Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Дифференциалдық теңдеу 2.docx
Скачиваний:
8
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
3 Мб
Скачать
☆

3 Практикалық сабақтар

№1 ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚ

Тақырып: Дифференциалдық теңдеулерге келтірілетін есептер.

Әдебиет: [6], №17-29(жұптары)

Әдістемелік нұсқау

  1. функциясы теңдеуінің шешімі болатынын көрсету керек.

ті табайық: .

y, мәндерін берілген теңдеуге қоямыз. Сонда =0, бұдан 0=0 шықты. Демек, функциясы берілген дифференциалдық теңдеуді қанағаттандырады, яғни оның шешімі болады.

  1. функциясы теңдеуінің шешімі болатынын көрсету керек.

= =

№2 ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚ

Тақырып: Айнымалылары бөлектенетін теңдеулер. Біртектес теңдеулер.

Әдебиет: [6], №51-65(жұптары), №101-129(жұптары)

Әдістемелік нұсқау

  1. теңдеуінің жалпы шешімін табу керек.

Берілген теңдеу айнымалылары бөлектенетін теңдеу. деп ұйғарып, теңдіктің екі жағын да у-ке бөліп, dx-ке көбейтейік. Сонда – айнымалылары бөлектенген теңдеу алынады. (9) формула бойынша теңдеудің екі жағын да интегралдасақ, . Бұдан , , яғни .

  1. теңдеуін интегралдау керек.

Дифференциалдық теңдеуді интегралдау – оның шешімін табу деген сөз. Теңдеудің екі жағын да ке көбейтіп, айнымалылары бөлектенген теңдеу аламыз:

немесе .

теңдеуді интегралдау арқылы берілген теңдеудің жалпы шешімін табамыз:

Бұдан

  1. теңдеуін шешу керек.

Шешуі. Бұл айнымалылары бөлектенетін теңдеу. Теңдеуді қа бөліп ( мына теңдеуді аламыз:

.

Бұдан ;

немесе

.

Бұл теңдеуді потенцирлеп, берілген дифференциалдық теңдеудің жалпы шешімін аламыз.

, мұндағы , .

4.

теңдеуін шешу керек.

Шешуі. ауыстыруын жасайық. Сонда , . Бұдан берілген теңдеу

түріне келеді. Ұқсас мүшелерін біріктірсек, болады. Бұл айнымалылары бөлектенетін теңдеу. Теңдеудің екі жағын да ге бөлсек,

теңдеуін аламыз. Бұдан ,

, потенцирлесек, болады. Енді ауыстыруын дың орнына қойсақ, немесе болады.

теңдеуін шешу керек.

Шешуі. болсын, бұдан , . Бұл өрнектерді берілген теңдеуге қойсақ,

;

.

деп ұйғарып, теңдеуді қа бөлсек,

, , ; ; немесе болғандықтан, .

Бұл берілген теңдеудің жалпы шешімі. Оны мына түрде де жазуға болады: ; ; ; бұдан , .

№3 ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚ

Тақырып: І ретті сызықты дифференциалдық теңдеулер. Бернулли теңдеуі.

Әдебиет: [6], №136-160(жұптары)

Әдістемелік нұсқау

  1. теңдеуін шешу керек.

Шешуі. Мұндағы . Сонда (5) формуланы қолдансақ,

.

  1. теңдеуін шешу керек.

Шешуі. .

ауыстыруын жасап, теңдеуін шешсек, , яғни ; бұдан , ,

, , бұдан болады.

Сонда берілген теңдеу , яғни болады. Бұдан екенін ескерсек, , немесе ; ; .

болғандықтан, ізделінді функция немесе .

  1. теңдеуін шешу керек.

Шешуі.

ауыстыруын қолданып, және теңдеулерінен мәндерін табамыз.

Бірінші теңдеуді шешейік.

, , бұдан ; , .

ның табылған мәнін екінші теңдеуге қойсақ,

. Бұдан . ;

;

ауыстыруын жасасақ, .

Сонда +c.

Сонымен, +c.

=

, яғни теңдеудің жалпы шешімі болды.

№4-5 ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚ

Тақырып: Толық дифференциалдағы теңдеулер. Интегралдаушы көбейткіш.

Әдебиет: [6], №186-220(жұптары)

Әдістемелік нұсқау

1. теңдеуін шешу керек.

, .

, . Бұдан болды.

Берілген теңдеу толық дифференциалдағы теңдеу болады. болғанда (9) формуланы қолдансақ,

.

.

Берілген дифференциалдық теңдеу толық дифференциалдағы теңдеу болмай, бірақ қандай да бір функциясын тауып, теңдеуді оған көбейткеннен кейін толық дифференциалдағы теңдеуді аламыз. функциясын интегралдық көбейткіш деп атайды.

2. теңдеуін шешу керек.

. Берілген теңдеудің екі жағын да қа көбейтсек,

толық дифференциалдағы теңдеу болады.

.

№6-7 ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚ

Тақырып: Туындыға қатысты шешілмейтін теңдеулер. Лагранж теңдеуі, Клеро теңдеуі.

Әдебиет: [6], №241-296(жұптары)

Әдістемелік нұсқау

№8-9 ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚ

Тақырып: Жоғарғы ретті дифференциалдық теңдеулер. Реті төмендетілетін теңдеулер.

Әдебиет: [6], №421-450(жұптары)

Әдістемелік нұсқау

.

Ретін біртіндеп төмендетсек, .

Жалпы шешімі .

  1. Ізделінді функция және оның алғашқы тізбектей туындылары енбейтін теңдеу.

(3)

айнымалысын енгіземіз. Сонда болып, берілген теңдеу

(4) түріне келеді. Сонымен, берілген теңдеудің реті k бірлікке төмендеді. (4) теңдеудің жалпы шешімін

түрінде табуға болады деп ұйғарайық. Сонда көрсетілген белгілеуді пайдаланып, теңдеуін аламыз. Бұл интегралдың шешімін табуды білеміз, ол түрінде болады.

Мысалы: .

Бұл теңдеуде y жоқ. белгілеуін енгізсек, теңдеуін аламыз. Берілген теңдеуді интегралдасақ,

;

.

Бірақ екенін ескерсек, болады. Бұдан

.

Мысал.

белгілейміз.

→ .

→

→ .

№10 ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚ

Тақырып: Тұрақты коэффициентті сызықтық біртектес дифференциалдық теңдеулер.

Әдебиет: [6], №511-532(жұптары)

Әдістемелік нұсқау

1-мысал.

2-мысал.

3-мысал.

,

4-мысал.

Еселі түбір болатын жағдай.

  1. Характеристикалық теңдеудің түбірлері еселі нақты сандар. түбірі нақты k еселі болсын. Онда берілген теңдеудің түріндегі дербес шешімі болады және тағы (k-1) шешімі бар. Ол шешімдер осы дербес шешімді тізбектей х-тің дәрежесіне көбейткеннен шығады және осы k шешім сызықты тәуелсіз болады. .

Басқа түбірлерге сәйкес келетін дербес шешімдерін тауып, шешімдердің фундаментальды жүйесін құрамыз. Ол арқылы жалпы шешімді жазамыз.

  1. Характеристикалық теңдеудің түбірлерінің ішінде еселі комплекс түбірлер болсын. түбірі k еселі болсын. Сонда теңдеудің түріндегі түйіндес түбірі болады және ол да k еселі. Осы түйіндес екі түбірге қатысты 2k нақты сызықты тәуелсіз дербес шешімі болады.

(3)

Егер болса, яғни таза жорымал сан болса,

Басқа нақты түбірлерге қатысты дербес шешімін тауып, теңдеудің шешімдерінің фундаментальды жүйесін құрамыз, ол арқылы жалпы шешімін жазамыз.

1-мысал.

2-мысал.

  1. теңдеуін шешу керек.

Шешуі. Берілген теңдеудің характеристикалық теңдеуі

.

Оның түбірлері , , яғни әр түрлі нақты сандар. Сонда берілген теңдеудің жалпы шешімі (4) формула бойынша

болады.

  1. теңдеуін шешу керек.

Шешуі. Берілген теңдеудің характеристикалық теңдеуі

немесе , бұдан , яғни характеристикалық теңдеудің түбірлері өзара тең нақты сандар. Сонда берілген дифференциалдық теңдеудің жалпы шешімі

.

  1. теңдеуін шешу керек.

Шешуі. Теңдеудің характеристикалық теңдеуі

ал оның түбірлері

, ,

яғни түбірлері , болатын комплекс сандар. Сонда жалпы шешім:

.

1. ; бастапқы шартты қанағаттандыратын біртектес теңдеуінің шешімін тап

2. ; бастапқы шартты қанағаттандыратын дифференциалдық теңдеуінің дербес шешімін тап

3. , бастапқы шартты қанағаттандыратын дифференциалдық теңдеуінің дербес шешімін тап

4. , бастапқы шартты қанағаттандыраты дифференциалдық теңдеуінің дербес шешімін тап

5. , бастапқы шартты қанағаттандыраты дифференциалдық теңдеуінің дербес шешімін тап

6. Коши есебін шеш

7. , , бастапқы шартты қанағаттандыратын дифференциалдық теңдеуінің дербес шешімін тап

№11 ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚ

Тақырып: Тұрақты коэффициентті сызықтық біртектес емес дифференциалдық теңдеулер. Тұрақты коэффициентті біртектес емес сызықтық дифференциалдық теңдеулерді шешудің анықталмаған коэффициенттер әдістері.

Әдебиет: [6], №533-548(жұптары)

Әдістемелік нұсқаулар

1-мысал.

-характеристикалық теңдеудің түбірі.

2-мысал.

2 саны характеристикалық теңдеудің екі еселі түбірі.

№12 ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚ

Тақырып: Тұрақты коэффициентті біртектес емес сызықтық дифференциалдық теңдеулерді шешудің тұрақтыны вариациялау әдістері.

Әдебиет: [6], №575-581

Әдістемелік нұсқау

Мысал.

.

Жалпы шешім: .

, .

Орындарына қойсақ, .

№13 ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚ

Тақырып: n-ретті айнымалы коэффициентті дифференциалдық теңдеулер. Вронский анықтауышы. Остроградский – Лиувилль формуласы.

Әдебиет: [6], №641-651(жұптары), №674, 677, №681-697(жұптары)

Әдістемелік нұсқау

№14-15 ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚ

Тақырып: Сызықтық дифференциалдық теңдеулер жүйесі. Сызықтық біртектес дифференциалдық теңдеулердің қалыпты жүйесі. Сызықтық біртектес емес қалыпты жүйенің жалпы шешімі. Тұрақты коэффициентті сызықтық дифференциалдық теңдеулер жүйесі.

Әдебиет: [6], №786-812(жұптары)

Әдістемелік нұсқау