1. Ерітінділердің коллигативті қасиеттері. Рауль заңы

Ерітінділердің коллигативті қасиеттері - салыстырмалы сипаттамалары бөлшектердің табиғатына тәуелді емес, тек қана олардың санымен анықталатын заттар.

Ерітінділердің коллигативті қасиеттері:

• таза еріткішпен салыстырғанда ерітінді бетіндегі еріткіштің қаныққан бу қысымының төмендеуі;

• ерітіндінің қайнау температурасының жоғарылауы;

• ерітіндінің қату температурасының төмендеуі;

• осмостық құбылыстар.

Таза еріткіштің қаныққан бу қысымы - сұйықтықпен тепе теңдікте болатын бу қысымы.

Рауль заңы:

Таза еріткішпен салыстырғанда ерітінді бетіндегі еріткіштің қаныққан бу қысымының салыстырмалы төмендеуі еріген заттың мольдік үлесіне тең болады.

Рауль заңының математикалық өрнегі:

Р₁⁰ – P₁ ̸ Р₁⁰ = ∆P ̸ Р₁⁰ = x₂ , мұндағы

Р₁⁰ – таза еріткіштің қаныққан бу қысымы;

P₁ – ерітінді бетіндегі еріткіштің қаныққан бу қысымы;

∆P = Р₁⁰ - P₁ - таза еріткішпен салыстырғанда ерітінді бетіндегі еріткіштің қаныққан бу қысымының төмендеуі;

Р₁⁰ - P₁ ̸ Р₁⁰ = ∆P ̸ Р₁⁰ – таза еріткішпен салыстырғанда ерітінді бетіндегі еріткіштің қаныққан бу қысымының салыстырмалы төмендеуі (ерітінді депрессиясы);

x₂ – еріген заттың мольдік үлесі.

2. Рауль заңынан шығатын салдарлар. Криометрия. Эбуллиометрия. Фармацияда қолданылуы.

Рауль заңынан шығатын бірінші салдар:

Таза еріткіштің қату температурасымен салыстырғанда ерітіндінің қату температурасының төмендеуі еріген заттың моляльдық концентрациясына тура пропорционал болады:

∆T_зам. = K · b₂ , мұндағы

b₂ - ерітіндідегі еріген заттың моляльдығы, моль ̸ кг;

K - еріткіштің криоскопиялық тұрақтысы, К кг ̸ моль.

∆T_қату = ∆T_{қату еріткіш} - ∆T_{қату ерітінді}

Криоскопиялық тұрақтының (К) физикалық мәні:

Криоскопиялық тұрақты (К) – таза еріткішпен салыстырғанда ерітіндінің қату температурасының қаншалықты төмендегенін көрсететін шама, егер еріген заттың молялдық концентрациясы b2= 1моль/кг тең болса. Рауль заңынан шығатын салдары: Таза еріткіштің қайнау температурасымен салыстырғанда ерітіндінің қайнау температурасының жоғарылауы еріген заттың молялдық концентрациясына тура пропорционал болады: ΔТ_КИП =E·b₂ , мұндағы b₂ - ерітіндідегі еріген заттың молялдығы, моль/кг Е- еріткіштің эбуллиоскопиялық тұрақтысы, К·кг/моль. ΔТ_қай= ΔТ_{қай.еріт} – ΔТ_{қай еріткіш} Эбуллиоскопиялық тұрақтының (Е) физикалық мәні: Эбуллоскопиялық тұрақты (Е) - таза еріткішпен салытырғанда ерітіндінің қайнау температурасының қаншалықты жоғарылағанын көрсететін шама, егер еріген заттың молялдық концентрациясы b2= 1моль/кг тең болса. Кейбір еріткіштер үшін криоскопиялық және эбуллиоскопиялық тұрақтыларының мәндері:

Еріткіш	К	Е
Су	1,86	0,52
Бензол	5,1	2,57
Этил спирті	-	1,16
Диэтил эфирі	1,73	2,02

Еріген заттың молярлық массасын криоскопиялық (эббуллиоскопиялық) әдістерімен анықтау: М= М₁= , мұндағы М- еріген заттың молярлық массасы , г/моль W₁ - еріткіш массасы , г W₂ – еріген заттың молярлық массасы ,г. Криоскопиялық әдістің фармацияда қолданылуы:

• жаңа дәрілік заттардың молярлық массасын анықтау

• изотондық коэффициентін есептеу.