1494 – Podpisanie traktatu w Tordesillas.

1497 – Vasco da Gama wyrusza do Indii; dociera do Kalkuty 20 maja 1498.

1499 – cztery statki floty Da Gamy powracają z Indii przywożąc m.in. pieprz (600 procent zysku).

1500, 22 kwiecień – Pedro Álvares Cabral dociera do Brazylii; później z wielkim trudem i po walkach stoczonych u wybrzeży Indii powraca z ładunkiem pierzu, ale i stratami (2000 kwintali pieprzu, 600 kwintali cynamonu, 400 kwintali imbiru, 3000 kwintali innych przypraw i drewna sandałowego).

1501 – kolejna wyprawa pod dowództwem Joao de Nova (trzy nawy i karawela) – zysk: około 1000 kwintali pieprzu i 500 cynamonu.

Wyprawy handlowe Portugalczyków

1sza wyprawa 8.07.1497-28.05.1498-10.07.1499

Vasco da Gama (4 statki dwie nawy, 1 karawela, 1 barka – 148 osób załogi – wróci 55)

2ga wyprawa 6.03.1500-09.1500-31.07.1501

Pedro Alvarez Cabral (13 barek, z czego 6 dopłynęło, a pozostałe wróciły do Lizbony) 2000 kwintali pieprzu; 600 kwintali cynamonu; 400 kwintali imbiru; 3000 kwintali innych przypraw i drzewa sandałowego

3cia wyprawa 3.03.1501-11.09.1502

Xóan de Nóvoa, João da Nova (4 nawy) około 1000 kwintali pieprzu i 500 cynamonu

4ta wyprawa 10.02.1502-1.09.1503

Vasco da Gama (15 statków) 18000 kwintali pieprzu; 10000 kwintali cynamonu

1504 kolejna wyprawa przywozi 10000 kwintali pieprzu, cynamon, imbir, inne korzenie

5ta wyprawa 6.04.1503-2.09.1503 (Cochin) -07.1504

Alfonso de Albuquerque; Francisco de Albuquerque; António de Saldhana (15 naw) 22000 kwintali pieprzu; 450 kwintali imbiru; 350 kwintali cynamonu; 200 kwintali goździków

Statki portugalskie podróżujące do Indii wg Subrahmanyama

• 1497-1500 17

• 1501-1510 151

• 1511-1520 96

• 1531-1540 80

• 1571-1580 50

• 1601-1610 71

• 1631-1640 33

• 1661-1670 21

• 1691-1700 24

Bilans handlowy Estado da India

Rok Wpływy Wydatki Zysk w mln rei

1571 258.4 229.3 29.1

1574 278.5 235.6 42.9

1581 263.0 242.8 20.2

1588 303.1 259.9 43.2

1607 355.6 235.7 119.9

1610 390.6 257.0 133.6

1620 324.7 318.4 6.3

1630 240.6 288.1 -47.5

1634 355.6 334.6 21.0

1680 219.5 136.4 83.1

1687 239.8 260.6 -20.8

Wg. F.Bethencourt et al.., Portuguese Oceanic Expansion, 1400-1800, s. 57.

Wpływy korony portugalskiej (w mln rei)

Rok (lata) Wartość Metropolia Indie Imperium

1506 181.1 36.3 % 28.3 % 35.4 %

1518-9 287.1 33.5 % 41.0 % 25.6 %

1588 1,110.1 42.5 % 17.3 % 40.2 %

1607 1,439.1 45.9 % 16.3 % 37.7 %

1619 1,556.5 45.7 % 15.1 % 39.2 %

1681 1.595.4 70.2 % 7.0 % 4.6 %

1716 3,942.0 65.4 % 1.5 % 13.8 %

1766 6,423.9 45.5 % 0.6 % 35.4 %

Wg. F.Bethencourt et al.., Portuguese Oceanic Expansion, 1400-1800, s. 56.

Wpływy korony portugalskiej

1506 1766

Metropolia 36.3 % 45.5 %

Indie 28.3 % 0.6 %

Tytoń --- 18.5 %

Madera 5.7 % ---

El Mina 25.2 % ---

Brazylia 1.0 % 34.9 %

Złoto i diamenty --- 27.8%

Migracje Portugalczyków do Azji

• wg Subrahmanyama

• 1400-1500 50,000 (500 rocznie)

• 1500-1580 280,000 (3,500 rocznie)

• 1580-1640 330,000 (5,500 rocznie)

• 1640-1700 150,000 (2,500 rocznie)

• wg Vitorino Magalhães Godinho

• 1415-1500 50,000

• 1500-1580 280,000

• 1580-1640 360,000

• 1640-1700 150,000

• 1700-1760 600,000

1506 – Franciszek de Almeida zwycięża w potyczce morskiej zjednoczone siły z Kalkuty (bitwa pod Kannanur)

1506 – Lourenço d'Almeida dociera do Cejlonu

1507 – pod odkryciu Madagaskaru przez jeden z okrętów Cabrala, Portugalia rozpoczyna jego eksplorację przez Tristão da Cunha (później ambasador przy papieżu, a jego syn został gubernatorem Indii)

1507 – odkrycie wyspy Mauritius

1508 – Affonso da Albuquerque zdobywa Ormuz w zatoce perskiej

1509 – bitwa pod Diu w Indiach (2-3 luty): zwycięstwo floty portugalskiej pod rozkazami Franciszka de Almeidy nad siłami sułtana tureckiego Beyazida II; sułtana Gujaratu, mameluka sułtana Kairu; Samoothiri Raja z Kozhikode, przy pomocy doradców weneckich i z Dubrownika (18 statków portugalskich, przeciw 12 azjatyckim)

1510 – Albuquerque zdobywa (po dwóch atakach) Goa, tworząc w mieście stolicę imperium portugalskiego w Azji

1511 – Albuquerque zdobywa Malakkę

1512 – Portugalczycy odkrywają Moluki – Hiszpania twierdzi, iż są na ich półkuli

1521 – powrót wyprawy Magellana i kolejne argumenty ze strony Hiszpanii

1523 – traktat w Vitorii i próba ustalenia demarkacji ratyfikowany przez cesarza w lutym 1524 nie przynosi rezultatu

1529 – podpisany zostaje traktat w Saragossie; za 350,000 dukatów Karol V zrzeka się pretensji do Moluk

1542 – Karol V podejmuje starania o pozyskanie Filipin, twierdząc, iż nie będzie przeszkód ze strony Portugalii, gdyż nie ma tam przypraw

1565 – Filipiny do Hiszpanii przyłącza Filip II tworząc faktorię w Manilii

Wyprawy portugalskie na północny Atlantyk

1472/5 – odkrycie Terra Nova dos Bacalhaus (Ziemia Dorsza) przez João Vaz Corte-Real i Álvaro Martins Homem; wyprawa z ramienia króla Portugalii i Danii (?)

1498 – podróż João Fernandesa Lavradora do Ameryki Północnej – prawdopodobnie odkrywa Labrador

1499-1502 – bracia Corte-Real (Gaspar; Miguel) docierają do Nowej Funlandii, gdzie zakładają osadę rybacką (?)

1520 – João Álvares Fagundes prawdopodobnie odkrywa Nową Szkocję

Kolonie Portugalskie

1420 – Madera

1427 – Azory

1445 – Zielony Przylądek

1488 – Przylądek Dobrej Nadziei

1498 – Podróż Vasco da Gamy

1503 – fort Manuel w Indiach

1505 – fort St. Angelo w Kannur w Indiach (zachód)

1505 – Cejlon

1506 – Socotra/ 1506 Muscat u ujścia Morza Czerwonego

1510 – Goa

1511 – Malakka (Malezja)

1512 – fort Ternate na Malukach

1514 – Timor

1516 – Chiny/ 1557 – zgoda Chin na Macau

1570 – Nagasaki

1534 - początki systematycznej kolonizacji Brazylii

Wykład 4. (4 kwietnia)

Wyprawy i odkrycia Hiszpanów. Traktaty w Tordesillas i Saragossie.

Szacunki dotyczące ludności u progu epoki nowożytnej

Ameryka Północna 3,800,000

Meksyk 17,200,000

Ameryka Środkowa 5,625,000

Hispaniola 1,000,000

Karaiby 3,000,000

Andy 15,700,000

Ameryka Południowa 8,620,000

RAZEM 53,904,000

wg Thomas Benjamin, The Atlantic World, s. 23

Najnowsze szacunku mówią o przedziale 46,800,000-53,800,000

Afryka Zachodnia 14,000,000

Afryka Wschodnia 12,800,000

Afryka Środkowa 8,000,000

Afryka Południowa 3,500,000

RAZEM 38,300,000

wg. Benjamin s. 36

Europa Zachodnia

1000 25,400,000

1200 40,900,000

1300 58,300,000

1400 41,500,000

1500 57,200,000

wg. Benjamin s. 38

1500

Francja 15,000,000

Cesarstwo 14,000,000

Włochy 10,500,000

Hiszpania 6,800,000

Anglia, Szkocja,

Irlandia 3,900,000

Niderlandy 2,300,000

Portugalia 1,000,000

Pozostałe 3,700,000

RAZEM 57,200,000

wg. Benjamin s. 47

Świat około 1500

Indie 110,000,000

Chiny 103,000,000

Pozostała Azja 55,400,000

Europa Zach. 57,200,000

Ameryki 54,000,000

Rosja i Europa

Wschodnia 34,000,000

Afryka 38,300,000

Japonia 15,400,000

ŚWIAT 467,300,000

wg. Benjamin s. 47.

Wielkość produktu narodowego brutto

Rejon 1000 1500 1600

Chiny 26,500,000 61,800,000 96,000,000

Indie 33,750,000 60,500,000 74,250,000

Afryka 13,720,000 19,283,000 23,349,000

Europa Zach. 10,161,000 44,162,000 65,640,000

Świat 116,787,000 248,308,000 330,982,000

wg. Benjamin s. 56.

Wyrażone w tzw. międzynarodowych dolarach Geary-Khamisa z 1990 roku

1492-93 pierwsza podróż Kolumba; 12 października odkrywa część archipelagu Bahama, następnie Kubę i Haiti (Hispaniolę)

1493-96 druga wyprawa Kolumba; odkrywa Dominikę, Gwadelupę, Wyspy Dziewicze, Puerto Rico oraz w 1494 Jamajkę; Jest to wyprawa kolonizacyjna – Kolumb otrzymał flotę 17 statków, 1000 kolonizatorów, konie, krowy, świnie, owce, kury oraz liczne nasiona; 3 listopada docierają na Hispaniolę, ale nie ma śladu po założonej osadzie Navidad

Kolonizatorzy rozpoczynają otwarty konflikt z Indianami Taino, wzajemnie się wyniszczając; gubernator Kolumb odkrywa Puerto Rico, Jamajkę, ale nie umie utrzymać porządku.

1496/97 budowa miasta Santo Dominigo na Hispanioli (brat Krzysztofa, Bartłomiej Kolumb)

1498-1500 trzecia wyprawa Kolumba; odkrywa wybrzeże Ameryki Południowej w pobliżu ujścia Orinoko i wyspę Trynidad; w 1499 Kolumb zostaje aresztowany na Hispanioli i odesłany do Hiszpanii jako więzień przez swojego następcę Francisco de Bobadillę

1499 – Kolumb powraca do Hiszpanii w kajdanach; zostaje ułaskawiony przez Izabelę, lecz nie zostaje mu przywrócony tytuł i funkcja gubernatora Hispanioli; nadal uważa, iż dotarł do Indii

1502, Maj – wyrusza w czwartą podróż; dociera do Hondurasu i bezskutecznie szuka przesmyku na zachód; w czerwcu dociera na Jamajkę; powraca do Hiszpanii w 1504

1506, 20 Maja – umiera w zapomnieniu i bez sławy w Valladoid

HISPANIOLA

Hispaniola – pierwsza kolonia hiszpańska w Ameryce Łacińskiej, a zarazem miejsce pierwszych klęsk, starć z Indianami oraz licznych plag. To tutaj w 1498 Krzysztof Kolumb miał wprowadzić wywodzący się z Wysp Kanaryjskich system repartimiento dzieląc wszystkich tubylców między kolonizatorów i czyniąc z nich niewolników. Później zaczęto stosować system encomienda wywodzący się z XIII wiecznej Hiszpanii.

Pierwsze lata na Hispanioli zbierają żniwo śmierci – 90% Indian Taino wyginęło od chorób; w 1494 r. wybucha epidemia syphilis zabijająca kolonizatorów; straty Hiszpanów szacuje się na 1200 zgonów spośród 1500 w latach 1494-1502

OSADNICY INDIANIE

1494 1500 osadników (1 milion/300000 Taino)

1502 300 osadników

1503 wzmocnienie 2500 osadników ( w tym pierwsze kobiety) – około 1000 umiera

1510 10000 (60000 Taino)

1514 (22726 Taino)

Wbrew Kolumbowi, de la Cosa uważał Kubę za wyspę, co zamieścił na mapie sporządzonej w 1500 roku, na której został umieszczony ponadto zarys lądu Ameryki Południowej (prawdopodobnie na podstawie wypraw Johna Cabota) oraz nie odkryta jeszcze Zatoka Meksykańska.

Historycy uważają, że Juan de la Cosa musiał korzystać z informacji pochodzących z nieznanych lub utajonych rejsów.

Inna wersja mówi, iż Hiszpan korzystał z mapy Kolumba z pierwszego rejsu lub że trafił do niewoli muzułmańskiej wraz z mapą i na jej podstawie inny arabski żeglarz Piri Reis stworzył mapę w 1513 roku z zarysami brzegów Ameryki. Mapa ta została odkryta i opublikowana w 1935 roku.

20 maja 1499 r. Juan de la Cosa, wyruszył na wyprawę wraz z Alonsem de Hojedą. Zbadali wybrzeża Gujany do jeziora Maracaibo.

W 1501 r. de la Cosa był pilotem w innej wyprawie, dowodzonej przez Rodrigo de Bastidasa, która zbadała wybrzeża Kolumbii od Maracaibo do Darien.

W 1504 r. Juan de la Cosa wyruszył na własną wyprawę w ten sam region.

Dzięki jego mapom, korona hiszpańska rozpoczęła kolonizację Tierra Firme.

W 1509 r. Juan de la Cosa wziął udział w wyprawie Alonsa de Hojedy do wybrzeży Kolumbii. Tam w 1510 r. zginął od zatrutej strzały w walce z Indianami.

1504 – wojna Higuay – ostatnia akcja pacyfikacyjna przeciw Indianom Taino na Hispanioli przeprowadzona przez Juan Ponce de Leon, który zostaje gubernatorem Hispanioli

1508 – de Hojeda zostaje gubernatorem Nowej Andaluzji (obecna Kolumbia)

1508-1509 – Ponce de Leon wyprawia się na Puerto Rico, gdzie odkrywa złoto, a następnie ją podbija i zostaje jej gubernatorem (wyprawa zorganizowana przez gubernatora Hispanioli Ovando)

1509 – Juan de Esquivel oraz Panfilo de Narvaez podbijają Jamajkę – jest to prywatna ekspedycja z prywatną ‘armią’ (do 1519 wyginą wszyscy tubylcy na Jamajce)

1510 – Diego de Nicuesca zakłada osadę Nombre de Dios (później przeniesiona zostaje nazwana Darien)

1510 – Juan de la Cosa ginie w walce z Indianami w Darien, a wraz z nim około 70 Hiszpanów ginie od ran oraz chorób; de Hojeda próbuje z 300 osadnikami, tracąc 60; jest to pierwsza udana próba organizacji osady w Ameryce Środkowej; dowódcą jest zrazu Martin Fernandez de Encisa, ale wkrótce przywództwo przejmuje stanowczy Vasco Nunez de Balboa, który zakłada pierwszą osadę – Darien

1510 – de Hojeda zakłada San Sebastian – pierwszą hiszpańską osadę w Ameryce Południowej

1511 – kolonizacja Kuby

1513 – poszukując legendarnej wyspy Bimini (źródło młodości) Ponce de Leon odkrywa Florydę, jednak próba wylądowania kończy się ucieczką przed Indianami Timucua oraz Calusa

1513 – Vasco Nunez de Balboa dociera do Pacyfiku

Wykład 5&6

Morskie imperiom Portugalii w XVI wieku.

1500 Cabral ze swoją flotą dociera do Koczinu (królestwo Trawankoru przyjazne Europejczykom nazwane „królestwem pieprzu”, lecz zależne od Kalikatu uzależnionego od kupców arabskich)

1501 Kolejna wyprawa João da Nova finansowana przez osoby prywatne zainteresowane zdetronizowaniem Wenecji

1502-3 Wyprawa Vasco da Gamy (rezygnacja Cabrala); równolegle Vincente Sodré z 5 naus ma zwalczać statki arabskie (jego statki zaginą z bogatym ładunkiem)

Vasco da Gama zawija do Kannanuru; napada na Kalikat, gdzie mści zabitych Portugalczyków i podąża do Koczin; w drodze powrotnej niszczy statki arabskie; powraca z 13 statkami

1503 kolejna wyprawa; Portugalczycy i cudzoziemcy; Simon Seitz ze Szwabii uzyskuje korzystne kontrakty; mediolańscy szlifierzy szlachetnych kamieni osiedlają się w Koczinie

„W Lizbonie nareszcie zestawia się elementy składanki. Sens polityczny przedsięwzięcia nabiera jasności: istotnie chodzi o wszczęcie wojny krzyżowej zmierzającej do uwolnienia świętych miejsc, wypędzenie islamu z Bliskiego Wschodu, odebranie mu jego pozycji w Azji i dzielonego z Wenecją monopolu wschodniego handlu.

Są to cele polityczne, a zarazem – co na jedno wychodzi – religijne i ekonomiczne. Uzyskanie kontroli nad całym ruchem handlowym i żeglugowym ma zapewnić przedsięwzięciu niezbędne środki.”

Da Silva „Morskie dzieje Portugalczyków”, s. 327.

około 1503 Portugalczycy zakładają feitorias (fortece) na wschodnim wybrzeżu Afryki w drodze do Indii. Wykorzystują konflikty muzułmańsko-hinduskie (w Goa muzułmanie zmuszają ich do przejścia na Islam, lub śmierć)

1504 kwiecień – flota 13 naus pod dowództwem Lopo Soares de Albergaria (rywal A. de Albuquerque) z 1200 żołnierzami; powrót w 1505 z rekordowym ładunkiem

1505 armada licząca 21 okrętów pod Francisco de Almeida; 1500 żołnierzy; 400 marynarzy; tytuł „wicekróla Indii Portugalskich, pana żeglugi i handlu między Etiopią, Arabią, Persją i Indiami”

Wzniesienie twierdzy w Kilwie; spalenie Mombassy; wzniesienie twierdzy w Kannanuru; zmiena twierdzy drewnianej na kamienną w Kocinie; zdobycie Honowaru;

1505 – odkrycie Cejlonu przez Lourenço d'Almeida

1506 – Lourenço d'Almeida zwycięża w potyczce morskiej zjednoczone siły z Kalkuty (bitwa pod Kannanur (Cannanore)) niszcząc 120 galer i 84 okrety

1507 – pod odkryciu Madagaskaru przez jeden z okrętów Cabrala, Portugalia rozpoczyna jego eksplorację przez Tristão da Cunha (później ambasador przy papieżu, a jego syn zostanie gubernatorem Indii)

1507 – zdobycie Kannanur (Cannanore)

1507 – odkrycie wyspy Mauritius

1507 – władca Guajaratu w Indiach, Mahmud Begara, zawiera przymierze z sułtanem Egiptu. Eskadra statków egipskich zostaje wysłana do Indii.

1508 – Affonso da Albuquerque zdobywa Ormuz w zatoce perskiej

1508, marzec – siły egipsko-guajarackie wydają bitwę małej flocie portugalskiej w Chaúl (Dabul). Po trzech dniach potyczki dwa statki portugalskie uchodzą z zasadzki. Jest mnóstwo zabitych i uwięzionych, miedzy innymi D. Lourenço d’Almeida, syn wicekróla Portugalii D. Francisco de Almeida.

1508 – do Indii docierają dwie floty z Portugalii (jedna zimowała na Mozambiku).

1508 – 6 grudzień Alfonso de Albuquerque przybywa z Kannanur i żąda złożenia władzy przez Almeidę.

– 12 grudnia odmawia i rusza w kierunku Kalkuty.

1509 – bitwa pod Diu w Indiach (2-3 luty): zwycięstwo floty portugalskiej pod rozkazami Franciszka de Almeidy nad siłami sułtana tureckiego Beyazida II; sułtana Gujaratu, mameluka sułtana Kairu; Samoothiri Raja z Kozhikode, przy pomocy doradców weneckich i z Dubrownika (18 statków portugalskich, przeciw 12 azjatyckim)

1510 – Albuquerque zdobywa (po dwóch atakach) Goa, tworząc w mieście stolicę imperium portugalskiego w Azji

1511 – Albuquerque zdobywa Malakkę

1522 Cristovăo de Mendonça odkrywa Australię

1525 Gomes de Sequeira również dociera do Australii

1526 odkrycie Nowej Guinei

1541 Fernăo Mendes Pinto, Diogo Zeimoto i Cristovăo Borralho docierają do Japonii

1542 Joăo Rodrigues Cabrilho bada wybrzeża Kalifornii

1557 Macau (Macao) zostaje ofiarowane Portugalii przez cesarza Chin w wdzięczności za zwalczanie piratów na morzu Chińskim

Misje związane z odkryciami Portugalczyków

1420 – Misjonarze franciszkańscy docierają z Portugalczykami na Maderę.

1431 – Misjonarze franciszkańscy docierają z Portugalczykami na Azory.

1435 – Konwersja Żydów w Paloma de Mallorca.

1445 – Pierwsi chrześcijanie odnotowani w Gwinei Bissau.

1448 – Pierwsi chrześcijanie w Mauretanii.

1450 – Misjonarze franciszkańscy na Wyspach Zielonego Przylądka.

1452 – bulla Dum diversas Mikołaja V nadaje Alfonsowi V prawo podboju i brania w wieczną zależność Saracenów i pogan.

1454, 8 stycznia – Bulla zatwierdzająca system padroado, czyli patronatu królewskiego przy misjach. Król ponosił koszty misji, ale w zamian miał prawo mianować biskupów i organizować diecezje. Wszyscy udający się na misje na Daleki Wschód musieli w epoce nowożytnej mieć zgodę Lizbony.

Zasada ta została potwierdzona przez papieża Leona X w 1514

1455 – Portugalczycy otrzymują przywilej misyjny na południe od Przylądka Bajador (bulla Romanus Pontifex papieża Mikołaja V dla króla Portugalii Alfonsa V).

1456 – bulla Kaliksta III Etsi cuncti nakłaniająca cztery zakony rycerskie portugalskie do zakładania klasztorów i utrzymania się w Ceucie (po upadku Stambułu).

1481 – odnowienie bull sprzed 1456 przez Sykstusa IV.

1485 – Król Beninu prosi Portugalczyków o budowę kościoła w swoim kraju.

1486 – Misje dominikanów w Afryce Zachodniej wśród ludu Wolof w dzisiejszym Senegalu i Gambii.

1489 – Chrzest króla Behemoi ludu Wolof w Senegalu.

1491 – Misjonarze docierają do Konga. Franciszkanie i dominikanie odbywają z sukcesami misje, chrzczą władcę i budują kościół w stolicy.

1492 – Budowa kościoła w Angoli.

1498 – Pierwsi chrześcijanie w Kenii.

1499 – Portugalscy augustianie docierają do Zanzibaru, gdzie misja potrwa do 1698 roku.

1506 – Początek pracy misyjnej w Mozambiku.

1514 – Leon X potwierdza portugalskie padroado bullą Precelse denotionis

1515 – Portugalski misjonarz, Francisco Álvares zostaje wysłany do króla Dawita II w Abisynii.

1515 – Portugalskie misje w Beninie i Nigerii.

1517 – Władcy Delhi zgadzają się na rozpoczęcie misji w Bengalu.

1518 – Don Henrique, syn króla Konga zostaje wyświęcony na biskupa przez Leona X.

1522 – Portugalska misja na Cejlonie.

1533 – Pierwsi misjonarze w Tonkin (Wietnam).

1534 – Chrzest całej fortecy Paravas na wybrzeżu wschodnim Indii (Coromandel Coast) – mowa o 20,000.

1542 – Franciszek Ksawery rozpoczyna misję w Goa,

1545 – Potwierdzenie skuteczności misji Franciszka Ksawerego przez Antonio Araoza w pismach słanych do Portugalii.

1546 – Franciszek Ksawery udaje się do Indonezji – wyspy Morotai, Ambon, oraz Ternate.

1547 – Juan Fernández, bogaty Hiszpan zostaje Jezuitą i wyrusza do Japonii.

1548 – Franciszek Ksawery zakłada uniwersytet Najświętszego Imienia Bożego w Baçaim w północno zachodnich Indiach.

1549 – Jezuici pod przywództwem Franciszka Ksawerego zakładają misje w Kyushu w Japonii. Mieli swoją gorliwą misją nawrócić 100,000 - 200,000 osób.

1553 – Powstaje kościół w Malace.

1554 - 1,500 nawróceń na chrześcijaństwo w Siamie.

1555 – Pierwsza nieudana misja do Kambodży dominikanina Gaspar da Cruz.

1556 – Gaspar da Cruz naucza w Chinach.

1557 – Misja biskupa jezuity André de Oviedo do Abisynii, aby nawracać tubylców na katolicyzm.

1559 – Misja Vilela do Kyoto.

1560 – Goncalo da Silveira, portugalski jezuita wyrusza do Monomatapa (Południowa Afryka), gdzie odnosi sukcesy w nawracaniu.

1563 – Jezuita Luis Frois przybywa do Japonii; później napisze historię tego kraju.

1564 – Legaspi, augustianin, rozpoczyna misję na Filipinach.

1565 – Jezuici przybywają do Makao.

1567 – Jeronimo da Cruz oraz Sebastiao da Canto, dominikanie, rozpoczynają misję w Ayutthaya, w Tajlandii.

1568 – Diego de Herrera chrzci wodza z rodziną na Filipinach.

1569 - Jeronimo da Cruz zostaje zamordowany.

1575 – Budowa kościoła w Kyoto w stylu ‘japońskim’.

1575 – Hiszpańscy augustianie przebywają cztery miesiące w Chinach, w Fuijan próbując założyć tam misję, ale zamysł się nie udaje.

1577 – Penetracja Mozambiku przez dominikanów; palenie meczetów.

1579 – Jezuita Alessandro Valignano przybywa do Japonii, gdzie formułuje postulat nauczania w zgodzie z tradycjami japońskimi.

1580 – Konwersja japońskiego Daimyo, Arima Harunobu (przyjmuje imię Protazy).

1580 – Pionierska misja jezuitów Michele Ruggieri i Matteo Ricci do Chin; prowadzą misję, ale również uczą astronomię, matematykę i ogólnie naukę europejską.

1582 – Liczbę chrześcijan w Japonii szacuje się na 150000.

1583 – Śmierć pięciu jezuitów nieopodal Goa.

1584 – Mateo Ricci wspólnie z uczonym chińskim tłumaczy katechizm na język chiński Tian Zhu Shi Lu（天主實録）

1585 – Jerome Gracian, karmelita wraz z Martinem Ignacym Loyolą podpisują vinculo de hermandad misionera o wspólnej misji w Abisynii, Chinach, Filipinach, oraz Indiach.

1585 – Papież Grzegorz XII zastrzega wyłączność pracy misyjnej w Chinach dla jezuitów (do 1608, gdy dopuszczono zakony żebracze).

1587 – Wypędzenie wszystkich obcokrajowców z Japonii (Hideyoshi). Ci, którzy pozostają narażeni są na szykany – niekiedy okrutne.

1591 – Pierwsi Chińczycy zostają przyjęci do zakonu jezuitów.

1593 – Franciszkanie przybywają do Japonii i zakładają szpital św. Anny w Kyoto; spory z jezuitami.

1594 – Pierwsi jezuici docierają do dzisiejszego Pakistanu.

Zasady prac misyjnych Alessandro Valignano kontynuowane przez Mateo Ricciego.

„Polegały one na przystosowaniu zachowań misjonarzy do miejscowych obyczajów, pogłębieniu znajomości języków i zwyczajów ludności tubylczej, propagowaniu ewangelii wśród najwyższych warstw społecznych, najczęściej przez uzyskanie wpływu na dworach królewskich i cesarskich, a także dzięki tolerowaniu pewnych praktyk i kultu przodków wśród nowo nawróconych”.

Duc Ha Nguyen, Polscy misjonarze na Dalekim Wschodzie w XVII-XVIII wieku, s. 26.

1595 – Kapelani Holenderskiej Kampanii Wschodnioindyjskiej zaczynają misje.

1596 – Jezuici docierają do wyspy Samar na Filipinach.

1597 – Ukrzyżowanie 26 chrześcijan w Japonii przez Toyotomi Hideyoshi w Nagasaki. Do 1620 roku gminy chrześcijańskie zostają zniszczone, choć wcześniej liczba chrześcijan dojdzie do 500000.

1599 – Jezuita Francisco Fernandez dociera do dzisiejszego Bangladeszu.

Polscy misjonarze (jezuici) w Chinach

Andrzej Rudomina (1595-1631)

Wojciech Męciński (1598-1643)

Jan Mikołaj Smogulecki (1610-1656)

Michał Piotr Boym (1612-1659)

Jan Ignacy Lewicki (1608-1646)

Jan Bąkowski (1672-1732)

Wykład 7

Podróże i odkrycia Anglików, Francuzów, Holendrów (i innych nacji).

ANGLIA

1407 (1505) – Company of Merchant Adventurers of London

1551/3 - Company of Merchant Adventurers to New Lands

1555 – Muscovy Company (Sebastian Cabot)

1577 – Spanish Company

1579 – Eastland Company (handel z Bałtykiem)

1581 – Turkey Company (Levant Company)

1583 – Venice Company

1587 – North American Company

1588 – Senegal Adventurers (Royal Africa Company)

1588 – Guinea Company; Morocco Company

1600/1 – Elżbieta zakłada East India Company

1606 – Jakub I zakłada Kompanie Wirginii i Plymouth

1629 – Massachusetts Bay Company

1496 pierwsza nieudana próba Cabota

1497, 20 Maja Cabot wyrusza na 50 tonowym statku Matthew (18-20 ludzi) i dopływają do Ameryki 24 czerwca (gdzie?). Powrót 4/6 sierpnia.

1498, luty Cabot otrzymuje patent Henryka VII i organizuje wyprawę 5 statków. Wypływają w maju. Brak danych o wyprawie, choć są dowody na obecność Cabota w Anglii w 1500 roku.

1499 podróż Williama Westona

1502-1503 podróże Hugh Eliota i Roberta Thorne’a

1517 John Rustell

1527 John Rut

1536 Richard Hore

1497 ekspedycja Giovanni Gaboto (John Cabot) odkrywa Amerykę Północną i obejmuje ją we władanie Anglii, choć odbywa się to bez skutków

Wiek XVI – brak aktywności kolonialnej

1553 Martin Frobisher udaje się na statku handlowym do Gwinei

1555 Frobisher zostaje pojmany przez Portugalczyków, lecz ucieka

1555-75 Frobisher pływa jako pirat królowej Elżbiety

1561 pierwsza podróż Johna Hawkinsa do Indii Zachodnich

1562 John Hawkins rozpoczyna handel niewolnikami między Afryką a Indiami Zachodnimi po przejęciu statku portugalskiego i sprzedaży niewolników w Ameryce

1564 druga podróż Hawkinsa do Indii Zachodnich i Gwinei

1566 Humphrey Gilbert publikuje A discourse of a discoverie for a new passage to Cataia

1566-67 Francis Drake wyprawia się na wyprawę handlową (niewolnicy) na Karaiby z kapitanem Lovellem

1568, 23 wrzesień trzecia wyprawa Hawkinsa przeciw Hiszpanom kończy się bitwą pod Vera Cruz, a następnie klęską w San Juan de Ulua; w pułapce ginie ponad 500 Anglików, a jedynie jeden okręt Judith uchodzi pod dowództwem Drake’a

1568 początki aktów piractwa przeciw Hiszpanii

1570-71 wyprawa Drake’a na Karaiby

1572-73 kolejna wyprawa Drake’a; nieudany atak na miasto Nombre de Dios, ale udany atak na karawanę mułów wraz z Guillaume Le Testu (zysk £ 200,000)

1575-78 trzy wyprawy Frobishera do Labradoru bez pozytywnego skutku

1576, 28 lipca Frobisher odkrywa zatokę Frobishera w Kanadzie

1577, marzec Frobisher przywozi 3 Indian, wierzy, że odkrył tereny złotonośne

1578 Frobisher przywozi z wyprawy jakąś rudę, ale nie złoto

1577-80 podróż Drake’a dookoła świata (statek Golden Hind)

1579, 15 luty Drake dociera do Callao – portu obsługującego Limę

1579, 1 marzec Drake zdobywa i łupi Hiszpański statek Nuestra Senora de la Concepcion

1579 Drake dociera do Kalifornii

1579, 23 luty-16 październik Drake przepływa Pacyfik

1580, styczeń/wrzesień Drake powraca do Anglii

1581 Drake otrzymuje szlachectwo od królowej na pokładzie swojego statku

1578-1583 próby założenia kolonii przez Sir Humphrey Gilberta

1584-1602 – próby osadnictwa w okolicach Wirginii Sir Walter Raleigha; richard Grenville jest dowódcą jego 7 okrętów; podobnie w latach 1585 oraz 1586

1585 Drake wspólnie z Frobisherem plądrują posiadłości hiszpańskie na Karaibach

1585 założenie kolonii przez marynarzy Raleigha – kolonia znika w niewyjaśnionych okolicznościach

1587 Drake niszczy flotę hiszpańską w Kadyksie

1588 wyprawa Wielkiej Armady przeciw Anglii

1589 wyprawa Frobishera w obronie brzegów Irlandii

1590-94 dalsze piractwo Frobishera

1591 Sir Richard Grenville i Lord Thomas Howard udają się na Azory „polując” na złotą flotę; zostają otoczeni i pojmani; 12 września Grenville umiera na hiszpańskim statku

1593 Richard Hawkins udaje się na wyprawę do Ameryki; zostaje pojmany w Peru w 1594, a po trzech latach przewieziony do Hiszpanii

1594, 22 listopad Frobisher zostaje zabity podczas ataku na hiszpańska fortecę

1595 ostatnia wyprawa Drake’a oraz Hawkinsa na Karaiby

1595, 12 listopad Hawkins umiera podczas wyprawy na Puerto Rico

1596, 28 styczeń Sir Francis Drake umiera na pokładzie swojego statku (żółtaczka?)

1602 Richard Hawkins zostaje wykupiony z niewoli (£3000)

1603 Richard Hawkins otrzymuje szlachectwo od Jakuba I