- •Мазмұны
- •1. Еңбекақыны ұйымдастырудың теориялық негіздері.
- •1. 1. Еңбекақының мәні, қызметтері және қағидалары
- •1.2 Еңбекақының формалары мен жүйелері.
- •1.3 Туристік кәсіпорындарда еңбекақы қорын пайдаланудың тиімділігі
- •2. Туристік кәсіпорында еңбекақыны ұйымдастыру жолдарын жетілдіру
- •2.1 Туризм саласындағы еңбекақы мен еңбек қоры
- •2.2 Еңбек қоры және оның болмысы.
- •2.2 Кәсіпорындағы еңбекақыны ұйымдастыруды жетілдіру
- •Қорытынды
- •Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
2. Туристік кәсіпорында еңбекақыны ұйымдастыру жолдарын жетілдіру
2.1 Туризм саласындағы еңбекақы мен еңбек қоры
Туризм басқа экономикалық қызметтерге қарағанда бірқатар өзгешеліктері бар. Басты өзгешелігі өндірістік дәрістің нәтижесі туристік өнім немесе туристік қызмет түріндегі тауар болып табылады.
Туристік өнімнің басқа тауарлардан ерекшелігі мыналар болып табылады:
туристік өнім материалдық емес, оны қаптап тастауға болмайды. Мысалы, жеңіл өнеркәсіп тауарлары (сатылмай қалған тур немесе қонақт үйдегі орналастырылмаған бөлме тікелей шығын болып табылады және оны қалпына келтіруге болмайды);
туристік өнімді меншікке алуға болмайды;
туристік өнімді өндіру оны тұтынумен қатар жүргізіледі (клиент тауарды сатып алар кезде өзі жеке қатысады);
тұтынушы немес клиент туристік өнімді шығаруға қатысады;
тұтынушы туристік өнімді өтеу кезінде қызметтерді алу дайындығына ие болады.
Жоғарыда көрсетілген ерекшеліктер туризмдегі еңбек сипаттамаларын ескереді. Оның ерекшеліктері төмендегідей болып табылады:
туристік фирмада жұмыс істейтін менеджер кең бейінді маман болғандықтан, ол жоғары квалификацияға, экономика (бухгалтерлік есеп, қаржыландыру, жоспарлау, банктік іс және т.с.с.), маркетинг, құқықтану, туристік өнім өндіру технологиясы (қызмет көрсету), әлеуметтік психология салаларында терең білімді болу керек, іскер келіссөздер жүргізе білу, фирма клиенттерінің санын көбейте білу керек, іскер келіссөздер ж.ргізу білу, фирма клиенттерінің санын көбейту білу керек, ұйымдық қасиетке ие болып, аңғарғыштық, тапқырлық, қайраттылық және жоғары моральдік қасиеттерге ие болу керек.
Сөйтіп туристік фирма менеджерінің еңбге ақылдық, шығармашылық сипатқа ие.
Туристік кәсіпорынның еңбек қорлары – кәсіпорында жұмыс істейтін және оның тізімдегі қызметкерлер құрамына жұмысқа қабылданған барлық жұмысшылар саны кіреді.
Туристік кәсіпорын сапасы мәнездемесі төмендегілер арқылы анықталады:
туристік кәсіпорынның табыс көлемі;
оның қаржылық жағдайы;
туристік фирманың беделі;
бәсекелестік қабілеттілігі;
клиенттерге сапалы қызмет көрсету, туристік фирмаға шығындардың болмауы[3].
Қазіргі таңда туризм индустриясында еңбек қорымен қамтьамасыз ету мәселесі жоқ. Тек қана жоғары білімді мамандар кадрларының жетіспеушілігі байқалады.
Туризм саласы ең үлкен жұмыс беруші сектор болып табылады.
2.2 Еңбек қоры және оның болмысы.
Еңбекақы – жұмыс беруші істеген жұмыс үшін беруге тиіс ақшалай түрдегі сыйаұы жиынтығы.
Еңбекақы функциялары:
ұдайы өндірістік;
ынталандырушы;
реттеуші;
өтемдік
Туристік кәсіпорында еңбекақы төлеудің келесі формалары белгілі:
уақытша-премиялы;
істелген жұмы үшін премиялар;
жолдама бағасына қарай процентпен есептеу;
туармен өнімді төлеу;
халықаралық семинарларға жіберу;
20 жолдама сатқаны үшін белгілі бір маршрутқа тегін жолдама;
Демалысқа қосымша күндер;
Нормадан тыс қызмет көрсеткені үшін қосымша сыйақы[1].
Сонымен қатар кәсіпорындар мен ұйымдардың еңбек еңбек өнімділігіне жқмысшыларды материалдық ынталандырудың деңгейі мен дұрыс ұйымдастырылуы үлкен ықпалын тигізеді. Нарық қатынастарының қалыптасу кезеңінде бұл фактор шешуші рольге ие болады. Жоғарыда келтірілген фокторлардың барлығы сандық есептеулерге келеді, сондықтан оларды сәйкес келетін статистикалық көрсеткіштерімен көрсетуге болады. Мысалы, бір жқмысшының еңбек өнімділігімен кәсіпорындағы жалпы еңбек өнімділігінің арасындағы байланысты, сауда мен тізімдегі жұмысшылардың орташа саны арасындағы байланысты көрсетуге болады.
Еңбек пен жалақының жылдық статистикалық көрсеткіштері негізінде жқмысшылардың біліктілігін, еңбек өтімін, мамандығын сипаттайтын көрсеткіштерді алуға болады.
Еңбекақыны төлеуді ұйымдастыруда әрбір кәсіпкер мынадай мәселелерді шешуге тиіс: кәсіпорын жұмысшыларының жеке жетістіктеріне төленетін сыйақылардың мөлшерлері мен крийтерийлерін анықтау; және т.б. кәсіпкерді бірінші кезекте оның біліктілігіне, орындай алатын жұмысшының күрделілігіне байланысты болады. Жқмысшының біліктілік деңгейі үш фактормен анықталады, олар жалпы білоім деңгейімен, арнаулы дайындығымен, өндірістік еңбек өтілімен. Жоғарғы біліктіліктегі жқмысшы әрине жалақыны көбірек алуы керек. Еңбек саны заңды түрде бекітілген жқмыс уақытының қзақтығымен анықталады. Қзаұ жұмыс уақыты да жоғары төленуі тиіс. Еңбек ақы деңгейі жұмысшы өзін және өзінің жануясын асыра алатындығындай деңгейде болу керек. Жоғары еңбек ақыға кез келген жқмысшы өз назарын аударады және ол жалақыға ол кәсіпорында белгілі бір уақытқа дейін жұмыс істей алады.
