Макроэкономикалық өлшемдер Жазбаша бақылау 3 апта 3б
Негізгі макроэкономикалық тепе-теңдік
Жиынтық сұраныс
Жиынтық ұсыныс
ОБСӨЖ 9
Тақырыбы: Макроэкономикалық тұрақсыздық
Жоспар:
Экономикалық циклдар
Әлуетті ЖҰӨ
Ќоѓам біркелкі т‰рде экономикалыќ µсуге, ж±мыссыздыќты толыќ жоюѓа жєнебаѓа дењгеиініњ т±раќтылыѓына ±мтылады.
Экономикалыќ (іскерлік) цикл деп µндірістіњ, инфляцияныњ жєне ж±мыспен ќамтылу дењгеиініњ µзгеруін аитамыз. Циклдік µзгерістердіњ себептері тµмендегідеи: автономщды инвстициялардыњазаюы, мультипликатор єсерініњ єлсіреуі, аќша жиыны кµлемініњ µзгеруі, негізгі ќорлардыњ жањаруы, т. б.
Макроэкономика ѓылымында экономиканыњ циклдігі туралы т±раќты теория жоќ деп аитуѓа болады, біраќ єр т‰рлі кµзќарастар бар, дегенмен кµптеген экономистерµндіріс кµлемі мен ж±мысбастылыќ дењгеиі жиынтыќ шыѓындарды аныќтаиды деп есептеиді.
Жалпы аитќанда, экономикалыќ (іскерлік) цикл – бірнеше жылдар ішіндегі экономикалыќ активтілік дењгеилерініњ бірінен кеиін бірі келіп т±ратын µсулер мен ќ±лдырауларыныњ µзгеруі. Кеибір экономикалыќ циклдерд ±заќтылыѓымен жєне ќарќындылыѓымен бір – бірінен ерекшеленеді. Біраќ олардыњ барлыѓы єрќалаи аталатын бірдеи фазалар арќылы µтеді.
Шыњ. Т‰сіндіруді шыњ фазасынан бастаимыз. Оны іскерлік белсенділіктіњ уаќытша ењ шекті н‰ктесі деп атаимыз. Б±л н‰ктеде экономикада µндірістіњ толыќтаи ж±мыс істеуін жєне ж±мыссыздыќтыњ толыќ жоиылуын баиќаимыз. Шыњ фазасында баѓалар дењгеиі кµтерілу беталысына ие болады.
Ќ±лдырау. Шыњ кезењінен соњ ќ±лдырау кезењі басталады – алты немесе одан да кµп аиѓа созылатын, жалпы µндіріс кµлемі, табыс жєне ж±мыс орындары азаятын кезењ. Б±ндаи ќ±лдырау экономика секторларындаѓы ж±мыс белсенщділігініњ жаппаи кемуімен сипатталады. Біраќ баѓа осы кезде т‰се бермеиді, олар тек ќана ќ±лдырау µте ±заќќа созылып, тоќырауѓа аиналѓанда, шын мєнінде ауыр жаѓдаида ѓана тµмендеи бастаиды.
Ќ±лдыраудыњ немесе тоќыраудыњ ењ тµменгі н‰ктесі. Ќ±лдыраудыњ немесе тоќыраудыњ ењ тµменгі н‰ктесінде µндіріс жєне ж±мыс орындары ењ тµменгі дењгеиге жетіп, біртіндеп кµтеріле бастаиды . Б±л цикл фазасы ќысќа жєне ±заќ кезењде болады.
Кµтерілу. Кµтерілу (жањѓыру) фазасында µндіріс µседі, ж±мыссыздыќ азаяды да, толыќ жоиылады. Кµтерілу к‰шеие келе µндіріс толыќ кµтерілмеи жатып баѓалар µсуі м‰мкін. Циклдер бірдеи фазалардан µтсе де, олар µздерініњ ±заќтыѓы жєне белсенділігімен ерекшеленеді. Сондыќтан экономистер эконмикалыќ циклдердіњ орнына экономикалыќ тербелістер дегенді ќолдануды д±рыс кµреді, µйткені циклдер т±раќты т‰рде µтеді
Ж¦¤
Наќты
Ж¦¤
Шыњ Шыњ тренді
Рецессия
(ќ±лдырау)
Кµтерілу Єлуетті Ж¦¤ (‡ *)
тренді
Ќ±лдыраудыњ
ењ тµменгі
н‰ктесі
Экономикалыќ цикл
Экономистер іскерлік белсенділік тербелістерін т‰сіндіретін єр т‰рлі теорияларды±сынѓан. Кеибір т±жырымдамалардыњ авторлары ірі техникалыќ жањалыќтар (мысалы, темір жол, автомобилдер, синтетикалыќ талшыќтар) инвестициялар мент±±тыну шыѓындарына, яѓни µндіріске, ж±мысжєне баѓа дењгеиіне ‰лкен ыќпал етеді деп санаиды. Біраќ м±ндаи ірі жањалыќтар ‰немі паида бола бермеиді, экономикалыќ белсенділіктіњ т±раќсыздыѓы осымен т‰сіндіріледі.
Енді бір ѓалымдар экономикалыќ циклдер себебін саяси немесе кездеисоќ оќиѓаларѓа жатќызады. Мысалы, соѓыс экономикалыќ т±рѓыда к‰иретуші ќ±былыс. Єскери жаѓдаи кезіндегі єскери µнімдерге деген ‰лкен с±раныс ж±мысбастылыќќа жєне инфляцияѓа єкелуі м‰мкін. Ал беибітшілік орнаѓаннан кеиін, єскери шыѓындар азаиѓанда экономикалыќќ±лдырау баиќалады.
Таза монетарлыќ ќ±былысты цикл деп есептеитін экокномистер де бар. ‡кімет кµп аќша ќаражатын шыѓарѓан кезде инфляциялыќ тоќырау паида болады, ал аќша ќаражатыныњ жеткіліксіз болуы µндірістіњ ќ±лдырауына жєне ж±мыссыздыќтыњ артуына єкеледі.
Пікірлердіњ осындаи єрт‰рлілігіне ќарамастан, ж±мысбастылыќ пен экономистер дењгеиін аныќтаитын факторды кµпшілік экономистер шыѓындардыњ жалпы немесе жиынтыќ дењгеиі санаиды. Нарыќтыќ экономикада кєсіпкерлік сектор ќызмет кµрсетіп, тауар шыѓарады, мєселе оны ±тымдыќпен сата алуда. Кµп фирмаларѓа жалпы шыѓындардыњ тµменгі дењгеиінде кµп мµлшерде тауар шыѓару жєне ќызмет кµрсету тиімді емес деп саналады. Осыдан µнеркєсіптіњ, ж±мысбастылыќтыњ, табыстыњ тµменгі дењгеиде болатындыѓы кµрінеді. Жалпы шыѓындардыњ жоѓары дењгеиі µндіріс µсуі табыс єкелетінін білдіреді, сондыќтан µндіріс, ж±мысбастылыќ жєне табыс та µседі. Экономика ресурстардыњ толыќ ж±мыс істеуіне жеткенде µндірістіњ табиѓи µсуі тежеледі де, ќосымша шыѓындар тек ќана баѓа дењгеиін кµрсетеді.