4 Экономикалық бөлім

Бізді қоршаған ортаға үңіле қарайтын болсақ, ол тым күрделі және онда болып жататын әртүрлі өзгерістер бір-бірімен өзара тығыз байланысқан.Осы құбылыстарды жан-жақты зерттеу ісімен көптеген ғылымдар айналысады, солардың ішінде экономика ғылымының орны ерекше.

Экономикалық зерттеуде анализ және синтез тәсілі де қолданылады. Табиғаттағыдай, қоғамда да зерттелетін құбылыстар мен порцестер белгілер, қасиеттер және сипаттар жиынтығына ие болады. Осы объектіні түсіну үшін, оларды ең алдымен құрамдас бөліктерге жүктеу қажет. Зерттелетін құбылыс өзінің құрамдас бөліктерімен жақтарына жіктеледі. Осы бөліктер мен жарықтардың әрқайсысын нақтылап,тұтас құбылыстардың қажетті бір бөлігі ретінде қатыстыруды анализ дейміз. Жалпы экономикалық теорияның практикалық қызыметі-нақты принциптерді және шаруашылықтың тиімді әдістерін жасаумен, сондай-ақ мемілекеттің саясатын ғылыми дәлелдеуімен түсіндіреді.

Жалпы экономикалық теорияның ерекше мән беретін – адам, оның қажеттілігімен мүддесі, қоғамдық, табиғаттық, материалдық объектілері мен субъектілері және басқа ресустарға қатысты болып табылады.Жалпы экономикалық теория шаруашылық қызыметінің түрлерін, принциптерін, ережелерін, ресустарды қолданудың тиімді бағытын жасайды. Сондай-ақ өндіруші мен тұтынушылардың және экономикалық мүдделері негізінде экономикалық мінез – құлқының логикасын, олардың қажеттілігін қалыптастырады.

Экономикалық әдебиеттерде нарықтық механизімнің мынадай анықтамасы жиі кездеседі:«Нерықтық механизім – шаруашылықты ұйымдастырудың түрі.» Онда жеке тұтынушы мен өндірушілер нарық арқылы өзара іс-әрекет жасайды және экономикалық негізгі үш мәселесіншешуді мақсат етеді:«нені өндіру керек?», «қалай өндіру керек?», «киімдер не үшін керек?».

Біздің пайымдауымызша, Бұл анықтаманы былай айтуға да болады: нарықтық механизім – сатушы мен сатып алушының өзара іс-әрекетінің бәсекелестік механизімі және сұраныммен ұсынымның негізінде төмендегідей үш мәселені шешеді:«не өңдеу керек?», «қалай өндіру керек?», «және киімдерді өндіру керек?».Бұл жерде басты мақсат – пайда болып табылады.

Нарықтық механизімде тепе-теңдіктің жалпы механизмі идеясы жатыр А. Смиттен бастау алатындығын бұрынғы тақырыптарда айтқанбыз.«Адам өзінің мүддесін көздей отырып», «іс жүзінде көбінесе қоғам мүддесіне қызымет жасайды, тіпті оны саналы түрде жасағысы келгенге қарағанда».

Сұраным мен ұсыным нарықтық экономиканың ең маңызды элементтері.Нарық - өндіруші мен тұтынушының арасындағы байланыстың ерекше түрі. Ол өндіріс пен тұтыныстың арасындағы байланыстылық қамтамасыз етеді. Бұл баланыстылық сыртқа құбылыста сұраным мен ұсыным арасының сәйкес болуы ретінде байқалады. Себебі, ұсыным мен сұраным арнайы - өндіруші мен тұтынушы арасындағы қатынастардың – нарықтық түрі болып кедеді және сұраным мен ұсыным өндіріспенұсыныстың ара қатыныасы түріндеде кездеседі тыныасы түріндеде кездеседі.

Негізгі және қосымша маталарға кеткен шығындарының есептеулері қосымша маталар шығындарының есептеулері мата бағасына және бірләк бұйымның калькуляциялық бағасы бойынша анықталады.

4.1кесте - Материалдар шығындарының есептеулері

№	Материалдар атауы	Белгілері	¤лшем бірлігі	Шыѓын нормасы (техн. Норма	Бірлік баѓасы (тенге)	Шыѓын Сомасы (тенге)
1	2	3	4	5	6	7
1	Негізгі материалдар
1.1	Негізгі мата	Қн.м	М	2.20	2000	4250
	Барлыѓы	НМ	Тенге			4250
2	Фурнитура
2.1	Жіптер	Қжіп	Орам	2	50	100
2.2	Белдік	Қ	Дана	600	600	600
	Барлыѓы	Ф	Тенге			700
	Жалпы материалдар шығындарының	НЌ	Тенге			4950