- •Рэферат
- •Уводзіны
- •Глава 1. Прадумовы да рэформаў Пачатак палітычнага крызіса ў Рэчы Паспалітай пры праўленні Станіслава Аўгуста III
- •Глава 2. Рэформы Рэчы Пасплітай ў 1760-80х гг.
- •2.1. Пачатак праўлення Станіслава Аўгуста Панятоўскага ў Рэчы Паспалітай
- •2.2. Першы падзел Рэчы Паспалітай
- •Глава 3. Паслярэформеннае становішча Рэчы Паспалітай.
- •3.1. Другі падзел Рэчы Паспалітай
- •3.2. Трэці падзел Рэчы Паспалітай
- •Заключэнне
- •Выкарыстоуваная літаратура
Глава 3. Паслярэформеннае становішча Рэчы Паспалітай.
3.1. Другі падзел Рэчы Паспалітай
Крэдыт даверу Кацярыны да Панятоўскага, які з’яўляўся кіраўніком Рэчы Паспалітай, вычарпаўся. Прыхільнікі суверэнітэту краіны былі разбітыя, а кароль стаў на бок мацнейшых. Але далучэнне да прарасійскіх палякам не выратавала яго ад палітычнай смерці. Пасля набыцця двума імперыямі і каралеўствам кавалкаў Рэчы Паспалітай паўстала часовае зацішша: кожны з бакоў падлічвала прыбытку, «пераварваючы ўлоў». Пакуль адрэзаныя кавалкі Польшчы арганічна ўваходзілі ў тоўшчы тэрыторый новых гаспадароў, тры краіны-захватчицы ўмацавалі пакінуты «абрубак» Рэчы так, каб ён пратрымаўся некаторы час - да новага падзелу. Былі праведзены адміністрацыйныя і фінансавыя рэформы, створана Камісія Нацыянальнага Адукацыі, рэарганізавалі і скарацілі армію да 30 тысяч салдат, усталявалі ускосныя падаткі і дараванне чыноўнікам. І ў той жа час, нягледзячы на «пацяпленне» ў эканамічным, адукацыйным, сельскагаспадарчым, фінансавым ладзе каралеўства, у целе Белага арла - Польшчы - працягвалі тырчэць «стрэмкі», паступова прадвесціў смерць суверэнітэту краіны. Так, Прусія, захапіўшы паўночны захад краіны (марское ўзбярэжжа), узяла пад кантроль 80% абароту знешняга гандлю.
Спрабуючы выпампаваць з гэтага ходу максімум прыбытку, прусакі ўвялі велізарныя мытныя пошліны, паскараючы эканамічны (а неўзабаве - і палітычны) крах каралеўства Панятоўскага. Не лішнім будзе сказаць, што Фрыдрых адхапіў яшчэ і значная колькасць здабычы солі плюс «падмяў пад сябе» гандаль драўнінай. Ўнутраная палітычнае жыццё таксама на ўсю моц бурліла: нягледзячы на дабратворныя дзеянні Пастаяннага савета пад старшынствам караля, сталі з'яўляцца розныя партыі, якія мелі ўласны погляд на развіццё Польшчы. «Патрыятычная» хацела разрыву з Расеяй. «Каралеўская» і «Гетманскім» - былі за саюз з ёй. «Патрыятычная» перамагла, і Польшча, штурвал кіравання якой зноў вырваўся з рук караля і Расіі, адправілася ў вольны плаванне. Майская Канстытуцыя 1791 года зрабіла краіну адносна непадкантрольнай суседзям - і тыя ўсупрацівіліся гэтаму. «Гетманскім» партыя, якая склікалася Таргавіцкай канфедэрацыі, заручыўшыся падтрымкай Аўстрыі, развязала вайну з «Патрыятычнай». У справу ўмяшалася і расійская армія, ідучы насуперак патрыётаў сцяной. Супернікамі Канстытуцыі апынуліся магнаты, дробная шляхта, каталіцкая царква, папская курыя.
Многія рашэнні Сейма выклікалі вострае незадаволенасць Расіі, якая ўжо здолела вырашыць свае праблемы з Турцыяй і Швецыяй. Манархічныя дзяржавы Еўропы ў гэты час кансалідуюцца, іх супярэчнасці адыходзяць на другі план перад іх аб'яднае нянавісцю да рэвалюцыйнай Францыі. У пачатку 1792 г. расійскія войскі накіраваліся ў Польшчу. Пры заступніцтве Масквы, незадаволеная рашэннем сейма шляхта арганізавала ў траўні 1792 г. Таргавіцкай (Украіна) канфедэрацыю, якая разам з расійскай арміяй стала змагацца за аднаўленне сваіх ранейшых правоў. Армія Рэчы Паспалітай не змагла супрацьстаяць аб'яднаным сілам Расеі і тарговчан. 24 ліпеня на бок канфедэратаў перайшоў Кароль, у краіне ўсталявалася ўлада канфедэратаў. Рашэнні Чатырохгадовага сейма і Канстытуцыі 1791 г. быў ліквідаваны. Прыхільнікі суверэнітэту краіны былі разбітыя, а кароль стаў на бок мацнейшых. Але далучэнне да прарасійскіх палякам не выратавала яго ад палітычнай смерці. Крэдыт даверу Кацярыны да Панятоўскага вычарпаўся: выказаць адабрэнне канстытуцыі, якая пярэчыць магчымасці мяняць дзяржаўны лад Польшчы сіламі звонку, ён парушыў своеасаблівы негалосную (а можа, - усё ж таемна напісаны) кантракт з імператрыцай. Апошні недвухсэнсоўна даваў зразумець: Расея будзе ўмешвацца ў справы палітыкі краіны на 100% - і маўклівая згода на гэта караля гарантавала яму пасад. Цяпер жа Станіслаў Аўгуст паказаў сваю няўдзячнасць (або патрыятызм - гледзячы з якога боку глядзець). Імператрыца бачыла ў ім альбо «партнёра па тэніснай пляцоўцы для вырашэння праблем дзвюх краін (а можа - усё ж такі млявы лялькі на троне?).
У абодвух выпадках цяпер Станіслаў стаў не патрэбны: няўмелы, а можа, проста свавольны «паплечнік» перастаў гуляць для Кацярыны II ролю які стаяў саюзніка. Пошук новага чалавека на ролю польскага караля, яго легітымізацыя, заспакаенне ўсіх патэнцыйных незадаволеных гэтаму працэсу ў краіне, ледзь астылай ад міжусобіцы, пагражалі цэлым шэрагам непрадбачаных нечаканасцяў. А шлях раздзелаў быў ужо праклалі ...
13 студзеня 1793 года паміж Расіяй і Прусіяй быў падпісаны акт другога падзелу Рэчы Паспалітай, на тэрыторыю якой ўступілі і прускія войскі. 17 жніўня апошні Сойм Рэчы Паспалітай, які сабраўся ў Гродне, ратыфікаваў дагавор аб падзеле з Расіяй, а 23 верасня 1793 г. было абвешчана аб ратыфікацыі дамовы з Прусіяй. Да Расіі адыходзіла Правабярэжная Украіна і цэнтральная частка Беларусі з гарадамі Барысаў, Мінск, Слуцк, Нясвіж, Тураў, Пінск. Прусія захапіла Гданьск, Торунь, амаль усю Вялікую Польшчу, частка Мазоўша і Кракаўскага ваяводства. Апошняй спробай кансалідацыі грамадства і супрацьстаяння поўнага знікнення Рэчы Паспалітай як самастойнай дзяржавы стала паўстанне 1794 г, якое ўзначаліў ураджэнец Беларусі Тадэвуш Касцюшка. 24 сакавіка ў Кракаве быў абвешчаны акт паўстання. Мэтай паўстання было аднаўленне Рэчы Паспалітай у межах 1772 года і вяртанне да Канстытуцыі 1791 г. Гэта значыць, Касцюшка, іншыя кіраўнікі паўстання спрабавалі аб'яднаць інтарэсы перадавой часткі шляхты, гарадскога насельніцтва, рабілі крокі, накіраваныя на паляпшэнне становішча сялянства (Паланецкі універсал), але не змаглі дасягнуць шырокай падтрымкі насельніцтва. На тэрыторыі Вялікага княства Літоўскага паўстанне пачалося 16 красавіка, а ў ноч з 22 на 23 красавіка ў руках паўстанцаў апынуўся горад Вільню. 24 красавіка на плошчы перад гарадской ратушай быў абвешчаны Віленскі «Акт паўстання народа літоўскага» і адначасова пачаў працаваць орган па кіраванні паўстаннем ва ўсім Вялікім княстве - «Найвышэйшы Літоўскі Савет», у які ўвайшлі дваццаць дзевяць найбольш актыўных дзеячаў паўстання, а таксама трыццаць сем прадстаўнікоў ваяводстваў, паветаў і гарадоў.
Ўзброеная барацьба распаўсюдзілася па ўсёй Літве і Заходняй Беларусі. Тут паўстанцаў ўзначаліў Якуб Ясінскі (на пачатковым этапе). Сацыяльна-палітычная праграма паўстанцаў у Вільні была больш радыкальнай, чым у Варшаве. У Вялікім княстве Літоўскім ваенныя дзеянні працягваліся з красавіка па верасень 1794 г. на тэрыторыі Беларусі ў паўстанні прыняло ўдзел некалькі дзясяткаў тысяч чалавек. Найбольш значныя бітвы адбыліся каля в. Паляны (7 мая), в. Солы (25 чэрвеня), Слоніма (4 жніўня), Вільні (22 жніўня), в. Крупчыцы (17 верасня). Спробы распаўсюдзіць паўстанне на тэрыторыі, раней якія ўвайшлі ў склад Расіі, поспеху не мелі. Надзеі кіраўнікоў паўстання на дапамогу рэвалюцыйнай Францыі не спраўдзіліся. Паўстанне было задушана. 29 кастрычніка 1794 году перад царскімі войскамі на чале з А.В. Суворавым капітулявала Варшава.
