3. Басқару есебінің ақпараттық пайдаланушылары

Басқару есебінін мақсаты - ішкі пайдаланушыларды - кәсіпорынды басқарудың барлық деңгейлеріндегі басшылықты есептік ақпараттың барлық түрлерімен қамтамасыз ету.Ақпарат - тұлғалар, заттар, фактілер, оқиғалар, құбылыстар мен процестер жайлы мәліметтер мен байқаудың фактілері, мағлұматтары, нәтижелері яғни зерттеу объектісі туралы берілген,біздің білімімізді кеңейтетіннің бәрі 100 саны өзінен-өзі ақпарат болмайды, ал ұйымда 100 адам жұмыс істейді деп жазу ақпарат болады.

Басшылық пайдалануы үшін жасалған және дайындалған бухгалтерлік басқару ақпаратына сыртқы пайдаланушыларға арналтан ақпаратқа қарағанда, басқаша талаптар қойылады. Басқару есебінде сандық емес ақпаратта (қауесет, әлеуметтік пікір-сұрау және т.с.с. нәтижелері) есептік және есептік емес болып бөлінетін сандықта да қолданылуы мүмкін. Есептік ақпараттың құжаттық негізділік принципі басқару есебінде ескерілмеуі мүмкін, сондықтан нақты және болжамдық бағалар да қолданылады.

Бухгалтерлік басқару есебінің ақпараты құпия сипатта және қорғауды талап етеді. Осыған байланысты, біріншіден, қызметкерлерді жеке құрамға айқын бөлу керек немесе бөлім-шелерді түгас тығыз топтастырып бір-бірінен алшақ орналастыру қажет. Екіншіден, бөлмеге бөгде адамдар немесе басқа бөлімше қызметкерлерінің кіруін шектеген жөн. Оларды жұмыс аякталған соң күзетке тапсырар алдында мөрлеп жабу керек, бұл бөлмеге рұқсатсыз кіру фактісін болдырмауға мүмкіндік береді.

4. Басқару үрдісіндегі талдаушы-бухгалтердің рөлі

Басқару іс-қызметі тиген бухгалтерлер бухгалтер-талдаушы (бухгалтер-менеджер) деп аталады.Басқару есебін жүргізу үшін шаруашылық операцияларын тіркеумен ғана шұғылданбай, кәсіпорынды басқаруға да қатысатын білікті бухгалтерталдаушы талап етіледі.Бухгалтер-талдаушылар кәсіби міндеттерін атқарғанда өздеріне мынадай жауапкершілік жүктейді:

• басшы құрамға жағымды, сонымен қатар жағымсыз ақпаратты, кәсіби баға мен пайымды уақтылы хабарлау;

• өзара әрекеттегі тараптардың нақты және болуы мүмкін дау-жанжалдарынан аулақ болуға және тиісті жақтарға кез келген болуы мүмкін дау-жанжал жайлы ескерту;

• кәсіби мінез-құлықтын, этикалық нормаларын бұзуға әкеліп соқтыратын шаралардың қай-қайсысына да қатыспау;

• заңға қарама-қайшы іс-қимыл жасауға ықпал ететін кез келген пара беріп, сатып алудан бас тарту;

• мамандыққа кір келтіретін шаралардың барлық түрінен ұйымның заңды мақсаттарына жетуіне нұқсан келтіруге ешқандай жағдайда да келіспеу.

Бухгалтер-талдаушы дайындаған есептер жауапкершілік орталықтары басшыларының қызметін әділеті бағалауға мүмкіндік береді

5. Есептік ақпараттар

Ақпарат көздері

Қаржылық есеп үшін - ұйымның қаржылық акпарат жинақтайтын есептік жүйесі, сонымен қатар салық салу жүйесінің элементтері.

Басқару есебі үшін – кәсіпорынның есеп жүйесінің мәліметтерінен басқалары, материалдық ресурстар шығындарының технологиялық қалдықтардың мөлшері (нормасы) жайлы мәліметтер, рыноктағы ахуал туралы зерттеулер, ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізу туралы есептер, өндірістің бар жағдайларында олардың қорытындыларын қолдану мүмкіншіліктері, шаруашылық шарттарының тармақтарын тараптардың орындамауы кезінде айыптық санкция мөлшерлері және т.б.

Есеп жүргізу тәсілдерін еркін тандау

Қаржылық есеп қаржылық ақпараттың жазылуын, бағалауын және берілуін реттейтік бухгалтерлік есепті жүргізудің жалпыға бірдей принциптерімен есептелген, яғни ол белгілі бір дәрежеде орталықтандырылған. Көпшілікке арналған қаржылық есептілік міндетті аудиторлық тексеруге жатады.

Басқару есебі басқарушылардың мақсаттары мен міндеттеріне орай ұйымдастырылады мемлекет ешқандай реттемейді, ең тиімді басқару шешімдерін қабылдауға байланысты табыстармен салыстыруға болатын қүннан басқа ешқандай шектер жоқ, кәсіпорын мүддесіне қызмет етеді, оның қаржылық есептен артықшылығы да осында. Басқару есебі көбіне қисынға (логикаға) және тәжірибеге немесе жалпы қолайлылығына негізделген. Бұл орайда басқару есебінің орталықтандырылмауы туралы да айтуға болады