасқан.
Химиялық білім беру үдерісінде көрсетілген заңдардың әрқайсысы белгілі талаптарға сай болады. Жалпы талаптардан туындайтын көптеген білім беру үдерісіндегі жалпы заңдылықтарды дидактикалық қағидалар деп атайды. Дидактикалық қағидалар – бастапты қалыпты, білім беру үдерісіндегі сәйкес заңдылықтарды жетекшілік ете отырып, химиялық білім беру және химияны оқытуды жүзеге асырады. Химияны оқытудағы дидактикалық қағидалар (5-кесте): ғылымилық, бағыттылық, бірізділік, жүйелілік, түсініктілік, көрнекілік, әрекеттілік, тәрбиелей оқыту, дамыта оқыту, интеграция (кіріктіріп жіктеу), дифференциация (жіктеу).
5-кесте.
Химиялық білім берудегі дидактикалық қағидалар
Дидактикалық ұстанымдар |
анықтамасы |
Ғылымилық ұстанымы |
химия және химиялық ғылымының оқу пәні мазмұнына сәйкес орнату ұстанымы |
Бағыттылық ұстанымы |
бағыттылық ұстаным белгілі бір сипаттағы ( әлеуметтік, этикалық , экономикалық, жалпы мәдени, идеологиялық , экологиялық, гуманитарлық , эстетикалық , гуманистік , практикалық , валеологиялық т.б.) мәселелерін шешуге басымдық әлеуметтік бұйрығына сәйкес , қамтамасыз ету ұстанымы
|
Бірізділік ұстанымы |
білім беру, оқыту және дамыту бірлігі , білім берудің және оқытудың интеграция және тұтастығын қамтиды, логикалық және тарихи теориясы мен әрекеттер ( таным,қарым-қатынас,еңбек ) барлық түрлерін практикада қолдану ұстанымы |
Жүйелілік ұстанымы |
химиялық білім компоненттері арасында сабақтастық арқылы химия логикасын жүзеге асыратын ұстанымы |
Түсініктілік ұстанымы |
білім алушының жас ерекшілік және психологиялық ерекшеліктерін ескере отырып, химиялық ақпараттың мазмұны мен көлемін қамтамасыз ету ұстанымы |
Көрнекілік ұстанымы |
белгілі бір суреттердің қорын қалыптастыру үшін олар туралы химиялық объектілер мен өкілдіктерінің ( көшірмелерін ) қамтамасыз ету ұстанымы |
Әрекеттілік ұстанымы |
Зерттеу субъектілерінің өзара іс-қимыл процесінде нанымдары мен іс-шараларда білім алуын қамтамасыз ету ұстанымы |
Тәрбиелей оқыту ұстанымы |
моральдық, ортақ мәдени, еңбек, эстетикалық, экологиялық, идеологиялық, экономикалық және басқа да проблемаларды шешу арқылы жеке тұлғаның әлеуметтік-мәдени дамуын қалыптастыру үшін қамтамасыз ету ұстанымы |
Дамыта оқыту ұстанымы |
Психофизикалық, интеллектуалдық, эмоционалды және ерiк-жiгер, мотивациялық-қажеттілік тұлғалық қасиеттерді (қабылдау, ойлау, есте сақтау, эмоциялар, ерік, қажеттілік, түрткілер, қызығушылық, тәуелсіздік, және т.б.) өзгерістерді қамтамасыз ету ұстанымы |
Интеграфия және дифференциация ұстанымы |
Біртұтас білім беруде (және басқа компоненттердің бөлінуінде) бірдей және әртүрлі компоненттерді біріктіруін ұсынатын ұстаным |
Колбай Арайлым 59 – 63 беттер