- •1.Химиялық термодинамика. Негізгі түсініктер.
- •Қоршаған ортамен массасы мен энергиясымен байланысуына қарай
- •Фазалар саны бойынша
- •2.Термодинамиканың бірінші батамасы. Ішкі энергия. Энтальпия
- •Химиялық реакцияның жылу эффектісі. Гесс заңы және одан шығатын салдары. Кирхгофф заңы.
- •4.Термодинамиканың екінші бастамасы. Энтропия.
- •5.Изохоралық-изотермиялық және изобаралық-изотермиялық потенциал. Процесстердің өздігінен жүрудің шарттары.
- •1.Презентация (слайдтар)
- •Клапейрон- Клаузиус теңдеуі және оның булану, балқу мен сублимация процестеріне қолданылуы.
- •Гиббстің фазалар ережесі.
- •Бір компонентті жүйелердің күй диаграммалары. Судың күй диаграммасы.
- •4. Сұйық күйінде компоненттердің өзара шексіз еритін және қатты күйінде компоненттері өзара ерімейтін (изоморфты емес) , химиялық қосылыс түзбейтін жүйелер.
- •5. Физика - химиялық анализ туралы түсінік (н.С.Курнаков). Термиялық анализ.
- •6. Фазалық диаграммалардың фармация үшін маңызы.
- •Ерітінділердің коллигативті қасиеттері. Рауль заңы
- •Рауль заңынан шығатын салдарлар. Криометрия. Эбуллиометрия. Фармацияда қолданылуы.
- •3. Осмос және осмостық қысым. Вант-Гофф заңы.Осмостың организмнің тіршілігіндегі және дәрілік заттардың әсеріндегі рөлі Жартылай өткізгіш мембрана:
- •1.Меншікті электрөткізгіштік және оның түрлі факторларға тәуелділігі. Абсолютті қозғалыс жылдамдылығы және иондардың қозғалғыштығы
- •2. Эквивалентті (молярлық) элетрөткізгіштік. Кольрауш заңы.
- •3. Сусыз ерітінділердің электрөткізгіштігі
- •4. Кондуктометрия.
- •5. Кондуктометрлік титрлеу және оның фармацевтикалық анализде қолданылуы.
- •1. Беттік құбылыстар және адсорбция. Негізгі түсініктері.
- •2. Фазалардың жылжымалы бөліну бетіндегі («сұйықтық -газ», «сұйықтық-сұйықтық») адсорбциясы.
- •3. Жұғу. Ағу. Когезия. Адгезия
- •5. Күшті электролиттердің эквивалентті және талғамды адсорбциясы. Ион алмасу адсорбциясы
- •Презентация (слайдтар)
- •Плакаттар.
- •3. Коллоидты ерітінділердің классификациясы
- •5. Коллоидты ерітінділерді тазарту әдістері.
- •Коллоидты ерітінділердің кинетикалық және агрегативтік тұрақтылығы
- •Зольдердің электролиттермен коагуляциясы. Шульце-Гарди ережесі
- •Коллоидты ерітінділердің тұрақтылық теориялары
- •Коллоидты қорғау. Дәрілік қалыптардың технологиясындағы маңызы
- •Жмз. Негізгі түсініктері. Жмз жіктелуі.
- •Жмз ерітінділерінің тұтқырлығы
- •Полиэлектролиттер. Изоэлектрлік нүкте
- •Жмз ерітінділерінің осмостық қысымы. Доннан мембраналық тепе-теңдігі
- •Гельдер мен сірнелер
- •Балқу нүктесін анықтауға арналған “Apotec” құралын пайдалану бойынша жетекшілік
- •2 Кесте:
- •2 Кесте:
- •I тәжірбие. Мыс(II) және темір (III) иондарын бір-бірінен бағаналық хроматографиямен бөлу
- •2 Тәжірбие. Тағам өнімдеріндегі темір(III) ионын қағаздық хроматография әдісімен анықтау.
ЛАБОРАТОРИЯЛЫҚ ЖҮМЫС:
«Сахарозаның гидролиз реакциясының реті мен жылдамдық константасын анықтау»
Жүмыстың магынасы:
Сахарозаның гидролиз реакциясы мына теңдеу бойынша жүреді:
С]2Н22Оп + Н20 - СбНпО,; + С6Н12Об
сахароза глюкоза фруктоза
Берілген реакция жалған мономолекулярлы, яғни механизм] бойынша бимолекулярлы, алайда бірінші ретті реакцияның кинетикалық тендеуіне бағынады, себебі оның жылдамдығы тек қана сахарозаның концентрациясына тэуелді (реакцияны судың көп мөлшерінде жүргізеді, сондықтан су концентрациясын түрақты деп алуга болады).
Сахарозаның гидролиз жылдамдығы бейтарагі ортада өте төмен. Реакцияның катализаторы - сутек иондары.
Барлық үш қосылыс: сахароза, глюкоза жэне фруктоза - асимметриялық көміртек атомды және оптикалық активті, поляризациялану жазықтығын айналдырады.
Поляризациялану жазықтығының айналу бұрышы а ерітіндінің концентрациясы мен қабат қалындығына тәуелді:
а -- + Га) С' I. мүндағы
[а] - меншікті айналу (қабат қалындығы 1 = 10 см жэне С = 1 г/мл айналу);
С -оптикалық активті заттың концентрациясы, г/мл;
1 қабат қалыңдыты, дм.
Таңбалар «+» пен «-» сәйкесінше оң жэне теріс айналуларға қойылады. Сахароза үшін [а] = +66,55°, глюкоза үшіп +52,56°, фруктоза үшін -91,90°. Берілген ерітіндінің айналу бұрышы жекеленген заттардың айналу бүрыштарының қосындысын береді. Осылайша, ахарозаның гидролиз реакциясы жылдамдығын айналу бұрышының өзгерісі арқылы бақылауға болады. Реакцияның өтуіне жэне фруктоза мөлшерінің өсуіне байланысты айналу бұрышы теріс| айналады, сондықтан реакцияны сахарозаның инверсиясы деп атайды.
Белгіпейік:
а0 - бастапқы уақыттағы айналу бұрышы; сц - берілген уақыттағы айналу бұрышы; а*) - реакция аяқталғандағы айналу бүрышы.
Сонымен,
(а0
- а
»)
- сахарозаның бастапқы концентрациясына
пропорциональды
шама;
(а0 - ат) -1 уақытта реакцияға түскен сахароза концентрациясына пропорциональды шама;
(а0 - а«) - (а0 - at) = а(t - а„ - берілген уақытгагы эрекеттеспешен сахароза концентрациясынЦ пропорциональды шама.
a0, a, жэне мэндері бойыиша жылдамдық константасы мен жартылай айналу уақыт: есептеуге болады. Сахарозаньщ инверсия реакциясы бөлме температурасында, катализатор ролін атқаратын сутек иондарының қатысында жүргізіледі. Айналу бүрышын поляриметр көмегіме*- анықтайды.
Жумыс барысы:
1. а0 ~ны өлшеу:
Сахарозаның бастапқы ерітіндісін (w=25%) сумен екі есе сұйылтады, осы ерітіндімен шайылған поляриметрдің кюветасына құйыңыз жэне а0 өлшеңіз. (Поляриметрмен жүмыс істеу йнструкциясы құралға берілген қосымшада жазылған).
а,-ны өлшеу:
Колбаға концентрациясы 4 моль/л болатын HC1 ерітіндісінен 25 мл құйып, сахарозаның зерттелетін ерітіндісінен 25 мл араластыра отырып қосады. Араластыру уақытынан бастап, реакцияның басы деп санаңыз. Алынған қоспаның аз мелшерімеи поляриметрдің кюветасын шайып жіберіңіз (4-6 мл) және белгілі бір уақыт аралығында (5, 10, 15, 20, 25, 30, 35 минут) бөлме температурасында агны өлшеп отырыңыз. Айналу бүрышын өлшеуді тез жүргізу қажет, себебі at үнемі өзгеріп отырады.
а„-ны өлшеу:
ат-ны өлшеу үшін қалған қоспаны су моншасында 60°С температурада 30 минут бойы қыздырады. (Катализатор ретінде сутек иондарының қатысында болса да, белме температурасында сахарозаның инверсиясы тәуліктен аса уақытта жүреді.) Одан кейін қоспаны суытыңыз да, поляриметрдің кюветасына қүйыңыз. Ерітіндіде сахарозаньщ ыдырауының нәтижесінде глюкозадан басқа., теріс айналуды тудыратын фруктоза болғандықтан, өлшенген а« шамасы теріс мәнді болады.
Жұмыс біткен соң, поляриметрлік кюветасын мұқият түрде дистиллденген сумек шайыңыз!
Жұмыс нәтижелерін өңдеу:
Алынған мәліметгерді үлгі бойынша кестеге толтырьңыз:
а0 = 60.55
a=-19.7
Реакция
басталганнан кейін уақыт,
t
(мин)
at
at-
a
lg
k-2'3,g“*-a- t
at-aro
5
10
15
20
25
30
35
Реакция
жылдамдығы
константасының
орташа
мэнін
есептеңіз.
Lg шамасының уақытқа t тәуелділік графигін тұрғызыңыз. График бойынша
реакция
жылдамдығы
константасы
k мен
жартылай
ыдырау
уақытын
t1/2
табыңыз.
Графиктен
табылған
жартылай
айналу
уақыты
мен
t1/t2==
формуласы
бойынша табылған t1/t2 мәндерін
салыстырыңыз.
Қорытынды: Сахарозаның гидролиз реакциясының реті мен жартылай айналу уақытын көрсетіңіз.
ӘДЕБИЕТ:
Негізгі:
Евстратова К.И. и др. Физическая и коллоидная химия. - М.: ВШ, 1990. - 487 б.
Равич-Щербо М.И., Новиков В.В. Физическая и коллоидная химия,- М., 2001.- 254 б.
Кругляков ИМ., Хаскова Т.Н. Физическая и коллоидная химия. - М„: ВШ, 2005.- 319 б.
Бугреева Е.В.и др. Практикум по физической и коллоидной химии. - М.: ВШ, 1990. - 255 б.
Х.М.Рубина и др. Практикум по физической и коллоидной химии. - М., 2001. - 152 б.
Еремин В.В.и др. Задачи по физической химии. - М.: Экзамен, 2003. - 320 б.
Қосымша:
Мушкамбаров Н.Н. Физическая и коллоидная химия. -М: ГЭОТАР-МЕД, 2001.-384 с.
Зимон А.Д. Физическая химия. - М.: Агар, 2003.- 320 с.
Белик В.В, Физическая и коллоидная химия. -М.: «Академия», 2005.- 288 б.
Слесарев В.И. Химия. Основы химии живого. - СПб.: Химиздат, 2001,- 784 с.
Ершов Ю.А. и др. Общая химия. Биофизическая: химия. Химия биогенных элементов,- N ВШ, 2003.-560 6.
Гельфман М.И. Практикум по физической химии. - СПб.: Лань, 2003. ~ 256 б.
Байрамов В.М. Химическая кинетика и катализ: Примеры и задачи с решениями. - N
«Академия», 2003.- 320 б.
И.Тиноко, К.Зауэр, Дж.Вэнг, Дж.Паглиси. Физическая химия. Принципы и применение биологических науках. - М.: Техносфера, 2005. - 744 б.
Бабков А.В.и др. Практикум по общей химии. Биофизическая химия. Химия биогенных элементе -М,: ВШ, 2001. -237 б.
Глинка Н.Л. Общая химия: Учебное пособие для вузов/Под ред. В.А.Рабиновича и др. - N Интеграл-Пресс, 2006. - 240 б.
Глинка Н.Л. Задачи и упражнения по общей химии: Учебное пособие для вузов/под ре В.А.Рабиновича и др. - М.: Интеграл-Пресс, 2006. - 240 б.
БАҚЫЛАУ:
Тееттер:
Химиялық кинетика зерттейді:
химиялық реакция жылдамдыгьш
химиялык энергияның жылулық эффектісін
химиялык реакциялардың өту мүмкіндігін
химиялық реакциялардьщ ету механизмін
реакция жылдамдығының түрлі факторларға тәуелділігін
Химиялық реакция жылдамдығы
оң және теріс мәнде бола алады
тек қаиа оң мәнде бола алады
бастапқы зат коицентрациясының азаюы бойынша есептелінеді
реакция өнімінің концентрациясының кебегоі. бойынша есептелінеді
аралық өнімнің концентрациясының өзгерісі бойьшша есептелінеді
аА + ЬВ + сС = шМ + nN реакциясы үшін (ш + п) шамасы білдіреді
N заты бойынша реггі
В заты бойынша ретті
С заты бойынша ретті
тура реакцияның жалпы реті
кері реакцияныңжалпы реті
Химиялык, реакция жылдамдығының константасы
сандық түрде реакция жылдамдығына тең, егер әрекеттесуші заттардың концентрацияла] тұрақты жэне бірге тең болса
химиялык реакция жылдамдығының меншікті жылдамдығына тең
әрекеттесуші заттардың концентрацияларына тәуелсіз
әрекетгесуші заттардың концентрацияларына тәуелді
эр түрлі ретті реакциялар үшін бірдей өлшенеді
Реакция реті
тек қана бүтін санмен көрсетіледі
тек қана тэжірибелік эдіспен анықталады
теориялық түрде анықтауға. болады
ұқсас реакциялар үшін бірдей мәеде болады
реакция үшін тұтас алганда, сондай-ақ элементарлы актілерге қатысты
w = kCACB кинетикалық тендеуі сэйкес келетін реакция
нөлінші ретгі
бірінші ретті
екінші ретті
үшінші ретті
бөлшек ретті
Бірінші ретті реакция жылдамдығының константасыңың өлшем бірлігі
МОЛЬ'Л'’-C'1
моль’-Л’С'1
моль'^л-с1
с1
моль-л'1
Жартылай ыдырау уақыты үшін өрнек
1)tm = Со/2к 2) t!/2 “ 1/кС0 3) tj/2 = 1п2/к 4) t1/2 = 3/2кС02 5) Хт = 0,69/к. реакцияға сәйкес келеді
А- нөлінші ретті; Б- бірінші ретті; В- екінші ретті; Г- үшінші ретті
1~Б, 2-А, 3-Б, 4-А, 5-В
1-А, 2-Б, 3-В, 4-Г, 5-В
1-Г, 2-А, 3-Б, 4-В, 5-Б
1-А, 2-В, 3-Б, 4-Г, 5-Б
1-В, 2-А, 3-Б, 4-А, 5-Г
СО + С12 = СОСІ2 реакциясы табылады
бимолекулярлы реакция
мономолекулярлы реакция
екінші ретті реакция
бірінші ретті реакция
тримолекулярлы реакция
Реакция температурасына тәуелдлі
тура реакцияның жьшдамдығы
тура реакцияның жылдамдығының константасы
кері реакцияның жылдамдығы
кері реакцияның жылдамдығыньщ константасы
ерітіндідегі реагент концентрациясы
Бірінші ретті реакция үшін түзу сызықты кескіндейтін графикалық тәуелділік
IgC - f(t)
lgC0 = f(t)
1/C2= f(t)
l/C-f(t)
1/C0— f(t)
Бірінші ретті реакция үшін .жартылай ыдырау периоды есептелінетін тендеу
Т|/2 — 1п2/к]
Т]/2= 1/крСо
Т[/2 = 3/2к]’С02
Хуг -■ С0/2
Х\п - к]
Сатылы стадиялардан түратын кез-келгеи күрделі химиялық реакция жылдамдығы аныкталады
барлық стадиялардың орташа жылдамдыгымен
баяу стадияның жылдамдыгымен
тез стадияньщ жылдамдыгымен
бірінші стадияныц жылдамдыгымен
соңғы стадияньщ жылдамдыгымен
Тура реакцияныц аА + ЬВ = гпМ + nN ретін көрсететін теңдеуді көрсетіңіз:
п = а-Ь
п = m-n
п = a + b
4 ) n = а + b +m+n
5) n = m+n
Реакциянъщ кинетикалық жалпы ретгілігі бола аладъг.
Г) бүтін сан
теріс сан
тек 1,2. 3
кез-келген сан
он сан
Гомогенді реакцияны көрсетіңіз:
С(қ) + 02(г)-> C02(r)
\ 2) С(қ) + Н2(г) -> СН4(г)
2NO(r) + Cl2(r) -> 2NOCl(r)
ҒеО(қ) + Н2(г) -» Ғе(қ) + H20(c)
С(қ) + Н20(с) -> Н2(г) + СО(г)
Бірінші ретті реакция үшін әрекеттесуші заттардың концентрацияларының уақытқа тәуелділігін
көрсететін теңцеу
1) ІпС = 1пС0~ kt
3)
1 __1_ С ~с,-
.. + kt
4)
1
18. w = +-
2С2 5) ІпС = dC
2C1
■ + kt
lnC0+ kt
dt
өрнегі білдіреді:
С - С0 - kt1) реакция өнімінің концентрациясының өзгеруі бойынша анықталатын реакцияның орташаі жылдамдығын;
2) бастапқы затгар концентрациясының өзгеруі бойынша анықталатын реакцияның орташа | жылдамдығын;
3)реакция енімінің концентрациясының өзгеруі бойынша анықталатын реакцияның шьші мәніндегі жылдамдығын;
бастапқы заттар концентрациясының өзгеруі бойынша анықталатын реакцияның шыкі
φ=φ0 + InaAZ- 134
•қосынды процесс AgCl + е <->Ag0 + СГ 134
Φxk=φxk0-0.059lga 135
Каломельді электрод (Pt) Hg0/ Hg2 Cl2,KCl 135
Hg2Cl2 + 2е <-> 2Hg0 + 2Cl- 135
φхг =φ0 хг+0.0591ga H+=φ0хг-0.059p 138
ҰСЫНЫСТАР: 141
КӨРНЕКІЛІК МАТЕРИАЛ: 141
ӘДЕБИЕТ: 142
Негізгі: 142
5.Х.М.Рубина және т.б. Практикум по физической и коллоидной химии. - М., 2001. — 152 6. 142
6.Қоқанбаев Ә.Қ. Физикалық химияның қысқаша курсы. - Алматы.: Баспа, 1999. - 164 б. 142
7. Патсаев Ә.К., Шитыбаев С.А., Дәуренбеков Қ.Н. Бейорганикалық, физикалық және коллоидтық химия.- Шымкент. 2004. 142
1.Мушкамбаров Н.Н. Физическая и коллоидная химия. - М.: ГЭОТАР-МЕД, 2001 - 384 б. 142
2.Зимон А.Д. Физическая химия. - М.: Агар. 2003.- 320 б. 142
3.Белик В.В. Физическая и коллоидная химия. - М.: «Академия», 2005.- 288 б. 142
4.Слесарев В.И. Химия. Основы химии живого. - СПб.: Химиздат, 20011784 б. 142
5. Гельфман М.И. Практикум по физической химии. - СПб.: Лань, 2003. - 256 б. 142
ДӘРІСТІҢ ЖОСПАРЫ: 143
H+ +0H- = H20 144
Wшын= ± 145
N2+ 3H2 = 2NH3реакциясыүшінекітүсініктіқарастырайық: 145
W1= ±; ≠; 145
W= - ==+; 145
•ДП әсер ету механизмі; 149
•ДП-ң басқа дәрілік заттармен өзара әрекеттесуі; 149
ОҚЫТУДЫҢ МШДЕТТЕРІ: 5
ТАҚЫРЫПТЫҢ НЕГІЗГІ СҮРАҚТАРЫ: 5
ОҚЫТУ ЖӘНЕ ҮЙРЕТУДЩ ӘДІСТЕРІ: 5
1 __1_ С ~с,- 11
.. + kt 11
3) 11
■ + kt 11
4) 11
2C1 11
18. w = +- 11
da 14
dC 14
Q + C, с,+с2 ^ с2 + с3 ^ _с3 + с4 14
с 14
с„ 14
1- (а + Ь) > (п + ш)
2- (а + Ь) > (п + гп)
(а + b) < (n + т)
(а + Ь) = (п + ш)
(а + Ь) > 0, (п + т) < 0
Сұрақгар:
Химиялық реакция жылдамдығына анықтама беріңіз.
Реакция реті дегеніміз не? Реакция ретін теориялық түрде болжау мүмкін бе?
Нөлінші, бірінші, екінші және үшінші ретті реакциялар үшін затгың жартылай айналу уақыты неге тең?
Оптикалық активтілікке анықтама беріңіз.
Гидролиз дегеніміз не? Сахароза гидролизінің реакциясын жазыңыз.
Реакция ретін анықтау үшін қандай тәжірибелік мәліметтер қажет?
Реакция ретін анықтаудың графикалық әдіс мәнй-і түсіндіріңіз.
Реакция ретін кинетикалық тендеулерді таңдау эдісімен қалай анықтайды?
Заттың жартылай айналу уақыты дегеніміз не? Бірінші ретті реакция үшін есептеуге болатын теңдеуді көрсетІңіз.
Реакция ретін жартылай ыдырау периоды бойынша анықтауды түсіндіріңіз.
Қандай қосылыстар оптикалық активті деп аталады? Мысалдар келтіріңіз.
Сахароза гидролизінің реакциясын неліктен қанттың инверсиясы деп атайды?
Сахароза гидролизінің реакциясы мысалында реакция реті мен молекулярлықтың сәйкес келмеуі себебі?
Поляриметрлік әдістің мэнін түсіндіріңіз.
Сахароза, глюкоза жэне фруктоза ерітінділерінің меншікті айналу бұрыштары сәйкесінше тең: +65,55°; +52,60°; -91,90°. Сахарозаның толық гидролизінен кейін айналу бүрышының таңбасының өзгеруін айтуға болады ма?
Неліктен дайындалған реакциялық қоспаның бөлігін сулы моишада қыздыру қажет?
Хлорсутек қышқылын осы концентрациядағы сірке қышқылына ауыстырғанда реакция жылдамдығы өзгереді ме?
№7 'ГАҚЫРЫБЫ: Жылжымалы бөліну бетінде беттік-активті заттың адсорбциясын зерттеу
МАҚСАТЫ: Әр түрлі концентрациядағы беттік-активті заттың бетгік керілуін өлшеудің іс жүзінде дағдыларын игеру; бетгік керілу жэне адсорбция изотермасын түргызу; БАЗ молекулаларының өлшемін есептеу.
ОҚЫТУ МІНДЕТТЕРІ:
беттік-активті затгардың құрылысы мен қасиеттерін зерттеу (БАЗ);
түрлі концентрациядағы БАЗ ерітінділерін (бутанол) дайындауды үйрету;
ерітіндінің беттік керілуіи сталагмометр көмегімен өлшеуді үйрету;
алынған тәжірибелік мэліметтерге сүйене отырып, беттік активтілік, адсорбция шамасын есептеу;
бетгік керілу жэне адсорбция изотермасын тұрғызу, шекті адсорбцияны анықтау;
БАЗ молекулаларының өлшемін анықтай білуді үйрету: молекула ұзындығы (8) мен функциональты топ орын алатын ауданы (So).
ТАҚЫРЫПТЬЩ НЕГІЗГІ СҰРАҚГАРЫ:
Негізгі түсініктер мен анықтамалар: беттік күбылыстар, бетгік керілуі, бетгік активтілік, адсорбция, адсорбент, адсорбтив, адсорбциялық тепе-теңдік, цтекті адсорбция.
Беттік-активті заттар: қү.рылысыңың ерекшеліктері, қасиетгері, мысалдар.
Беттік керілуді өлшеудің негізгі эдістері.
Беттік керілу изотермасы жэне адсорбция изотермасіл.
Гиббс теңцеуі. Беггік активтілік. Оң және теріс адсорбция.
ОҚЫТУ ЖӘНЕ ҮЙРЕТУДЩ ӘДІСТЕРІ:
семинар (теориялық негіздерді талдау);
практикалық жұмысты орындау;
беттік керілу жэне адсорбция изотермасын түрғызу, шекті адсорбция шамасын графикалық анықтау, БАЗ молекулаларының өлшемінің есебі.
ЛАБОРАТОРИЯЛЫҚ
Ж¥МЫС:
«Сұйық-газ
бөліну
бетіндегі
БАЗ
адсорбциясын
зерттеу.
БАЗ
молекуласының
үзындығы
мен
бір
молекуласы
орын
алатын
ауданды
анықтау»
Мақсаты:
Әртүрлі концентрациядағы бутанолдың
бірнеше ерітінділерінің беттік керілуін
анықтау; беггік керілу жэне адсорбция
изотермасын
тұрғызу; бутанол
молекуласыньщ
өлшемін есептеу (функциональды топтың
үзындығы мен ауданы).
Жүмыс
барысы:
Капиллярдің төменгі кесіндісі дәл
тігінен келетіндей, сталагмометрді
цітативке бекітеді.
Сталагмометр
-
ортаңғы бөлігі кеңейтілген, қалың
қабатты капиллярмеи аяқталатын шыны.
түтікше. Кеңейтілген тұсы екі белгімен
шектелген. Трубканы резиналық шланг
арқылы
сорғыш пен;І қысқьшшен жалғанған.
Зерттелетін сүйықтықты стақанға қүяды,
капиллярдьщ үшы сұйықтыққа| бататындай
етіп, стақанды көтереді. Сорғыш көмегімен
сұйықтықты үстіңгі белгіден жоғары
сорьга| алады. Қысқышты жабады. Стақанды
үстелге қойып, қысқышты жайлап ашады,
сұйықтьіқ/ капиллярдан тамшылап аға
бастайды. Сүйықтық деңгейі үстіңгі
белгімен теңескенде тамшыньй санауды
бастайды.
Төменгі
белгімен сүйықтық деңгейі теңескенде
тамшы санауды аяқтайды. |
Судың
және эртүрлі концентрациядағы: 0,025;
0,05; 0,1; 0,15 моль/л бутанолдың (С4Н9ОНІІ төрт
ерітіндісінің беттік керілуіи елшейді.
Сталагмометрді дистилденген сумен
шайып, шайылған су| эксикаторға төгіледі.
Алдымен су тамшыларын санап (п), өлшеуді
жүргізеді. Одан кейій| концентрацияларының
өсу ретіне қарай, бутанолдың әрбір
ерітіндісі үшін тамшылар санын өлшейді
(пх),
Тәжірибені үш рет қайталайды, санақ
ретінде орташа шамасы алынады (порх),
Нәтижелерін || кестеге толтырады.
nf
Спирт
ерітіндісінің
беттік керілуін мына формула
бойынша:
ср Судың беттік керілуін берілген
температурада 1 кестеден қараңыз.
1
кесте.
Ауамен
бөліну бетіндегі судың беттік керілуі
С,Н,,ОН
~ ^НіР
рН20
п,
СіНдОН
о"
103,
Дж/м2
t,
°С
а'
10\ Дж/м2
17
73,19
.
24
72,18
18
73,05
25
71,79
19
72,90
50
67,91
20
72,75
100
58,85
Бутанолдын
беггік керілу изотермасып түргызады;
абсцисса
осіне
бутансщ конценгграциясын (С,
моль/л), ал ордината осіне
- беггік керілуі мэпдсрін салады (<т,
Дж/м2).
Бутанолдыц
беттік активтілігін есептейді. Ол үшін
бсттік керілу изотермасы графигінеа4
бетгік керілу өзгерісі (Да
--
а,
-
а0)
және концентрация
өзгерісін
(ДС =• Cj
-
С0)
табады. Бепщ
da активтілігінің
шамасын —— = g
катеттер
катьшасы ретінде табады.
Концентрация артқан
сайынщ
dC төмендейді,
сондықтаи олардыц қатынасы теріс манде
болады.
Бутанол
ерітінділеріиің
орташа концептрациясын (Сорт)
есептейді. Адсорбция
шамаш
есептелініп жатқан ерітінді концентрациясы
бсрілген концентрациялар интервалдың
ортасы болыі$ табылады. Сондықтан,
концентрациялардың мәнін Сорт
кезектесіп жатқан нүктелер арасынын
табадш
Q
+ C, с,+с2 ^
с2
+ с3
^ _с3
+ с4
■ "
?
’
с
с
с„
2 ’ ■срі
2 ’
ср}
2 ' ср>
2
6.
Бутанолдын адсорбция
шамасын (Г,
моль/м2)
ессптейді. «Сүйықтық газ»
жыжьмаД беліну
бет аралыгындагы адсорбция шамасын
табу үшін
(Г)
Гиббс теңаеуіп
қолданады:
Г
'С*
Асг
RT
ДС
мүндағы
R
=
8,3 14
Дж
моль
* К
8.
Шекті адсорбция шамасын Г∞ графикалық
түрде табады. Ол үшін абцисса өсіне С
орт, ал ордината -
мәндрін
салады. Түзудің бұру бұрышының таңгенсі
-
тең,яғни осыдан шығатыны, котангенсі
-Г∞ тең.
=ƒ(C)
графигін тұрғызғаннан кейін,графиктегі
кесінділерге сәйкес
С
ср және
шамаларының айырымын табады,түзудің
бұру бұрышы бойнша Г ∞ есептейді Г
=
{
С орт
9.
Шекті адсорбция шамасының Г∞ мәні
бойынша,беттік-активті зат бетте
мономолекулалық қабат түзеді деп
жоамалдап, бір молекуласы орын алатын
ауданы мен беттік қабаттың қалыңдығын
есептейді(молекула
ұзындығы).
Егер Г∞ шекті адсорбция кезінде
мономолекулярлық қабаттың 1
адсорбцияланған моль санын көрсетсе,онда
Г∞
N
a көбейтіндісі 1
беттік қабаты адсорбцияланған молекулалар
санын білдіреді,онда молекула ауданын
теңдеумен есептеуге болады:
S0
=
,
мұндағы
Na
= 6,02*
-Авагадро саны.
10.
Молекула ұзындығы адсорбцияланған
заттың белгілі тығыздығы мен на 1
ауданға
Келетін
массасы бойынша есептеледі.Зат массаы
былай өрнектелуі мүмкін: m=V*p=
немесе m=Г∞*М, осындағы
p- адсорбцияланған заттың белгілі тығыздығы;
М-адсорбаттың молярлық массасы;
S-
1
тең аудан
Осыдан,
Г∞*М =
=
2 Кесте:
СБАЗ, Моль/л |
Тамшылар саны, n
|
Дж/м2 |
Моль/л |
Дж/м2 |
|
Г, Моль/м2 |
Г , Моль/м2 |
S0, (A0)2 |
(A0)2 |
||||||||||||
1 |
2 |
3 |
nорт |
||||||||||||||||||
H2O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
0.025M C4H9OH |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
0.05M C4H9OH |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
0.1M C4H9OH |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
0.15M C4H9OH |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
Қорытынды: Әртүрлі концентрациядағы бутанол ерітіндісінің беттік керілуі мен адсорбц концентрациясына тәуелділігін сипаттау; бутанол молекуласының алынған өлшемдерін шамасының ерітіндідегі (ұзындығы мен ауданы) көрсету.
ӘДЕБИЕТ:
Негізгі:
Евсратова К.И. және т.б.. Физическая и коллоидная химия. – М.: ВШ, 1990.-478 б.
Равия-Щербо М.И., Новиков В.В. Физическая и коллоидная химия.-М., 2001-254 б.
Кругляков П.М., Хаскова Т.Н. Физическая и коллоидная химия. – М.: ВШ, 2005.-319 б.
Бугреева Е.В. және т.б. Практикум по физической и коллоидной химии.- М., 2001-152 б.
Еремин В.В. және т.б. Задачи по физической химии. –М.: Экзамен, 2003.-320 б.
Қосымша:
Мушкамбаров Н.Н. Физическая и коллоидная химия.-М.: ГЭОТАР-МЕД, 2001.-384 б.
Зимон А.Д. Физическая химия.-М.: Агар, 2003.-320 б.
Белик В.В. Физическая и коллоидная химия.-М. «Академия», 2005.-288 б,
Слесарев В.И. Химия. Основы химии живого.- СПБ.: Химиздат, 2001.-784 б.
Ершов Ю.А. және т.б. Общая химия. Биофизическая химия. Химия биогенных элементов.-М.: ВШ, 2003.-560 б.
Гельфман М.И. Практикум по физической химии.-СПб.: Лань, 2003.-256 б.
И.Тиноко, К.Зауэр, Дж.Вэнг, Дж.Паглиси. Физическая химия. Принципы и применение биологических науках.-М.: Техносфера, 2005.-744 б.
Бабков А.В. және т.б. Практикум по общей химии. Биофизическая химия. Химия биогенных элементов.-М.: ВШ, 2001.-237 б.
Бақылау:
Тесттер:
1. Физикалық адсорбция белгілерін көрсетіңіз:
1) қайтымдылығы
2) қайтымсыздығы
3) төмен адсорбциялық жылуы
4) жоғыра адсорбцтялық жылуы
5) температура артқан сайын өсуі
2. Химиялық адсорбция белгілерін көрсетіңіз:
1) қайтымдылығы
2) қайтымсыздығы
3) төмен адсорбциялық жылуы
4) жоғыра адсорбцтялық жылуы
5) температура артқан сайын азаюы
3. Физикалық адсорбция температура артқан сайын:
1) өзгермейді
2) артады
3) азаяды
4) алғашқыда артады, одан кейін азаяды
5) алғашқыда азаяды, одан кейін артады
4. Химиялық адсобция температура артқан сайын:
1) өзгермейді
2) артады
3) азаяды
4) алғашқыда артады, одан кейін азаяды
5) алғашқыда азаяды, одан кейін артады
5. Бөліну бет аралығындағы адсорбцияны сипаттайтын Гиббс теңдеуін көрсетіңіз:
1)
Г
2)
Г
3)
Г
4)
Г
5) Г
6. Дюкло-Траубе ережесіне сәйкес карбон қышқылдарын беттік активтілігінің өсуіне қарай орналастырыңыз:
1) пропион қышқылы < сірке қышқылы < май қышқылы < карон қышқылы
2) сірке қышқылы < май қышқылы< пропион қышқылы< карон қышқылы
3) сірке қышқылы < май қышқылы< карон қышқылы< пропион қышқылы
4) карон қышқылы< пропион қышқылы< май қышқылы< сірке қышқылы
7. Дюкло-Траубе ережесіне сәйкес шекті спирттерді беттік активтілігінің өсуіне қарай орналастырыңыз:
1) метанол < этанол < пропанол < бутанол
2) бутанол < этанол < пропанол < метанол
3) метанол < пропанол < этанол < бутанол
4) метанол < этанол < бутанол < пропанол
5)пропанол < этанол < метанол < бутанол
8. Беттік активті заттардың «сұйық ерітінді – газ» бөліну бетіндегі адсорбциясы қандай процеске жатады:
1) өздігінен
2) өздігінен емес
3) беттік керілуінің төмендеуіне байланысты
4) беттік керілуінің артуымен байланысты
5) Гиббс теңдеуімен Г сипатталатын
9.
Ерітінділерден молекулярлы адсорбция
үшін
қатынасы
бойынша есептейді:
1) адсорбцияланған заттың тепе-теңдік концентрациясын
2) 1г адсорбентке келетін адсорбцияланған заттың мөлшері
3) ерітіндідегі заттың қалдық концентрациясы адсорбент массасы
4) адсорбент массасы
5) адсорбент мөлшері
10. Ионды адсорбция белгілерін көрсетіңіз:
1) зарядталған бөлшектер (иондар) адсорбцияланады
2) адсорбци тек қана полярсыз адсорбенттерде жүреді
3) адсорбция полярлы және полярсыз адсорбенттерде жүреді
4) адсорбция қос электр қабатын түзе жүреді
5) адсорбция таңдамалы болады
11.
Ионды адсорбция белгілерін көрсетіңіз:
1) молекулалар адсорбцияланады
2)адсорбция тек қана полярлы адсорбенттерде жүреді
3) адсорбция қос электр қабатын түзе жүреді
4) адсорбция тек қана полярсыз адсорбенттерде жүреді
5) адсорбция алмасу сипаттамада болады
12. Асқазан-ішек трактіге түскен токсин, уды байланыстырушы үшін қолданатылатын препараттар негізі:
1) коагуляция
2) диффузия
3) адсорбция
4) синерезис
5) адгезия
13.
Лэнгмюр теңдеуімен
сипатталатын
адсорбция үшін адсорбция шамасы адсорбат
концентрациясына тура пропорционал:
1) аз концентрация аймағында
2) орташа концентрация аймағында
3) жоғары конценрация аймағында
4) егер К С
5) егер К С
14. Лэнгмюр теңдеуімен сипатталатын адсорбция үшін адсорбция шамасы шекті болады:
1) адсорбаттың аз концентрациялы аймағында
2) адсорбаттың орташа концентрациялы аймағында
3) адсорбаттың жоғары концентрациялы аймағында
4) егер К>>С
5) егер К<<С
15. Полярсыз заттарды жақсы сіңіретін адсорбенттер:
1) саз
2) силикагель
3) активтендірілген көмір
4) күйе
5) кеуекті шынылар
16. Шекті спирттерде көміртекті радикал тізбегінің өсуіне қарай:
1) молекулалардың гидрофобты қасиеттері артады
2) молекулалардың гидрофильді қасиеттері артады
3) беттік керілу артады
4) беттік керілу азаяды
5) заттың суда ерігіштігі азаяды
17. Еріткенде еріткіштің беттік керілуін төмендететін қосылыстар кластарын көрсетіңіз:
1) бейорганикалық қышқылдар
2) органикалық қышқылдар
3) белоктар
4) спирттер
5) тұздар
18. Беттік активті затты таңдаңыз (БАЕЗ):
1) C12H22O11
2) H2SO4
3) HCOOH
4) C4H9OH
5) C3H7OH
19. Беттік активті емес затты атаңыз:
1) HCL
2) KOH
3) NH2CH2COOH
4) C4H9OH
5) HCOOH
20. Беттік активтілігі шамасы максимальды болатын қосылысты таңдаңыз:
1) CH3COOH
2) C2H5COOH
3) HCOOH
4) C4H9OH
5) C3H7COOH
Сұрақтар:
1.Қандай құбылыстар беттік деп аталады?
2. Беттік керілудің күштік және энергетикалық анықтамасын беріңіз. Өлшем бірлігін көрсетіңіз.
3. келесі түсініктерге түсінік беріңіз: беттік активтілік, адсорбция, адсорбент, адсорбтив, адсорбциялық тепе-теңдік, шекті адсорбция.
4. Фазалардың бөліну беттері қандай белгілеріне қарай жіктеледі?
5. Қандай заттар беттік-активті деп аталады? Олардың құрылысының ерекшеліктерін сипаттаңыз.
6. БАЗ молекулаларында гидрофильді және гидрофобты топтарына мысалдар келтіріңіз.
7. Беттік керілудің БАЗ-ң ерітіндісіндегі концентрациясына қалай тәуелді?
8. Сұйықтықтардың беттік керілуін қандай әдістермен өлшейді?
9. Сталагмометр көмегімен ерітіндінің беттік керілуін қандай әдістермен өлшейді?
10. Неліктен зерттелетін ерітінділердің беттік керілуін анықтауды жүргізгенде концентрацияларының өсу ретіне қарайды?
11. Гиббс теңдеуін жазыңыз. Адсорбцияның өлшембірлігін көрсетіңіз.
12. Мономолекулярлық қабат деген не? БАЗ молекулаларының осы қабатта орналасуы қандай?
13. «Лэнгмюр частоколы» деп нені айтпақшы болған?
14. Беттік активтілік деген не? Оны қалай есептейді?
15. Беттік керілу изотермасы деп нені айтады?
16. Адсорбция изотермасы қандай координаталарда салынады?
17. Шекті адсорбцияны графикалық және аналитикалық түрде қалай табады?
18. БАЗ молекуласы орын алатын ауданы мен ұзындығын қалай есептейді.
№8 ТАҚЫРЫП: «Қатты дене - сұйық» бөліну бетіндегі адсорбцияны зерттеу. Хроматография
МАҚСАТЫ: Сірке қышқылының активтендірілген көмір бетінде адсорбциясы мысалында «қатты дене - сұйық» бөліну бетіндегі адсорбция процесінің заңдылықтарын зерттеу бойынша іс жүзінде дағдыларды игеру; анализдің негізгі хроматографиялық әдістерімен танысу.
ОҚЫТУДЫҢ МІНДЕТТЕР:
-Фрейндлихтің эмпирикалық теңдеуімен сипатталатын «қатты дене - сұйық» бөліну бетіндегі адсорбция процесінің заңдылықтарын зерттеу
-әртүрлі концентрациядағы сірке қышқылының ерітіндісін дайындаудың, көмірді еріткіш фильтрлеу арқылы бөліп алудың, 0,1н сілтімен сірке қышқылының тепе-теңдік концентрацияларын анықтаудың іс жүзінде дағдыларын игеру;
-сірке қышқылының тепе-теңдік концентрациясын және сірке қышқылының көмір адсорбция шамасын есептеу;
- графикалық тәуелділіктерді тұрғызу және Фрейндлих теңдеуіндегі константаларды табу;
-Фрейндлих теңдеуінің сірке қышқылының адсорбция изотермасына қолданылуы жөнінде қорытынды жасау;
-хроматографиялық анализдің мағынасы туралы түсінікті қалыптастырау және оның заттардың сандық және сапалық анализде қолданылу мүмкіндігі;
- темір иондарын қағаздық хроматография әдісімен анықтауды үйрету;
- иондарды бағаналық хроматография әдісімен бөлуге үйрету және осы бөлінудің механизмін түсіндіру.
ТАҚЫРЫПТЫҢ НЕГІЗГІ СҰРАҚТАРЫ:
Негізгі түсініктер мен анықтамалар: сорбция, адсорбция, абсорбция, десорбция, хемосорбция, физикалық адсорбция, динамикалық тепе-теңдік, молекулярлық адсорбция, иондық адсорбция.
Фазалардың жылжымайтын бөліну бетіндегі адсорбция. Лэнгмюр, Фрейндлихтің адсорб ториясы.
Ерітіндіден адсорбция процесінің негізгі заңдылықтары.
Хроматографиялық әдістің мәні. Хроматонрафиялық әдістер классификациялау принциптері.
Бағаналық хроматография. Қағаздық хроматография.
ОҚЫТУ ЖӘНЕ ҮЙРЕТУДІҢ ӘДІСТЕРІ:
-семинар (теориялық негіздерді талдау);
-практикалық жұмысты орындау;
-адсорбция изотермасын тұрғызу, Фрейндлих теңдеуіндегі коэффициенттерді графикалық түрде табу.
ЛАБОРАТОРИЯЛЫҚ ЖҰМЫС:
«Сірке қышқылының активтендірілген көмір бетінде адсорбциясын зерттеу»
Мақсаты: Сірке қышқылының активтендірілген көмір бетінде адсорбциясын сандық өлшеп, адсорбция изотермасын тұрғызу, Фрейндлих теңдеуіндегі константаларды табу.
Жұмыс барысы: Құрғақ нөмірленген төрт клбаға әртүрлі концентрациядағы (0,025; 0,1; 0,2 моль/л) сірке қышқылының ерітіндісінен 25 мл-ден құяды. Әрбір колбаға 1,0 г-нан м ұнтақталған активтендірілген көмір салады. Колбаның ішіндегісін 20 минут бойы араластырып (адсорбциялық тепе-теңдік орнағанға дейін), одан кейін қатпарлы, құрғақ фильтрден сүзгілейді.
Әрбір фильтраттан титрдеу үшін – 5,0 мл). Колбаның әрқайсысына 2 тамшы фенолфталеин қосып, натрий гидроксиді ерітіндісімен тұрақты әлсіз-қызыл бояу пайда болғанға дейін титрлейді.
Анализ нәтижелерін талдау:
Титрлеу
мәліметтері бойынша әрбір фильтраттағы
сірке қышқылының тепе-теңдік
концентрацияларын есептейді
(CH3COOH):
0
(CH3COOH)=
,
Осындағы (CH3COOH) – фильтрат сынамасын титрлеуге алынған көлем, мл;
С(NaOH)-титранттың молярлық концентрациясы, моль/л; V(NaOH)-титрант көлемі, мл.
2 Кесте:
СБАЗ, Моль/л |
Тамшылар саны, n
|
3, Дж/м2 |
, Моль/л |
3, Дж/м2 |
|
Г, Моль/м2 |
Г , Моль/м2 |
S0, (A0)2 |
, (A0)2 |
|||
1 |
2 |
3 |
nорт |
|||||||||
H2O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0.025M C4H9OH |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0.05M C4H9OH |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0.1M C4H9OH |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0.15M C4H9OH |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Қорытынды: Әртүрлі концентрациядағы бутанол ерітіндісінің беттік керілуі мен адсорбц концентрациясына тәуелділігін сипаттау; бутанол молекуласының алынған өлшемдерін шамасының ерітіндідегі (ұзындығы мен ауданы) көрсету.
ӘДЕБИЕТ:
Негізгі:
Евсратова К.И. және т.б.. Физическая и коллоидная химия. – М.: ВШ, 1990.-478 б.
Равия-Щербо М.И., Новиков В.В. Физическая и коллоидная химия.-М., 2001-254 б.
Кругляков П.М., Хаскова Т.Н. Физическая и коллоидная химия. – М.: ВШ, 2005.-319 б.
Бугреева Е.В. және т.б. Практикум по физической и коллоидной химии.- М., 2001-152 б.
Еремин В.В. және т.б. Задачи по физической химии. –М.: Экзамен, 2003.-320 б.
Қосымша:
Мушкамбаров Н.Н. Физическая и коллоидная химия.-М.: ГЭОТАР-МЕД, 2001.-384 б.
Зимон А.Д. Физическая химия.-М.: Агар, 2003.-320 б.
Белик В.В. Физическая и коллоидная химия.-М. «Академия», 2005.-288 б,
Слесарев В.И. Химия. Основы химии живого.- СПБ.: Химиздат, 2001.-784 б.
Ершов Ю.А. және т.б. Общая химия. Биофизическая химия. Химия биогенных элементов.-М.: ВШ, 2003.-560 б.
Гельфман М.И. Практикум по физической химии.-СПб.: Лань, 2003.-256 б.
И.Тиноко, К.Зауэр, Дж.Вэнг, Дж.Паглиси. Физическая химия. Принципы и применение биологических науках.-М.: Техносфера, 2005.-744 б.
Бабков А.В. және т.б. Практикум по общей химии. Биофизическая химия. Химия биогенных элементов.-М.: ВШ, 2001.-237 б.
Бақылау:
Тесттер:
1. Физикалық адсорбция белгілерін көрсетіңіз:
1) қайтымдылығы
2) қайтымсыздығы
3) төмен адсорбциялық жылуы
4) жоғыра адсорбцтялық жылуы
5) температура артқан сайын өсуі
2. Химиялық адсорбция белгілерін көрсетіңіз:
1) қайтымдылығы
2) қайтымсыздығы
3) төмен адсорбциялық жылуы
4) жоғыра адсорбцтялық жылуы
5) температура артқан сайын азаюы
3. Физикалық адсорбция температура артқан сайын:
1) өзгермейді
2) артады
3) азаяды
4) алғашқыда артады, одан кейін азаяды
5) алғашқыда азаяды, одан кейін артады
4. Химиялық адсобция температура артқан сайын:
1) өзгермейді
2) артады
3) азаяды
4) алғашқыда артады, одан кейін азаяды
5) алғашқыда азаяды, одан кейін артады
5. Бөліну бет аралығындағы адсорбцияны сипаттайтын Гиббс теңдеуін көрсетіңіз:
1) Г
2) Г
3) Г
4) Г
5) Г
6. Дюкло-Траубе ережесіне сәйкес карбон қышқылдарын беттік активтілігінің өсуіне қарай орналастырыңыз:
1) пропион қышқылы < сірке қышқылы < май қышқылы < карон қышқылы
2) сірке қышқылы < май қышқылы< пропион қышқылы< карон қышқылы
3) сірке қышқылы < май қышқылы< карон қышқылы< пропион қышқылы
4) карон қышқылы< пропион қышқылы< май қышқылы< сірке қышқылы
7. Дюкло-Траубе ережесіне сәйкес шекті спирттерді беттік активтілігінің өсуіне қарай орналастырыңыз:
1) метанол < этанол < пропанол < бутанол
2) бутанол < этанол < пропанол < метанол
3) метанол < пропанол < этанол < бутанол
4) метанол < этанол < бутанол < пропанол
5)пропанол < этанол < метанол < бутанол
8. Беттік активті заттардың «сұйық ерітінді – газ» бөліну бетіндегі адсорбциясы қандай процеске жатады:
1) өздігінен
2) өздігінен емес
3) беттік керілуінің төмендеуіне байланысты
4) беттік керілуінің артуымен байланысты
5) Гиббс теңдеуімен Г сипатталатын
9. Ерітінділерден молекулярлы адсорбция үшін қатынасы бойынша есептейді:
1) адсорбцияланған заттың тепе-теңдік концентрациясын
2) 1г адсорбентке келетін адсорбцияланған заттың мөлшері
3) ерітіндідегі заттың қалдық концентрациясы адсорбент массасы
4) адсорбент массасы
5) адсорбент мөлшері
10. Ионды адсорбция белгілерін көрсетіңіз:
1) зарядталған бөлшектер (иондар) адсорбцияланады
2) адсорбци тек қана полярсыз адсорбенттерде жүреді
3) адсорбция полярлы және полярсыз адсорбенттерде жүреді
4) адсорбция қос электр қабатын түзе жүреді
5) адсорбция таңдамалы болады
11. Ионды адсорбция белгілерін көрсетіңіз:
1) молекулалар адсорбцияланады
2)адсорбция тек қана полярлы адсорбенттерде жүреді
3) адсорбция қос электр қабатын түзе жүреді
4) адсорбция тек қана полярсыз адсорбенттерде жүреді
5) адсорбция алмасу сипаттамада болады
12. Асқазан-ішек трактіге түскен токсин, уды байланыстырушы үшін қолданатылатын препараттар негізі:
1) коагуляция
2) диффузия
3) адсорбция
4) синерезис
5) адгезия
13. Лэнгмюр теңдеуімен сипатталатын адсорбция үшін адсорбция шамасы адсорбат концентрациясына тура пропорционал:
1) аз концентрация аймағында
2) орташа концентрация аймағында
3) жоғары конценрация аймағында
4) егер К С
5) егер К С
14. Лэнгмюр теңдеуімен сипатталатын адсорбция үшін адсорбция шамасы шекті болады:
1) адсорбаттың аз концентрациялы аймағында
2) адсорбаттың орташа концентрациялы аймағында
3) адсорбаттың жоғары концентрациялы аймағында
4) егер К>>С
5) егер К<<С
15. Полярсыз заттарды жақсы сіңіретін адсорбенттер:
1) саз
2) силикагель
3) активтендірілген көмір
4) күйе
5) кеуекті шынылар
16. Шекті спирттерде көміртекті радикал тізбегінің өсуіне қарай:
1) молекулалардың гидрофобты қасиеттері артады
2) молекулалардың гидрофильді қасиеттері артады
3) беттік керілу артады
4) беттік керілу азаяды
5) заттың суда ерігіштігі азаяды
17. Еріткенде еріткіштің беттік керілуін төмендететін қосылыстар кластарын көрсетіңіз:
1) бейорганикалық қышқылдар
2) органикалық қышқылдар
3) белоктар
4) спирттер
5) тұздар
18. Беттік активті затты таңдаңыз (БАЕЗ):
1) C12H22O11
2) H2SO4
3) HCOOH
4) C4H9OH
5) C3H7OH
19. Беттік активті емес затты атаңыз:
1) HCL
2) KOH
3) NH2CH2COOH
4) C4H9OH
5) HCOOH
20. Беттік активтілігі шамасы максимальды болатын қосылысты таңдаңыз:
1) CH3COOH
2) C2H5COOH
3) HCOOH
4) C4H9OH
5) C3H7COOH
Сұрақтар:
1.Қандай құбылыстар беттік деп аталады?
2. Беттік керілудің күштік және энергетикалық анықтамасын беріңіз. Өлшем бірлігін көрсетіңіз.
3. келесі түсініктерге түсінік беріңіз: беттік активтілік, адсорбция, адсорбент, адсорбтив, адсорбциялық тепе-теңдік, шекті адсорбция.
4. Фазалардың бөліну беттері қандай белгілеріне қарай жіктеледі?
5. Қандай заттар беттік-активті деп аталады? Олардың құрылысының ерекшеліктерін сипаттаңыз.
6. БАЗ молекулаларында гидрофильді және гидрофобты топтарына мысалдар келтіріңіз.
7. Беттік керілудің БАЗ-ң ерітіндісіндегі концентрациясына қалай тәуелді?
8. Сұйықтықтардың беттік керілуін қандай әдістермен өлшейді?
9. Сталагмометр көмегімен ерітіндінің беттік керілуін қандай әдістермен өлшейді?
10. Неліктен зерттелетін ерітінділердің беттік керілуін анықтауды жүргізгенде концентрацияларының өсу ретіне қарайды?
11. Гиббс теңдеуін жазыңыз. Адсорбцияның өлшембірлігін көрсетіңіз.
12. Мономолекулярлық қабат деген не? БАЗ молекулаларының осы қабатта орналасуы қандай?
13. «Лэнгмюр частоколы» деп нені айтпақшы болған?
14. Беттік активтілік деген не? Оны қалай есептейді?
15. Беттік керілу изотермасы деп нені айтады?
16. Адсорбция изотермасы қандай координаталарда салынады?
17. Шекті адсорбцияны графикалық және аналитикалық түрде қалай табады?
18. БАЗ молекуласы орын алатын ауданы мен ұзындығын қалай есептейді.
№8 ТАҚЫРЫП: «Қатты дене - сұйық» бөліну бетіндегі адсорбцияны зерттеу. Хроматография
МАҚСАТЫ: Сірке қышқылының активтендірілген көмір бетінде адсорбциясы мысалында «қатты дене - сұйық» бөліну бетіндегі адсорбция процесінің заңдылықтарын зерттеу бойынша іс жүзінде дағдыларды игеру; анализдің негізгі хроматографиялық әдістерімен танысу.
ОҚЫТУДЫҢ МІНДЕТТЕР:
-Фрейндлихтің эмпирикалық теңдеуімен сипатталатын «қатты дене - сұйық» бөліну бетіндегі адсорбция процесінің заңдылықтарын зерттеу
-әртүрлі концентрациядағы сірке қышқылының ерітіндісін дайындаудың, көмірді еріткіш фильтрлеу арқылы бөліп алудың, 0,1н сілтімен сірке қышқылының тепе-теңдік концентрацияларын анықтаудың іс жүзінде дағдыларын игеру;
-сірке қышқылының тепе-теңдік концентрациясын және сірке қышқылының көмір адсорбция шамасын есептеу;
- графикалық тәуелділіктерді тұрғызу және Фрейндлих теңдеуіндегі константаларды табу;
-Фрейндлих теңдеуінің сірке қышқылының адсорбция изотермасына қолданылуы жөнінде қорытынды жасау;
-хроматографиялық анализдің мағынасы туралы түсінікті қалыптастырау және оның заттардың сандық және сапалық анализде қолданылу мүмкіндігі;
- темір иондарын қағаздық хроматография әдісімен анықтауды үйрету;
- иондарды бағаналық хроматография әдісімен бөлуге үйрету және осы бөлінудің механизмін түсіндіру.
ТАҚЫРЫПТЫҢ НЕГІЗГІ СҰРАҚТАРЫ:
Негізгі түсініктер мен анықтамалар: сорбция, адсорбция, абсорбция, десорбция, хемосорбция, физикалық адсорбция, динамикалық тепе-теңдік, молекулярлық адсорбция, иондық адсорбция.
Фазалардың жылжымайтын бөліну бетіндегі адсорбция. Лэнгмюр, Фрейндлихтің адсорб ториясы.
Ерітіндіден адсорбция процесінің негізгі заңдылықтары.
Хроматографиялық әдістің мәні. Хроматонрафиялық әдістер классификациялау принциптері.
Бағаналық хроматография. Қағаздық хроматография.
ОҚЫТУ ЖӘНЕ ҮЙРЕТУДІҢ ӘДІСТЕРІ:
-семинар (теориялық негіздерді талдау);
-практикалық жұмысты орындау;
-адсорбция изотермасын тұрғызу, Фрейндлих теңдеуіндегі коэффициенттерді графикалық түрде табу.
ЛАБОРАТОРИЯЛЫҚ ЖҰМЫС:
«Сірке қышқылының активтендірілген көмір бетінде адсорбциясын зерттеу»
Мақсаты: Сірке қышқылының активтендірілген көмір бетінде адсорбциясын сандық өлшеп, адсорбция изотермасын тұрғызу, Фрейндлих теңдеуіндегі константаларды табу.
Жұмыс барысы: Құрғақ нөмірленген төрт клбаға әртүрлі концентрациядағы (0,025; 0,1; 0,2 моль/л) сірке қышқылының ерітіндісінен 25 мл-ден құяды. Әрбір колбаға 1,0 г-нан м ұнтақталған активтендірілген көмір салады. Колбаның ішіндегісін 20 минут бойы араластырып (адсорбциялық тепе-теңдік орнағанға дейін), одан кейін қатпарлы, құрғақ фильтрден сүзгілейді.
Әрбір фильтраттан титрдеу үшін – 5,0 мл). Колбаның әрқайсысына 2 тамшы фенолфталеин қосып, натрий гидроксиді ерітіндісімен тұрақты әлсіз-қызыл бояу пайда болғанға дейін титрлейді.
Анализ нәтижелерін талдау:
Титрлеу мәліметтері бойынша әрбір фильтраттағы сірке қышқылының тепе-теңдік концентрацияларын есептейді (CH3COOH):
0
(CH3COOH)=
,
Осындағы (CH3COOH) – фильтрат сынамасын титрлеуге алынған көлем, мл;
С(NaOH)-титранттың молярлық концентрациясы, моль/л;
V(NaOH)-титрант көлемі, мл.
Адсорбция шамасын формула бойынша есептейді
Оңдағы
Сₒ- сірке қышқылының бастапқы концентрациясы, моль/л;
C- сірке қышқылыныңтепе-теңдік концентрациясы, моль/л;
0,025- сірке қышқылының адсорбция үшін алынған көлемі,л;
m- адсорбент массасы, г;
Есептеу нәтижелерің кестеге толтырады.
Адсорбцияның
сірке қышқылыныңтепе-теңдік
концентрациясына графикалық тәуелдігін
сызады (адсорбция
изометриясы):
Г ~ ƒ(
)
Келесі
кезекте Фрейндлих теңдеуіндегі
коэфицетнтерді К
мен
табады. Ол үшін ерітінділердің
тепе-теңдік
концентрациясы мәндерінің логарифмдері
(
)мен
адсорбция
шамалары ерітінділерінің
логарифмдерін
(lgГ`) табады. Lg(x/m) – lgC координаталарында
график тұрғызады. Координата
осіндетүзудің
қиып өткенде пайда болатын кесіндісі
LgK береді, ал түзудің бұру ұшының тангенсі
константасына
тең болады.
формуласы
бойынша салыстырмалы адсорбция шамасын
есептейді (-%)
Адсорбцияға дейінгі қышқылдың концентрациясы |
V(NfOH), мл |
қышқылдыңтепе-теңдік концентрациясы |
Адсорбция Шамасы Г, моль/г |
lg |
lgГ |
Салыстырмалы адсорция шамасы Г, моль/л |
|||
|
ммоль/л |
моль/л |
, ммоль/л |
||||||
|
25 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
50 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
100 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
200 |
|
|
|
|
|
|
|
|
Қорытынды: адсорбция шамасының сірке қышқылының бастапқы концентрациясына тәуелділігін сипаттау. Фрейндлих теңдеуіндегі константаларды көрсету.
Лабороториялық жұмыс «Хроматография»
I тәжірбие. Мыс(II) және темір (III) иондарын бір-бірінен бағаналық хроматографиямен бөлу
Жұмыстың мақсаты:
Мыс (II) және темір (III) иондарын бір-бірінен бағаналық және қағаздық хроматография
-рімен бөлу және тағам өнімдеріндегі темір (III) ионын анықтау.
Жұмыстың орындалу тәртібі:
Диаметрі 1см шыны түтіктен хроматографиялық бағана дайындайды: түтіктің төменгі жағына мақта қабатын( 0,5см) орналастырады,оның жоғары жағынан биіктігін 2,5-3 етіп алюминий ерітінділерін салады. Дайын болған бағанада штативте тұрған сынауыққа орналастырады.
Сынауыққа қоспа дайындайды: 1,5 мл 0,05% CuSO4 ерітіндісі және 1,5 мл 0,05 % FeCl3
ерітіндісі. Осы қоспаны хроматографиялық бағана құяды.Тамшылау жылдамдығы онша тез емес.
Ондағы компоненттер жеке аумақтарға бөлінгеннен кейін,бағана арқылы 3мл 1% калийдің гексацианоферратын жіберіп айқындау жүргізіледі. Fe 3+ иондары бар аумақ қарқынды көк түске боялады,ал Cu 2+ иондары бар аумақ қоңыр түске боялады.
Тапсырма:
1.Рекцияның молекулярлық, иондық теңдеулерін толық және қысқартылған күйінде жазыңыз.
2. Хроматограмманы салыңыз.
3. Берілген әдісті тәжірбиені жүргізу тәсіліне қарай және бөлу әдісіне қарай сипаттаңыз.
4. Мыс (II) және темір(III) иондарының адсорбциялық қабілеттерін салыстырыңыз.
Қорытынды: Мыс (II) және темір(III) иондарын бір-бірінен бағаналық хроматография әдісімен бөлу мүмкіндігін бағалау.
2 Тәжірбие. Тағам өнімдеріндегі темір(III) ионын қағаздық хроматография әдісімен анықтау.
Жұмыстың орындалу тәртібі:
Хроматографиялық қағаздан ені 6 см және ұзындығы 10 см жолақ қиып алады. Төменгі шетінен 1 см қашықтықта қарындашпен жіңішке етіп сызық жүргізеді. Жіңішке капилляр көмегімен старт сызығына зерттелетін ерітінді дақтың диаметрі 5 мм-ден аспайтындай етіп тамызады. Осы старт сызығына дақтан 2-3 см қашықтықта басқа капиллярмен 0,05 % темір(III) хлориді ерітндісін тамызады. Қағазды ауада кептіреді.
Осындай дайындалған хроматографиялық қағаз жолағын, шеттері резина көмегімен ұсатылған екі таяқша бекітеді және еріткіштер қоспасы бар (этанол және сұйылтылған тұз қышқылы 1:4) стаканға салады. Стакандағы еріткіштер қабатының қалыңдығы 1-1,5 см тең болуы тиіс. Еріткіштер 7-8 см биіктікке көтерілгенде, жолақты стаканнан шығарады да қарындашпен еріткіш көтерілген биіктікті белгілейді. Хроматографиялық қағазды ауада кептіреді. Темір(III) ионын анықтау үшін жолақты калийдың гексацианоферратымен(II) дымқылдайды.
Тапсырма:
Берілген әдісті тәжәрбиені жүргізу тәсіліне қарай және бөлу әдісіне қарай сипаттаңыз.
Реакцияның молекулярлық, иондық теңдеулерін толық және қысқартылған күйінде жазыңыз.
Хроматограмманы салыңыз.
Қорытынды: Хроматограмманың суретін салыңыз. Стандарт ерітіндісі мен зерттелетін ерітіндісінің формасын, түсін және старт сызығынан басталған ара қашықтығын салыстыра отырып, алма шырынында темір(III) иондарының болуы туралы қорытынды жасаңыз.
ӘДЕБИЕТ
Негізгі:
Евстратова К.И. және т.б. Физическая и коллоидная химия. – М.:ВШ, 1990. – 487 б.
Рабич-Щебро М.И., Новиков В.В. Физическая и коллоидная химия. –М., 2001. -254 б.
Кругляков П.М., Хаскова Т.Н. Физическая и коллоидная химия. – М.:ВШ, 2005. – 319 б.
Бугреев П.М. және т.б. Практикум по физической и коллоидной химии. – М.:ВШ, 1990. – 255 б.
Х.М. Рубина және т.б. Практикум по физической и коллоидной химии. –М., 2001. -152 б.
Еремин В.В. және т.б. Задачи по физической химии. –М.: Экзамен, 2003. -320 б.
Қосымша:
Мушкамбаров Н.Н. Физическая и коллоидная химия. –М.: ГЭОТАР-МЕД, 2001. -384 б.
Белик В.В. Физическая и коллоидная химия. –М: Академия, 2005, -288 б.
Слесарев В.И. Химия. Основы химия живого. –СПб,.: Химиздат. 2001, -271 б.
Ершов Ю.А. және т.б. Общая химия. Биофизческая химия. Химия биогенных элементов. – М.:ВШ, 2003. – 506 б.
Гельман М.И. Практикум по физической химии. –СПб,.: Лань. 2003, -256 б.
И.Тиноко, К.Зауэр, Дж.Вэнг, Дж.Паглиси, Физическая химия. Принципы и применение в биологических наках. –М: Техносфера, 2005, -744 б.
Бабков А.В. және т.б. Практикум по общей химия. Биофизческая химия. Химия биогенных элементов. – М.:ВШ, 2001. – 506 б.
БАҚЫЛАУ
Тесттер:
Адсобрциялық тепе-теңдік – жүйенің күйі,
тек десорбция процесі жүреді
тек адсорбция прцесі жүреді
адсорбция жылдамдығы десорбция жылдамдығынан көп
адсорбция жылдамдығы десорбция жылдамдығынан аз
адсобрция жылдамдығы мен десорбция жылдамдығы тең
Қатты дене бетінде бөлшектері сіңірілетін зат (газ, сұйықтық)
адсорбтив
десорбтив
беттік-актиті емес
адсорбент
еріткіш
Адсорбтив бөлшектерінің адсорбент бетінен бөлінуі аталады
адсорбция
абсорбция
сорбция
десорбция
возгонка
Сірке қышқылының активтендірілген көмір бетінде адсорбцияның шамасын есептейтін формула:
V(Co – Cp) 1000/m
Vc/m
Cp – Cиcx
KC/(1 + K)
∆α/∆C
5 . Қандай зат молекула түрінде адсорбцияланады:
NaCl
HCl
NaOH
CH3COOH
CH3COONa
6. Адсорбент болып табылмайды:
1. силикагель
2. Al2O3
3. көмір
4. ионит
5. сахароза
7. Ерітінділерден молекулярлы адсорбция үшін (Co – Cp) V/m қатынасы бойнша есептейді:
1. адсорбцияланған заттық тепе-теңдік концентрациясын
2. 1г адсорбентке келетін адсорбцияланған заттың мөлшері
3. ерітіндегі заттың қалдық концентрациясы
4. адсорбент массасы
5. адсорбент заттың мөлшері
8. Заттардың таңдамалы адсорбциясына негізделген хроматография әдісі аталады:
1. таралу хроматографиясы
2. адсорбциялық хроматографиясы
3. ионалмасу хроматографиясы
4. гельфильтрация
5. электрон алмасу хроматографиясы
9. Жылжымалы фазаның әсерінен үлгінің компоненттерінің жекеленген зоналарға бөлінуі:
1. басталу сызығы
2. сорбция
3. еріткіш фронты
4. хроматограмма
5. хроматографиялық
10. Адсорбциялық кабілеті максималды болатын иондар
1. Na+
2. Ca2+
3. Al3+
4. Th4+
5. K+
11. Активтендірілген көмірдің улануда және метеоризмде қолданылуы қандай қабілетіне негізделген
1. артерияльдық қысымды арттыру
2. артерияльдық қысымды азайту
3. полярлығы аз заттардың газдар мен молекулаларды сорбциялау
4. капиллярлар қабырғаларының серпімділігін арттыру
5. ерітіндімен иондар түрінде алмасу
12. Тағамдарда темір(III) ионың қандай әдіспен анықтауға болады
1. диализ
2. қағаздық хроматография
3. седиментация
4. фильтрация
5. осмос
13. Бөлінетін қоспаны сұйық немесе газ тәріздес күйінде адсорбент қабатына үздіксіз енгізетін хроматография түрі
1. ығысытру
2. фронтальды
3. қағаздық
4. элюентті
5. капиллярлы
14. Бөлінетін қоспадан кейін еріткішті немесе газды адсорбент қабаты арқылы жіберетін хроматография түрі
1. ығысытру
2. фронтальды
3. қағаздық
4. элюентті
5. капиллярлы
15. Құрамында зерттелетін қоспа компонентеріне қарағанда тиімді адсорбцияланатын қосылысы бар элюентті болатын хроматография түрі
1. ығысытру
2. фронтальды
3. қағаздық
4. элюентті
5. капиллярлы
16. Жұқа қабаты хроматография әдісімен бөлуге болатын қосылыстар
1. аминқышқылдар
2. антибиотиктер
3. стероидты гармондар
4. газ қоспалары
5. олигосахаридтер қоспасы
17. Қағаздық хроматография әдісі көмегімен Fe2+ иондарын ашуда айқындаушы реагент ретінде қолданылатын ерітінді:
1. CuSO4
2. K4[Fe(CN)6]
3. K3[Fe(CN)6]
4. NaOH
5. NaCl
18. Адсорбциялық хроматография әдісі көмегімен Fe2+ мен Cu2+ иондарын бөлуде айқындаушы реагент ретінде қолданылатын ерітінді:
1. CuSO4
2. K4[Fe(CN)6]
3. K3[Fe(CN)6]
4. NaOH
5. NaCl
19. Асқазан-ішек трактіге түскен токсин, уды байланыстыру үшін қолданылатын препараттар негізі
1. диффузия
2. коагуляция
3. адсорбция
4. синерезис
5. адгезия
20. Полярсыз заттарды жақсы сіңіретін адсорбенттер
1. саз
2. силикагель
3. активтелген көмір
4. күйе
5. кеуекті шынылар
СҰРАҚТАР:
Негізгі түсініктерге анықтама беріңіз: сорбция, адсорбция, абсорбция, десорбция, хемосорбция, физикалық адсорбция, динамикалық тепе-теңдік, молекулярлық адсорбция, иондық адсорбция
Қатты дене бетіндегі адсорбция процесін қарастырыңыз. Адсорбция изотермасын сипаттаңыз.
Қатты дене бетінде сұйықтықтың адсорбциясын тәжірбие жүзінде қалай байқауға болады?
Адсорбцияланатын зат мөлшерінің оның концентрациясына тәуелділігі қандай?
Фазалардың жылжымайтын бөліну бетіндегі адсорбцияның өлшем бірілігі қандай?
Адсорбциялық тепе-теңдік деген не? Жүргізілген тәжірбие арқылы адсорциялық тепе-теңдіктің шамамен 20 минуттан кейін орнайтынын қалай дәлелдеуге болады?
Фрейндлих адсорбциясының теңдеуін жазыңыз. Оның қолданылуы.
Фрейндлих теңдеуіндегі константаларды қалай табуға болады?
Мыс (II) және темір(III) иондарына сапалық реакцияларды еске түсіріңіз.
Хроматографияға анықтама беріңіз.
Жылжымалы фазаның агрегатты күйі бойынша хроматографиялық әдістерді қалай классификациялайды?
Иондар зарядына байлынсты адсорбциялану қабілеті қандай?
Хроматографиялының аппаратуралық өңдеудің қандай әдістері сізге белгілі?
Таралу механизмі бойынша хроматографиялық әдістерді қалай классификациялайды?
Мыс (II) және темір(III) иондарының алюминия оксиді бетінде бөлінуі қалай жүреді? Қандай әдіспен жүргізіледі?
Хроматографиялық әдістердің фармация мен медицина-биологиялық зерттеулерде қолданылатын негізгі аймақтарын айтыңыз.
№9 ТАҚЫРЫБЫ: Коллоидты ерітінділердің алынуы, қасиеттері және коагуляциясы
МАҚСАТЫ: Коллоидты ерітінділерді алудың химиялық және физикалық конденсация әдістемелерін, пептизация әдістерін меңгеру; диализ процесімен танысы; коллоидты бөлшектердің зарядын анықтауға дағдылану; коагуляция және коллоидтық қорғаудың негізгі заңдылықтарымен танысу.
ОҚЫТУДЫҢ МІНДЕТТЕРІ:
химяилық және физикалық конденсация, пептизация әдістері бойынша зольдерді тәжірбие жүзінде алу;
лиофобты золь мицелласының құрылысымен таныстыру;
коллоидты бөлшектерінің зарядын тәжірбие жүзінде анықтауды үйрету;
коллоидты ерітіндіні шын ерітіндіден Тиндаль конусы арқылы ажырату білуді үйрету;
тәжірбие мәліметтері бойынша коагуляция табалдырығын, электролиттің коагуляциялау қабілетін есептеу;
концентрлік, бейтараптау, өзара коагулация ұғымдарының түсінігін қалыптастыру;
коллоидты ерітінділерді электролиттермен коагуляциялау процесін жүргізуді және Шульце-Гарди ережесін қолдана білуді үйрету;
жоғары молекулалы қосылыстармен зольдерді коллоидтық түрде қорғауды зерттеу бойынша эксперимент жүргізуді үйрету;
коагуляция, коллоидтық қорғау және өзара коагуляция процестерінің механизмін түсіндіруді үйрету.
ТАҚЫРЫПТЫҢ НЕГІЗГІ СҰРАҚТАРЫ:
Коллоидты жүйелердің диспергациялау әдісімен алынуы.
Коллоидты жүйелердің конденсациялық алынуы.
Коллоидты ерітінділерді тазарту әдістері.
Коллоидты жүйлердің тұрақтылығы мен коагуляицясы.
САБАҚ БЕРУ ЖӘНЕ ҮЙРЕТУ ӘДІСТЕРІ:
семинар (теориялық негіздірін талдау);
практикалық жұмысты орындау;
мицелла құрылысын жазу, коагуляция табалдырығы мен электролиттің коагуляциялау қабілетін есептеу.
Лабораториялық жұмыс “Коллоидты ерітінділерді алу және олардың қасиеттерін білу”
Жұмыстың мақсаты: Коллоидты ерітінділерді алудың химиялық және физикалық конденсация әдістемелерін меңгеру; диализ процеімен танысу; коллоидты бөлшектерінің зарядын анықтауды үйрену; коагуляция және коллоидтық қорғаудың негізгі заңдылықтарымен танысу;
№1 тәжірбие. Гидролиз реакциясымен темір(III) гидроксиді золін алу
Жұмыстың орындалу тәртібі:
Сынауықтың жартысына дейін дистилденген су құяды және қайнағанша қыздырады. Осы қайнап тұрған суға 2-3 тамшы 2% темір(III) хлориді ерітіндісін қосады және қызыл-қоңыр бояу пайда болғанша қайта қыздырады. Тиндаль конусын байқау арқылы коллоидты ерітіндсыінің түзілгеніне көз жеткізеді.
Реакция теңдеуі:
FeCl3+3H2O
Fe(OH)3+3HCl
Fe(OH)3+3HCl FeOCl+2H2O
FeOCl-стабилизатор
FeOCl FeO++Cl
Қорытынды: Алынған темір(III) гидроксиді золі минелласының формуласын жазыңыз және оны алу әдісін атаңыз.
№2 тәжірбие. Диализ әдісімен темір(III) гидроксиді золін тазалау
Жұмыстың орындалу тәртібі:
Жартылай өткізгіш мембранадан жасалған қапшыққа 3 мл жаңа дайындалған темір(III) гидроксиді золін құяды және оны дистилденген суы бар стаканға салып қояды. 15 мин өткен соң стакандағы судан сынама алады және онда хлорид иондарының бар екенін, бірнеше тамшы күміс нитарты ерітіндісін тамызу арқылы анықтайды. Салыстыру үшін екінші сынауыққа дистилденген судан алып, оған 1-2 тамшы күміс нитраты ерітіндісін тамызады.
Қорытынды: Диализ әдісінің маңызын түсіндіріңіз және хлор ионын ашудың реакция теңдеуін жазыңыз.
№3 тәжірбие. Тотықсыздану реакциясымен күміс золін алу
Жұмыстың орындалу тәртібі:
Сынауықтың жартысына дейін дистилденге су құяды, 1 мл 0,01М күміс нитарты, және 3-4 тамшы 0,1% танин ерітіндісн қосады. Содан кейін араластыра отырып қызылдау-қоңыр бояу алынғанша 1% калий карбонатын қосады. Танин мөлшері аз болғанда күміс золі қызыл сары-сары түске боялады. Тиндаль конусын байқау арқылы коллоидты ерітіндінің түзілгеніне көз жеткізеді.
Реакция теңдеуі:
AgNO3+K2CO3→AgOK+KNO3+CO2↑
6AgOK+C76H52O46+ 3H2O→6Ag+ C76H52O49+6KOH
AgOK-стабилизатор
AgOK →AgO-+K+
Қорытынды: Алынған күміс золі мицелласының формуласын жазыңыз және оны алу әдісін атаңыз.
№4 тәжірбие. Берлин көгі золін алу
Жұмыстың орындалу тәртібі:
Екі сынауық алады. Бірінші сынауыққа 5мл 0,05% калийдің гексацианоферраты(II) ерітіндісін құяды, пәрменді араластыра отырып, 3 тамшы 1% темір (III) хлориді ерітіндісін қосады. Қою көк түске боялған золь түзіледі.
Екінші сынауыққа 5мл темір(III) хлориді ерітіндісін құяды, пәрменді араластыра отырып, 3 тамшы калийдың гексацианоферраты(II) ерітіндісін қосады. Жасыл түске боялған золь түзіледі. Тиндаль конусын байқау арқылы екі сынауықта да коллоидты ертіндінің түзілгеніне көз жеткізуге болады.
Реакция теңдеуі:
4FeCl3+3K4[Fe(CN)6] →Fe4[Fe(CN)6]3↓+12KCl
Қорытынды: Алынған көк және жасыл түсті берлин көгі золі мицелласының формуласын жазыңыз жіне олардың алыну әдістерін атаңыз.
№5 тәжірбие. Канифоль золін алу
Жұмыстың орындалу тәртібі:
Сынауыққа 5мл дистилденген су құяды және 2 тамшы 2% канифольдің спиртті ерітіндісін қосады, сілкиді. Тиндаль конусын байқау арқылы коллоидты ерітіндінің түзілгеніне көз жеткізуге болады.
Қорытынды: Әдістің маңызын сипаттаңыз.
№6 тәжірбие. Темір(III) гидроксиді тұнбасын петтизациялау
Жұмыстың орындалу тәртібі:
Сынауыққа 5мл 2% темір(III) хлориді ерітіндісн құяды, аздаған бөліктермен тұнба түзілгенше 10% аммоний гидроксиді ерітіндісін қосады. Алынған тұнбаны артық электролиттер толық жойылғанша, дистилденген сумен декантациялап жуады. Жуылған тұнба 15 мл дистилденген су қосады, араластырады және үш сынауыққа бірдей етіп бөледі. Бірінші сынауыққа пептизатор болып табылатын – 2 мл қаныққан темір(III) хлориді ерітіндісін қосады, екіншісіне – 2 мл 0,1М хлорустек қышқылын қосады, ол Fe(OH)3 әрекеттесіп, стабилизатор FeOCl түзеді, ал үшіншісіне – 2 мл дистилденген су қосады.
Ерітінділерді араластырады және 10 мин қалдырады. Белгіленген уақыт өткеннен кейін. Байқалған өзгерістерді кестеге жазады.
Сынауық № |
Сынауық ішінде, мл |
Қосылған электролит |
Пептизация түрі |
Мицелла формуласы |
1 |
5 |
FeCl3 |
|
|
2 |
5 |
HCl H2O (бақылау) |
|
|
3 |
5 |
|
|
|
Қорытынды: Түзілген зольдер мицелласының формуласын жазыңыз; пептизация типін көрсетіңіз, пептизация әдісінің маңызын сипаттаңыз.
№7 тәжірибе. Коллоидты ерітінділерде жарық бергіш қондырғының көмегімен Тиндаль
конусын бақылау
Жұмыстың орындалу тәртібі;
Жарықтандыргыш кондырғы – ішкі жағы қара түске бояған және қабырғасында диаметірі шамамен 1см болатын тесігі бар камера. Камераға күшті жарықтың көзі орналастырылған (куаттылығы жоғары электрлік лампа). Колоидты ерітіндісі бар кюветаны сәуле шоғырының жолына қояды. Дәл осылай тәжірибені шын ерітіндімен қайталайды.
Қорытынды: Көрген құбылыстарды сипаттаңыз. Себебін түсіндіріңіз.
№8 тәжірибе. Капилярлық талдау әдісімен боляған зольдердегі коллоидты бөлшектердің заряд таңбасын анықтау.
Әдістің мақсаты:
Сүзгі қағазы капиллярының қабырғалары суда сутек ионын бөліп шығарып, ал су олар арқылы оңай өтіп кетеді. Нәтижеснде сүзгі қағазында үлкенірек түссіз су аумағы бар кішірек боялған дақ пайда болады.
Зольдердің теріс зарядталған коллоидты бөлшектері капилляр қабырғаларынан тебіледі, нәтижесінде сүзгі қағазында кішірек түссіз су аумағы бар үлкен боляған дақ пайда болады
Жұмыстың орындалу тәртібі :
Сүзгі қағазына қашықтығы 1-2см болатындай етіп, бір тамшыдан темір (III) гидроксиді, берлин көзі зольдерін және 2% боляғыш ерітінділерін эозин, флуоресцеин, метилен көгін тамызады. Пайда болған боялған дақтардың сипатына қарай, олардың заряд таңбасын анықтау.
Қорытынды: Байқаған құбылысты схема түрінде суреттеңіз. Зерттелген зольдердің заряд таңбасын көрсетіңіз.
№9 тәжірибе. Темір (III) гидроксиді золінің коагуляция табалдырығын анықтау
Мақсыты:
Темір (III) гидроксиді золінің коагуляциясына әртүрлі электролиттердің әсерін қарастыру, тәжірибеден алынған мәндермен олардың коагуляция табалдырығын есептеу.
Жұмыстың орындалу тәртібі:
Екі сынауыққа 1мл-ден гидролиз реакциясымен алынған темір (III) гидроксиді золін құяды, бірінші сынауыққа тамшылата отырып,жайлап және араластыра отырып, зольдің бүкіл колемінде лайлану пайда болғанша калий сульфаты ерітіндісін қосады. Екінші сынауыққа ұқсас түрде золь лайланғанша калийдің гексацианоферраты (III) ерітіндісін қосады. Тәжірибе нәтижесін кестеге жазады.
Электролит |
Золь көлемі мл(V₃) |
Электролит тамшысының саны |
Электролит көлемі,мл (Vэл) |
Коагуляция Табалдырығы Ммоль/л(Ст) |
Электролит коагуляциялау қабілеті, л/ммоль(Vк) |
K₂SO₄ |
|
|
|
|
|
K₃[Fe(CN)₆] |
|
|
|
|
|
Есептеу:
Концентрация C( K₂SO₄)=0.1 моль/л
Концентрация C (K₃[Fe(CN)₆])=0.1 моль/л
Көлем 1тамшы =0.05 мл
Электролиттер үшін коагуляция табалдырығы есептелетен формула:
CT
=
2) Электролиттердің коагуляциялау қабілеті есептелетін формула:
Vk=
Қорытынды: Темір (III) гидроксиді золі мицелласын формуласын жазыңыз. Электролиттер үшін коагуляция табалдырығын көрсету, ион-коагулянттардың коагуляциялау қабілеттерінің әртүрлі екенін түсіндіру.
№10 тәжірибе. «Өзара коалгуляция әдісімен суды тазарту»
Мақсаты: Суды тазарту мысалында өзара коагуляция құбылысын зерттеу.
Әдістің маңызы: Табиғи суда теріс зарядталған топырақ пен микрофлора бөлшектері диспергацияланған күйінде болады. Оларды коагуляциялау үшін темір (III) немесе алюминий тұздарын суға қосқандағы гидролиз реакциясында пайда болатын оң зарядталған темір (III) немесе алюминий гидроксидінің золін қолданады. Нәтижесінде әр түрлі зарядталған бқлшектердің нейтралдануының әсерінен зольдердің өзара коагуляциясы жүреді.
Жұмыстың орындалу тәртібі:
Екі пробиркаға кран астындағы сумен Жартылай құяды, одан кейін әрқайсысына аздап саз қосады. Пробирка ішіндегісін жақсылап араластырады. Ортаны сілтілендіру үшін екі пробиркаға 2 мл-ден натрий карбонатының қаныққан ерітіндісін құяды. Бірінші пробиркаға 4 мл алюминий сульфатыттының қаныққан ерітіндісін, ал екіншісіне – 4 мл су қосады. Екі пробирканы да бірдей қатты арластырады да, тұндыруға қояды. 25 минут уақыттан кейін қай пробиркада аз бөлшектерінің тез тұнатынын бақылайды. Бақылау нәтижелерін кестеге толтырады.
Тәжірибе нәтижелері:
Пробирка № |
Na₂Co₃ ерітіндісінің көлемі, мл |
AL₂(SO₄)₃ ерітіндісінің көлемі, мл |
H ₂O көлемі, мл |
Құбылыстар
|
1 |
2 |
4 |
- |
|
2(ба0ылау) |
2 |
- |
4 |
|
Қорытынды: Гидролиз реакциясы нәтижесінде алынған алюминий гидроксиді золі мицелласының формуласын жазыңыз. Байқалған құбылыстарды сипаттаңыз, берілген процестегі алюминий сульфатының ролін көрсетіңіз.
№10 тәжірибе. «Коллоидтық қорғау»
Мақсаты: ЖМЗ ерітіндісінің қатысында темір (III) гидроксидінің золі мысалында коллоидтық қорғау құбылысын зерттеу.
Жұмыстың орындалу тәртібі:
Екі пробиркаға 5 мл-ден темір (III) гидроксидінің золінен құяды. Бірінші пробиркаға 4-5 тамшы 0,5%-тік желатин ерітіндісін тамызады. Пробирка ішіндегісін жақсылап араластырады да, 2-3 минут уақытқа қояды. Одан кейін екі пробиркаға калий сульфатының қаныққан ерітіндісінен пипеткамен тамызады. Әрбір тамшыны қосқан сайын ерітіндіні араластырады.
Әрбір пробиркада коагуляция белгісі (лайлану) пайда болғанға дейін қосылатын электролит ерітіндісінің тамшысын санайды.
Қай пробиркаға коагуляция тез басталады?
Қорытынды: Байкалатын құбылыстағы желатиннің атқаратын ролі қандай? Затты қорғау қабілетінің әдісі болып не табылады?
Әдебиет:
Негізгі:
Евстратова К.И. және т.б. Физическая и коллоидная химия. - М.: ВШ, 1990. - 487 б
Равич-Щербо М.И., Новиков В.В. Физическая и коллоидная химия. – М., 2001.-254 б
Кругляков П.М., Хаскова Т.Н. Физическая и коллоидная химия. – М.: ВШ, 2005.- 319 с.
Бугреева Е.В. және т.б. Практикум по физическая и коллоидной химии. – М.: ВШ, 1990.-255 б
Х. М. Рубина және т.б. Практикум по физическая и коллоидной химии.- М., 2001.- 152 б.
Қосымша:
Мушкамбаров Н.Н. Физическая и коллоидной химия. –М.: ГЭОТАР – МЕД, 2001. – 384 б.
Белик В.В. Физическая и коллоидной химия. –М.: «Академия», 2005.- 288 б.
Гельфман М.И. және т.б. Коллоидная химия.- СПб .: Лань, 2003. – 326 б.
Слесаров В.И. Химия. Основы химии живого. – СПб .: Химиздат, 2001.- 784 б.
Ергош Ю.А. және т.б. Общая химия. Биофизическая химия. Химия биогенных элементов. – М.: ВШ, 2003. – 560 б.
И. Тиноко, К.Зауэр, Дж.Вэнг, Дж.Паглиси. Физическая химия. Принципы и применение в биологических науках. – М.: Техносфера, 2005. – 744 б.
Бабков А.В. және т.б. Практикум по общей химии. Биофизическая химия. Химия биогенных элементов. – М.: ВШ, 2001. – 237 б.
Бақылау:
Тесттер:
Дисперсті жүйелердің негізгі белгісі болып табылады.
төмен дисперстік
жоғарғы дисперстік
гемогенділік
гетерогенділік
дисперсті фаза бөлшектерінің дисперсті ортада біркелкі таралу
Жартылай өткізгіш мембрана арқылы дисперсті бөлшектерінен өтпейді
дөрекі дисперсті жүйенің
коллоидты ерітіндінің
шын ерітіндінің
темір (III) гидроксидінің золі
глюкозаерітіндісінің
Диспергациялық әдістердің ішінен коллоидты ерітіндіні алу физика-химиялық әдістерін көрсетіңіз.
тұнбаны ерңткңшпен шаю
гомогендеу
механикалық ұнтактау
ультрадыбысты диспергациялау
диссолюционды ( химиялық) пептизация
Физикалық конденсация әдістерімен алынған зольдер
Коллоидты диірменде майдалау жолымен алынған күкірт мазі
Гидролиз реакциясымен алынған Fe(OH)₃ золі
Жаңа дайындалған тұнбаны майдалау жолымен алынған AL(OH)₃ золі
Күкірттегі спирттегі ерітіндісіне су қосуарқылы алынған күкірт золі
Алмасу реакциясымен алынған AgI золі
Кавитация құбылысы
Қатты бөлшектер іріленеді
Қатты бөлшектер диспергирленеді
Сұйықтық тамшылар диспергирленеді
Споралар өледі
Микроорганизмдер өледі
Ультрафильтрация – диализ әдісі, жүргізу үшін қажет
Жоғары температура
Төмен температура
Кәдимгі жағдайда
Мембрананың екі жағынан қысымның өзгергенінен
Ультракүлгін сәуленің шағылысуынын
Седиментациялық тепе- теңдікке тән
Ауырлық күші мен диффузия күшінің теңдігі
Бөлшектердің бағана бойымен әркелкі таралуы
Бөлшектердің бағана бойымен біркелкі таралуы
Майда бөлшектердің үстінгі қабатта, ал ірі бөлшектер төменгі қабатта орналасуы
Ірі бөлшектердің үстінгі қабатта, ал майда бөлшектер төменгі қабатта орналасуы
{[mAgI] nAg⁺( n-x) NO₃⁻}ͯͯ xNO₃⁻ мицелласын коллоидты бөлшекті корсетіңіз
mAgI
[mAgI]nAg⁺⁻
xNO₃⁻
{[mAgI] nAg⁺( n-x) NO₃⁻}ͯͯ xNO₃⁻
( n-x) NO₃⁻
FeCl₃ артық мөлшерінің қатысында темір (III) хлориді мен натрий гидроксиді арасында қос алмасу реакциясымен алынған темір (III) гидроксидінің золі мицелласының құрлысы
{[mFe(OH)₃]nCl⁻(n-x)Na⁺}ͯ⁻ xNa⁺
{[mFe(OH)₃]nFe3+}n+3nCl⁻
{[mFe(OH)₃](n-x)Cl⁻}ͯ⁻xCl
{[mFe(OH)₃]nFe3+3(n-x)Cl⁻} 3x+ 3xCl⁻
{[mFe(OH)₃]nFeO+(n-x)Cl⁻} x+ xCl⁻
10. {[mS]nHS⁻(n-x)H⁺} x⁻ xH⁺ күкірт золі мицелласының құрлысын көрсетіңіз:
1 – потенциаланықтаушы ион; 2 - ядро; 3 - гранула; 4 – коллоидты бөлшек; 5 – қарсы ион; 6 – диффузиялық қабат; 7 – агрегат
А - {[mS]nHS⁻(n-x)H⁺} x⁻ ; Б - [mS]; В - H⁺; Г -[mS]nHS⁻; Д - HS⁻; E - xH⁺
1 –B, 2 –Г, 3-А, 4-А, 5-Е, 6-Е, 7-Б,
1 –Д, 2 –Г, 3-Г, 4-А, 5-В, 6-Е, 7-Б,
1 –Д, 2 –Г, 3-А, 4-А, 5-В, 6-Е, 7-Б,
1 –Д, 2 –Б, 3-А, 4-Г, 5-В, 6-Е, 7-А,
1 –А, 2 –Г, 3-Д, 4-А, 5-В, 6-Е, 7-Б,
Агрегат потенциал анықтаушы ионмен бірге түзеді.
Грануланы
Адсобциялық қабатты
Мицелланы
Ядроны
Коллоидты бөлшек
{[mAgBr]nBr ⁻ (n-x) K⁺ } ͯ⁻ x K ⁺ мицелланың формуласында х⁻ саны нені көрсетеді.
Гранула заряды
Агрегат құрамына кіретін молекула саны
Потенциал анықтаушы иондар саны
Адсорбциялық қабатқа кіретін чесло қарсы иондар санын
Диффузиялық қабатты құрайтын қарсы иондар саны
Электрлік термодинамикалық потенциал
Қатты бет пен сұйықтықтың барлық қарсы иондары арасынан пайда болады
Адсорбциялық қабат шекарасында пайда болады
Таңбасы бойынша потенциал анықтаушы иондар зарядының таңбасымен сәйкес келетін заряды бар
Таңбасы бар қарсы иондар зарядының таңбасымен сәйкес келетін заряды бар
Шамасы бойынша потенциал анықтаушы иондардың зарядының санына тура пропорциональ
Коагуляцияны тдыратын ең тиімді фактордыатаңыз
электр тогн жіберу
температураны өзгерту
механикалық шайқау
сәулелі э Сп = (Сэл + Vэл+ 1000)/(Vэл+Vзоля)
нергияның әсері
электролиттерді қосу
Коагуляция табалдырығын есептеуге болатын формула
1) Сп = (Сэл + Vэл+ 1000)/(Vэл+Vзоля)
Сп = Сэл · Vэл· 1000/(Vэл+Vзоля)
Сп = Сэл · Vэл· 1000/(Vэл·Vзоля)
Сп = (Vэл·Vзоля)/ (Сэл + Vэл+ 1000
Сп = (Vэл+Vзоля)/ (Сэл + Vэл+ 1000)
Коагуляция табалдырығының өлшем бірлігі
1) л/моль
2) л
3) моль/г
4) моль/л
17. Электролиттер қоспасының әсерінен рольдің коагуляциясы басталуы үшін қажет
1-екі электролиттің 50 -тік табалдырық концентрацияларын араластыру 2-жекелеп
алынған әрбір электролитке қарағанда электролиттер қоспасын азырақ қосу 3-жекелеп
алынған электролитке қарағанда электролиттер қоспасын көбірек қосу, егер
А- синергизм; Б- аддитивтілік; В- антагонизм болғанда
1) 1-В, 2-А, 3-Б
2) 1-Б, 2-А, 3-В
3)1-Б, 2-В, 3-А
4)1-А, 2-Б, 3-В
5)1-А, 2-В, 3-Б
18. Қандағы нашар еритін кальций фосфаттары қорғалған
1) натрий хлоридімен
2) белоктармен
3) сумен
4) қышқылмен
5) глюкмен
19. Жоғары молекулалы заттардың аз мөлшерін қосу арқылы коллоидтардың тұрақтылығының азақ құбылысы аталады
1) коалесценция
2) седиментация
3) пептизация
4) коллоидтық қорғау
5) сенсибилизация
20. Табиғи суға алюминий сульфатын қосқанда байқалатын құбылыс
1) өзара коагуляция
2) пептизация
3) коллоидтық қорғау
4) тиксотропия
5) коалесценция
БАҚЫЛАУ:
Сұрақтар:
1. Дисперсті жүйе, дисперсті фаза, дисперсті орта, дисперстілік, дисперстілік дәрежесі
ұғымдарын анақтама беріңіз.
2. Коллоидты жүйелерді алудың диспергациялық әдістерін атап шығыңыз. Әдістің
әрқайсысын сипаттап шығыңыз.
3. Пептизация дегеніміз не? Пептизацияның қандай тәсілдері қолданылады?
Мысалдар келтіріңіз.
4. Физикалық конденсация әдісін сипаттаңыз. Еріткішті алмастыру әдісінің ерекшелігі неде?
5. Коллоидты жүйелерді алудың конденсациялық әдісінің маңызын түсіндіріңіз.
Зольдер түзілу үшін қажет шарттарын көрсетіңіз.
6. Қандай қосылыстар тұрақтандырғыш ролін атқарады?
7. нақты мысалмен зольдің мицелласының құрылысын көрсетіңіз. Агрегпт, потенциал
анықтауыш ион, ядро, адсорбциялық қабаттың қарсы иондары, гранула, диффузиялық
қабаттың қарсы иондары, мицелла, интермицеллярлы сұйықтық ұғымдарына анықтама
беріңіз.
8. Қос электрлік қабаттың пайда болу механизмін, оның құрылысын түсіндіріңіз.
Гидролиз реакциясымен алынған темір (3) гидроксиді золінің мицелласының формуласын
жазыңыз.
9. Салыстырмалы термодинамикалық тұрақтылық, седиментациялық және агрегаттық
тұрақтылық ұғымдарына анықтама беріңіз.
10. Лиофобты зольдердің негізгі тұрақтылық факторларын атаңыз.
11. Коагуляция деген не? Жасырын және айқын коагуляция кезеңдерін салытырыңыз.э
12. Зольдердің коагуляциясын қандай факторлар туғызады?
13. Коагуляция табалдырығы деген не? Оны есептеу формулаларын жазыңыз.
14. Электролиттің коагуляция табалдырығы мен оның коагуляциялау қабілеті қалай
байланланысты?
15. Щульце-Гарди ережесін айтыңыз. Мысалдар келтіріңіз.
16. Индифферентті және индефферентті емес электролиттер ұғымдарына аықтама беріңіз. коллоидты жүйелер дегеніміз не?
17. Концентрациялық, бейтарапталған, өзара коагуляция процестерін түсіндіріңіз.
18. Электролиттер қоспасының әсерінен зольдердің коагуляциясында қандай құбылыстар байқалады.
19. "Зольдің әдеттенуі (үйренуі)" деп қандай құбылысты айтады? Оны қалай түсіндіруге болады?
20. Коллоидты қорғау құбылысының маңызын түсіндіріңіз. Дәрілік заттар технологиясында неліктен қолданылаы?
№10 ТАҚЫРЫБЫ: Полимердің ісіну кинетикасын зерттеу. Изоэлектрлік нүктені анықтау. Полимердің молярдық массасын вискозиметрлік анықтау.
МАҚСАТЫ: Полимердің ісіну процесі мысалында ЖМЗ ерітінділерінің физика-химиялық қасиеттерінің ерекшеліктерін зерттеудің, полиамфолиттің ИЭН-н, сондай-ақ, ЖМЗ ерітінділерінің тұрақтылығын тәжірибелік анықтаудың іс жүзінде дағдыларын игеру.
ОҚЫТУДЫҢ МІНДЕТТЕРІ:
- ісіну процесінің физика-химиялық мәні туралы ұғымды қалыптастыру;
- полимердің ісіну дәрежесінің еріткіш табиғаты мен ортаның рН - на тәуелділігін тәжірибе жүзінде анықтау;
- ісіну дәрежесін полимердің массасының өзгерісі бойынша есептеуді үйрену;
- ісіну дәрежесінің уақытқа және ортаның рН-на графикалық тәуелділігін тұрғызуды, сондай-ақ, белоктың изоэлектрлік нүктесін графикалық түрде анықтауды үйрету;
- полимердің молярдық массасын анықтаудың негізгі әдістерімен танысу;
- ерітінділердің тұтқырлығын вискозиметрлік әдіспен анықтауды анықтау;
- тәжірибелік мәліметтерге сүйене отырып, салыстырмалы, меншікті, келтірілген тұтқырлықты есептеуді үйрету;
- графикалық түрде сипаттамалық тұтқырлықты таба білуге үйрету;
- вискозиметрлік өлшеулер негізінде полимердің молярлық массасын есептеуге үйрету.
ТАҚЫРЫПТЫҢ НЕГІЗГІ СҰРАҚТАРЫ:
1. ЖМЗ ісінуі және еруі. Ісіну процесінің термодинамикасы. Ісіну дәрежесіне түрлі факторлардың әсері.
2. Полиамфолиттер. Полиамфолиттердің изоэлектрлік нүктесі және оны анықтау әдістері.
3. ЖМЗ ерітінділерінің тұтқырлығы. Аномаьды (құрылымдық) тұтқырлық.
4. Полимердің молярдық массасын вискозиметрлік әдіспен анықтау.
5. Полимерлердің молярдық массасын анықтаудың басқа әдістері.
ОҚЫТУ ЖӘНЕ ҮЙРЕТУДІҢ ӘДІСТЕРІ:
- семинар (теориялық негіздерді талдау);
- практикалық жұмысты орындау;
- графиктер тұрғызу, есептеулерді орындау.
ЛАБОРАТОРИЯЛЫҚ ЖҰМЫС:
"ЖМЗ ерітінділерінің ісіну кинетикасы: еріткіш табиғаты мен ортаның рН полимердің ісіну дәрежесіне әсері. Полимердің молярлық массасын вискозиметрлік анықтау".
Мақсаты: Полимердің ісіну кинетикасын зерттеу; ортаның рН ісінуге әсері.
Тәжірибе нәтижелерін есептеу:
ПЭГ ер-ді Концентрациясы, % |
t , c |
ἡсал |
ἡмен |
ἡкел |
[ἡ] |
0 |
|
|
|
|
|
0.125 |
|
|
|
|
|
0.250 |
|
|
|
|
|
0.500 |
|
|
|
|
|
ПЭГ ерітінділерінің тұтқырлығын есептеу:
Салыстырмалы
nае=
=
Меншікті
Келтірілген
Келтірілген тұтқырлықтың ἡкел ПЭГ ерітінділерінің концентрацияларына тәуелділік графигін тұрғызу: абсцисса өсіне ПЭГ ерітінділерінің концентрацияларын, ордината өсіне – келтірілген тұтқырлықтың мәндерін салады. Нөлдік концентрацияға дейін түзілу экстраполяциялап, сипаттамалық тұтқырлықты [ἡ] табады.
Штаудингер теңдеуі бойынша ПЭГ – дің молярлық массасын есептейді:
[ἡ] = K·Mͯͯ
K=0.006; x= 0.7
lg[ἡ]=lg K+ xlgM
lgM
=
Қорытынды:
Полиэтиленгликольдің табылған молярлық
массасының мәнін көрсетіңіз.
Әдебиет:
Негізгі:
Евстратова К.И. и др Физическая и коллоидная химия. – М.: ВШ, 1990.- 487 б.
Равич – Щербо М.И., Нопиков В.В. Физическая и коллоидная химия. – М., 2001. – 254 б.
Кругляков П.М., Хаскова Т.Н. Физическая и коллоидная химия. – М.: ВШ, 2005.-319 б.
Бугреев Е.В. и др. Практикум по физическая и коллоидная химия. – М.: ВШ, 1990.- 255 б.
Х.М. Рубина и др. Практикум по физическая и коллоидная химия. – М., 2001. – 152 б.
Қосымша:
Мушкамбаров Н.Н. Физическая и коллоидная химия. – М.: ГЭОТАР- МЕД; 2001. – 384 б.
Белик В.В. Физическая и коллоидная химия. – М.: « Академия»,2005. – 288 б.
Гельфман М.И. и др. Коллоидная химия. – СПб.: Лань, 2003. – 326 б.
Слесарев В.И. Химия. Основа химии живого. – СПб.: Хемиздат,т2001. – 784 б.
Ершов Ю.А. и др. Общая химия. Биофизическая химия. Химия биогенных элементов. – М.: ВШ, 2003. – 560 б.
И. Тиноко , К. Зауэр, Дж.Вжнг, Дж. Паглиси. Физическая химия. Принципы и применение в биологических науках. – М.: Техносфера, 2005. – 744 б.
Бабков А.В. и др. Практикум по общей химии. Биофизическая химия. Химия биогенных элементов. - М.: ВШ, 2001.- 237 б.
Бақылау :
Тесттер:
Табиғаты бойынша жасанды жоғары молекулалық қосылыстарды таңдаңыз.
полипропилен
пектин
табиғи каучук
фенол-формольдегидті смола
целлюлоза
ЖМЗ молярлық массасы әдетте құрайды
10-100ш.б
104-106ш.б
102-104ш.б
10-106 ш.б
106-1010 ш.б
ЖМЗ ерітінділері болатын жүйелер
Лиофилді
Лиофобты
Термодинамикалық тұрақты
Термодинамикалық тұрақсыз
Қайтымды
Полимерлердің ісіну процесінде жүреді
Полимердің көлемінің өсуі
Полимер көлемінің кішіреюі
Полимердің массасының кішіреюі
Полимердің массасының өсуі
Полимердің массасының өсуі және көлемінің кішіреюі
5. ЖМЗ ісіну дәрежесін есептеуге болатын формула
ɑ=(m-m0)/m0
α=(V-V0)/V0
ɑ=(m-m0)/V0
ɑ=(m+m0)/m0
α=(V0-V)/V0
ЖМЗ шексіз ісінуі жүреді егер:
Байланыс
Байланыс
сольватация
>
E байланыссольватация < E байланыс
=E
байланыс
7. ЖМЗ ісіну процесінде екінші сатысында сәйкес келетін сипаттамалар
1. жүйеконцентрациясының жоқтығы
2. жүйе концентрациясы
3. ісіну жылуының бөлінуі
4. ісіну жылуының жоқтығы
5. ісіну дәрежесінің кенеттен өсуі
8. ЖМЗ ерітінділерінің тұтқырлығы өседі егер
1. ерітінді концентрациясын арттырса
2.температура өскенде
3.температура төмендегенде
4.молекула асимметриясы күшейгенде
5.ерітінді ағынын тудыратын қысымды арттырғанда
9. Меншікті тұрақтылықты есептеуге болатын формула
1. ἡ=(ἡ-ἡ0)/ ἡ0
2. ἡ=KCM
3. . ἡ=ἡ/ἡ0
4.ἡ= ἡ0/ ἡ
5. =(ἡ+ἡ0)/ ἡ0
10. Изоэлектрлік нүкте - прлиамфолит ( белок ) ерітіндісіндегі pH мәні, при котором в растворе ов ( белок )
1) оң зарядтың саны теріс заряд санынан көп
2) оң зарядтың саны теріс заряд санынан аз
3) оң зарядтың саны теріс заряд санынан тең
4) тек қана оң зарядтар бар
5) тек қана теріс зарядтар бар
11. Изоэлектрлік күйінде белок ерітіндісіне тән
1) тұтқырлығы минимальды
2) осмостық қысымы минимальды
3) ісіну дәрежесі минимальды
4) электрөткізгіштегі минимальды
5) коагуляциясы аз
12. « студень ‹―› ЖМЗ ерітіндісі » (« гель‹―› золь ») қайтымды процесс аталады
1) желатирнерлеу
2) коагуляция
3) тұзсыздану
4) синерезис
5) тиксотропия
13. ЖМЗ ерітіндісінің екі сұйық фазаға бөліну құбылысы аталады
1) желатирнерлеу
2) коагуляция
3) тұзсыздану
4) синерезис
5) тиксотропия
14. Тұрақтылықтың өлшем бірлігін таңдаңыз
1) н· с/ м²
2) н / м²
3) Па · с
4) н / м
5) Дж · с/ м²
15. Жоғарғы молекулалық қосылыстың молярлық массасын анықтау үшін қолданылатын теңдеу
1) Ньютон
2) Штаудингер
3) Бингэм
4) Эйнштейн
5) Смолуховский
16. Глобулярлы ( изодиаметрялық) молекулалары бар жоғаргы молекулалық қосылыстареру кезінде ( гемоглабин , гликоген)
1) қатты ісінеді
2) тіпті ісінбейді
3) Пуазейль заңына бағынады
4) тұрақтылығы жоғары болыды
5) жоғары түрақтылығы болмайды
17. Буферлік ерітіндіде белоктың изоэлектрлік нүктесін атайды
1) диструкция температурасы бойынша
2) айқын корінген Тиндаль конусы бойынша
3) ісіну дәрежесі бойынша
4) электрөткізгіштің болуынан
5) тұтқырлығының төмендеуі
18. ЖМЗ ісіну процесі
1) экзотермиялық
2) таңдамалы
3) эндотермиялық
4) еріткіш табиғаты мен еріген зат табиғатына тәуелді емес
5) « Ұқсас зат ұқсаста ериді» принципіне бағынады
19. Бірнеше молекулалар сулы қабаттарының бірігіп , ал молекула өздері бірікпейтін ЖМЗ тануы қалай аталады
1) тұзсыздану
2) коацервация
3) денатурация
4) сірнелену
5) токситропты
20. Тұнбаға түсу процесі деп сипаттауға болатын, ЖМЗ ерітінділеріне тән құбылыс
1) токситропты
2) денатурация
3) коацервация
4) синерезис
5) тұзсыздану
Сұрақтар:
Мына түстерге анықтама беріңіз: ЖМЗ, ісіну, ісіну қысымы.
Шекті және шексіз ісіну процестерінің мәнін түсіндіріңіз.
Ісіну процесін сандық сипаттау үшін қандай шама қолданылады? Қандай формуламен есептеуге болады.
Ісіну дәрежесіне әсер ететін факторлар.
Жүйенің контракциясы дегеніміз не?
Неліктен белоктарды полиамфолиттерге жатқызады?
Белоктың изоэлектрлік нүктесі дегеніміз не?
Амфолит изоэлектрлік нүктеде қандай қасиеттер көрсетеді?
Белок ИЭН анықтаудың қандай әдістері бар?
Белок молекуласының зарядын қалай анықтауға болады?
Тұрақтылық деген не? Тұрақтылық коэффициенті?
ЖМЗ ерітінділерінің аномальды тұтқырлығы немен түсіндіріледі?
Салыстырмалы, меншікті, келтірілген тұрақтылық қалай есептеледі?
Вискозиметриялық әдісімен ЖМЗ ерітінділерінің молярлық массасын анықтау әдісінің мәнін түсіндіріңіз.
ЖМЗ ерітінділерінің молярлық массасын қандай теңдңу бойынша анықтауға болады?
Полимердің молярлық массасын анықтаудың әдістерін атаңыз. Оствальд вискозиметрінің жұмыс істеу принципін түсіндіріңіз.

3,
,
3,
,
,
,