- •1 Қауіпсіздік техника ережелері
- •1.1 Реактивтерді пайдалану ережелері
- •1.2 Химиялық зертханада жұмыс жасаған кездегі қауіпсіздік техникасы ережесі
- •1.3 Жазатайым жағдайларда бiрiншi дәрiгерлiк жәрдем көрсету
- •2 Жұмысты орындау және есеп беру реті
- •2.1 Жұмысты орындау реті
- •2.2 Есеп беру реті
- •3. Зертханалық жұмыстардың мазмұны
- •1 Тәжірибе. Негіздік оксидтердің қасиеттерін зерттеу
- •2 Тәжірибе. Қышқылдық оксидтердің қасиеттерін зерттеу
- •3 Тәжірибе. Сілтілер және қышқылдар ерітінділерінің ортасын анықтау
- •4 Тәжірибе.Қышқылдардың қасиеттерін зерттеу
- •Жұмысты орындау реті
- •Химиялық кинетика және химиялық тепе-теңдік
- •Жұмысты орындау реті
- •1 Тәжірибе. Реакция жылдамдығының әрекеттесуші заттардың концентрациясына тәуелділігі
- •2 Тәжірибе.Реакцияжылдамдығынатемператураныңәсері
- •3 Тәжірибе. Заттардың концентрацияларының химиялық тепе-теңдікке әсері
- •Ерітінділердің қасиеттері
- •Еру кезінде байқалатын жалпы жылу эффектісі қатты зат ерігенде жүретін әр түрлі үрдістердің жылу эффектілерінің алгебралық қосындысына тең болады:
- •Энергия, н(ы) – кристалдық торды бұзу үшін жұмсалатын энергия.
- •Жұмысты орындау реті
- •1 Тәжірибе. Дегидраттану реакциясы
- •2 Тәжірибе. Гидраттардың түзілуі және олардың қасиеттері
- •3 Тәжірибе. Еру кезіндегі жылу эффектісі
- •4 Тәжірибе. Аса қаныққан ерітінділер
- •5 Тәжірибе. Ерітінділердің қайнау температуралары
- •Электролиттік диссоциалану
- •Жұмысты орындау реті
- •1 Тәжірибе. Қышқылдар және негіздердің индикаторларға әсері
- •2 Тәжірибе. Ерітінділердің электрөткізгіштігі. Диссоциалану дәрежесінің еріткіштің табиғатына, әлсіз электролиттің концентрациясына тәуелділігі
- •3Тәжірибе. Ерітіндігеаттасиондардықосқандағыиондықтепе-теңдіктіңығысуы
- •Металдар коррозиясы
- •Жұмысты орындау реті
- •Көмірсутектер.Алкандаржәнеалкендер
- •Жұмысты орындау реті
- •1 Тәжірибе.Сұйық алкандардың реакциялары
- •Спирттер. Бір және көп атомды спирттер
- •Жұмысты орындау реті
- •1 Тәжірибе. Спирттердің судағы ерігіштігі, индикаторларға әсері, жануы
- •2 Тәжірибе. Этил спиртіндегі суды анықтаужәне спиртті сусыздандыру
- •3 Тәжірибе. Мыс глицератын алу
- •Карбон қышқылдары. Бір негізді карбон қышқылдары
- •Жұмысты орындау реті
- •1 Тәжірибе.Қаныққан карбон қышқылдарының судағы ерігіштігі
- •2 Тәжірибе. Минералды және карбон қышқылдарының күшін салыстыру
- •3 Тәжірибе.Сірке қышқылының қасиеттері
- •Әдебиеттертізімі
- •Қосымша
- •Қышқылдар, негіздер және тұздардың судағы ерігіштігі
- •Күшті және әлсіз электролиттер
- •Металдарбелсенділігініңқатары
- •298К-дағы әлсіз электролиттердің диссоциаланутұрақтылары
- •150С-дағы қышқылдар, сілтілер және тұздардың әртүрлі концентрлі ерітінділерінің тығыздығы (г/см3)
- •Металдардың стандартты электродтық потенциалдары(сутек бойынша)
- •ЖүйелікемесбірліктержәнеСИжүйесібірліктерінің арасындағықатынас
- •Си халықаралық жүйесінің кейбір бірліктері
- •Кейбір негізгі физикалық тұрақтылар
- •Физикалық шамалардың шартты белгіленуі,аттары және бірліктері
- •Бірлік аттарына ондық тіркестер
- •Грек алфавиті
Химиялық кинетика және химиялық тепе-теңдік
Жұмыстың мақсаты: әрекеттесуші заттардың концентрацияларының, температураның химиялық реакция жылдамдығына, заттар концентрациясының химиялық тепе-теңдіктің ығысуына әсер етуін зерттеу.
Құралдар мен реактивтер: зертханалық сынауықтар, химиялық стакан, пипеткалар (5мл), термометр(50-1000С-ға дейін), шпатель, электр пеші, Na2S2O3 (5% ерітіндісі), KCl (құрғақ тұз), ерітінділер (0,1 н): H2SO4, FeCl3, KCNS немесе NH4CNS.
Химиялық реакцияның жылдамдығын кесімді уақыт ішінде (секунд, сағат, жыл) реакцияласушы заттардың концентрацияларының өзгеруімен өлшейді.
Концентрация дегеніміз көлем бірлігіндегі заттың мөлшері.
Реакция жылдамдығы әрекеттесуші заттардың табиғатына, олардың концентрациясына, температураға және жүйедегі катализатордыңқатысуына тәуелді.
Әрекеттесуші массалар заңы)
Химиялық реакциялардың жылдамдығы әрекеттесуші заттар концентрацияларының көбейтіндісіне тура пропорционал.
Мысалы, А+В2АВ2 реакциясы үшін, әрекеттесуші массалар заңы келесі түрде өрнектеледі:
v=k[A]·[B2]
Бұл теңдеуде [A] және [B2] – реакцияға түсетін заттардың концентрациялары, ал пропорционалды коэффициент – k реакция жылдамдығыныңтұрақтысы.Жылдамдық тұрақтысы– k әрекеттесуші заттардың табиғатына тәуелді болады. Әрекеттесуші массалар заңының математикалық өрнегі, яғни кинетикалық теңдеуі А+2В=АВ2 реакциясы үшін келесі түрде өрнектеледі:
v=k[A]·[B]2
Гетерогенді реакцияларда қатты күйдегі заттардың концентрациялары реакция барысында өзгермейді, сондықтан әрекеттесуші массалар заңыныңкинетикалық теңдеуіне қосылмайды.
Химиялық реакция жылдамдығының температураға тәуелділігі Вант-Гофф ережесіменанықталады:температура әрбір 100С-қа өзгергенде реакция жылдамдығы 2 – 4 есе өзгереді:
мұндағы
γ–
температуралық коэффицент.
Химиялық реакция жүргенде бастапқы заттардың концентрациялары азаяды, бұл тура реакция жылдамдығының кемуіне алып келеді. Егер реакция қайтымды болса, онда реакция тура және кері бағытта да жүре алады. Тура және кері реакциялардың жылдамдықтары бірдей болғанда химиялық тепе-теңдік күйі пайда болады және реакцияға қатысушы заттардың концентрациялары ары қарай өзгермейді.
А + В ↔ С + Д реакциясы үшін:
тура реакция жылдамдығы v=к[А]·[В]
кері реакция жылдамдығы v←=к←[С]·[Д]
Химиялық тепе-теңдік күйінде v= v←, яғни к[А]·[В]=к←[С]·[Д]
Осыдан,
,
мүндағы К–реакция тепе-теңдігініңтұрақтысы.
Тепе-теңдік тұрақтысының өрнегіне кіретін концентрациялартепе-теңдік концентрациялары деп аталады. Тепе-теңдік тұрақтысы неғұрлым үлкен болса, соғұрлым реакция өнімдерінің шығымы көп болады.
Химиялық термодинамикада химиялық реакцияның жалпы жағдайы
аА+вВсС+дД
үшін тепе-теңдік тұрақтысы:
Гетерогенді жүйеде тепе-теңдік тұрақтысыныңөрнегіне тек сұйық және газ күйдегі заттардың концентрациялары кіреді, себебі қатты заттардың концентрациялары тұрақты болып қалады.
Катализатор тепе-теңдік тұрақтысының мәніне әсер етпейді, себебі ол тура және қайтымды реакциялардың белсендіру энергиясын төмендетеді. Катализатор реакция өнімдерінің шығымына әсерін тигізбейді, ол тек тепе-теңдікке жетуді жылдамдатады.
Реакцияныңжүру жағдайы өзгергенде, (температура, қысым, реакцияға қатысатын заттардың концентрациялары) тура және кері үрдістердің жылдамдықтары бірдей өзгермейді, сондықтан химиялық тепе-теңдік бұзылады. Реакцияның берілген бір бағытта өтуі нәтижесінде бастапқыдан өзгеше, жаңа химиялық тепе-теңдік күйі орнайды. Бір тепе-теңдік күйден жаңа тепе-теңдік күйге өту химиялық тепе-теңдіктің ығысуы деп аталады. Бұл ығысудың бағыты Ле-Шателье – Браун принципіне бағынады: Егер тепе-теңдік күйдегі жүйеге бір әсер тигізілсе, онда тепе-теңдік сол әсерді азайту бағытына қарай ығысады.
Мысалы, температураның жоғарылауы тепе-теңдіктің жылуды сіңіруімен, яғни жүйені суытумен жүретін реакция бағытына ығысуына; қысымның жоғарылауы тепе-теңдіктіңгаз тәріздес заттардың мольдерініңжалпы санының азаюы бағытына, яғни қысымның төмендеуіне алып келетін бағытқа ығысуына; жүйеден реакция өнімдерінің біреуін алып тастау тепе-теңдіктің тура реакция жағына ығысуына; бастапқы заттардың біреуінің концентрациясының азаюы тепе-теңдіктің кері реакция бағытына ығысуына алып келеді.
