1.4.4. Үлкен азу тістер тобы
ҮСТІҢГІ ЖАҚТЫҢ БІРІНШІ ҮЛКЕН АЗУ ТІСІ (1.18 сурет)
Тіс сауыты |
Ең үлкен және ірі тіс. Шайнау беті бұрыштары тегістелген ромб тәріздес. Төрт төмпешігі бар. Екі тілдік және ұрттық. Төмпешіктерді бһліп тұратын сызаттар Н әріпіне ұқсас. Ұрт жақ төмпешіктері конус тәріздес, ал таңдай төмпешіктері жатыңқы аздап тегістелген. Алдыңғы төмпешіктері артқы төмпешіктерге қарағанда үлкен. Сауыттың ұрттық беті таңдай бетінен үлкен. |
Тіс қуысы |
Негізінен сауыт пішінін қайталайды. Қуыстың күмбезі дөңестеу және төмпешік аймақтарында 4 тереңділі сайлар бар. Тіс қуысының табанында түбір өзегі сағалары орналасқан. |
Нұсқалар |
Алдыңғы таңдай төмпешігінде әр түрлі дәрежеде бейнеленген, бірақ шайнау бетіне дейін жетпейтін қосалқы төмпешік орналасқан. (Ауытқулы Карабелли төмпешігі). |
Тіс түбірі |
Жақсы дамыған — конус пішінді, тік қатты таңдайға қарай иілген екіұрттық және бір таңдайлық үш түбірі бар. Ұрттық түбірі алдыңғыартқы бағытта жалпақтанған және алдыңғы, артқы деп бөлінеді. Артқы түбір ең қысқа. |
Тіс түбірінің өзегі |
Түбір өзегінің сағалары тіс қуысының табанында үшбұрыш тәріздене орналасқан. Ең кең өзегі таңдайлық, алең тар өзегк ұрттық |
Нұсқалар |
Алдыңғы ұрттық түбірінде қосымша медиобуккальді түбір өзегі болады. |
1.18. Сурет.Үстіңгі жақтың бірінші үлкен азу тісі: а — вестибулярля беті; б — оральді беті; в — бүйір беті; г — көлденең кесінді; д — окклюзиялық беті; е, ж, з — өзектердің тігінен кесіндісіндегі құрылым нұсқалары;
ҮСТІҢГІ ЖАҚТЫҢ ЕКІНШІ ҮЛКЕН АЗУ ТІСІ (1.19 сурет)
Тіс сауыты |
4 нұсқалы құрылымы бар : — 1 нұсқа— тіс сауыты бірінші үлкен азу тіс сияқты, бірақ көлемі жағынан кішілеу. Бұл нұсқаға тән қасиет Карабелли төмпешіктерінің болмауы; — 2 нұсқа— тіс сауыты ромб пішінді болып келеді. Алдыңғы таңдайлық және артқы ұрттық төмпешіктердің жақынауы көрінеді; — 3нұсқа — алдыңғы таңдайлық және артқы ұрттық төмпешіктердің бірігуіне байланысты сауыт үш төмпешікті болып келеді; — 4 нұсқа — сауыт үшбұрыш пішіндес. Шайнау бетінде үш төмпешік бар. Біреуі таңдайлық , екеуі ұрттық. |
Тіс қуысы |
Тіс қуысы сауыт пішінін қайталайды. |
Нұсқалар |
Ең көп кездесетіні 1 және 4 нұсқа |
Тіс түбірі |
Тіс үш түбірден тұрады — бір таңдайлық екі ұрттық |
Тіс түбірінің өзегі |
Таңдай түбір өзегінің диаметрі ең үлкен. Өзектер алдыңғы артқы бағытта қысылған. |
Нұсқалар |
Түбірлердің бір түбір болып қосылуы мүмкін. Кейде тек қана ұрт жақ түбірлер ғана бірігеді. |
1.19. Сурет.Үстіңгі жақтың екінші үлкен азу тісі: а — вестибулярля беті; б — оральді беті; в — бүйір беті; г — окклюзиялық беті; д, е — тігінен кесінді; ж, з,и — өзектердің көлденең кесіндісіндегітүбір өзектерінің сағасының орналасу нұсқалары;
ҮСТІҢГІ ЖАҚТЫҢ ҮШІНШІ ҮЛКЕН АЗУ ТІСІ (1.20 сурет)
Тіс сауыты |
Үстіңгі жақ үшінші азу тіс азу тістер ішіндегі ең көлемі кіші тіс. Тіс сауытының пішіні әр түрде бейнеленеді. Көбіне көп окклюзиялық бетінде 3-4 төмпешік орналасады. Кешігіп шығуына байланысты (20–21 жаста) ақыл тіс деп аталады. |
Тіс қуысы |
Тіс қуысының пішіні де саут сияқты әр түрде болады және сауыт пішінін қайталайды. |
Нұсқалар |
Кейде сауыт көлемі бірінші азу тіс тің көлемі сияқты және 6-8 төмпешігі болуы мүмкін. Көбіне –көп тіс қуысы сауыт пішініне сәйкес келмейді. |
Тіс түбірі |
Тісте басқа азу тістер сияқты үш түбір болады. Түбірлері бірігіп кетуі мүмкін. Көбіне –көп артқы ұрт және таңдай түбірлері бірігіп кетеді. |
Тіс түбірінің өзегі |
Өзек сағалары үшбұрыш тәріздене орналасқан. Таңдай өзегі ең кең өзек. |
Нұсқалар |
Түбірлер саны 1 ден 5 ке дейін болуы мүмкін. Түбірлердің әр түрлі бірігіп кетуі байқалады. |
1.20.Сурет.Үстіңгі жақтың үшінші үлкен азу тісі: а — вестибулярлы беті; б — оральді беті; в — бүйір беті; г — көлденең кесінді; д - окклюзиялық беті; е — тігінен кесінді;
АСТЫҢҒЫ ЖАҚТЫҢ БІРІНШІ ҮЛКЕН АЗУ ТІСІ ( 1.21сурет)
Тіс сауыты |
Астыңғы жақтағы азу тістердің ең үлкені. Тіс сауытының пішіні куб тәріздес. Вестибулооральді бағытта біршама ұзарған. Тістің окклюзиялық бетінде 5 төмпешік орналасады. Екеуі оральді, екеуі вестибулярлы, біреуі дистальді. Шайнау бетінде төмпешіктер арасымен өтетін екі сай бар: біреуі медиодистальді, ал басқасы вестибулооральді бағытта өтеді. |
Тіс қуысы |
Тіс қуысы сауыт пішінін қайталайды. Тіс қуысы күмбезі төмпешіктер проекциясы аймағында тереңдеу келеді. Тіс қуысының табаны окклюзиялық жағында дөңестеу. Қуыстың табанында үш түбір өзегінің сағасы орналасқан. |
Нұсқалар |
Өте аз жағдайда шайнау бетінде 6 төмпешік болады: үш вестибулярлық және үш оральді. |
Тіс түбірі |
Ережеге сәйкес екі түбір — медиальді және дистальді түбір |
Тіс түбірінің өзегі |
Дистальді түбірде кең бір өзек болады, медиальді түбірді –екі өзек, ұрттық және тілдік. |
Нұсқалар |
Кейде дистальді түбірдің екіге бөлінген нұсқасы кездеседі. Бұл жағдайда түбір өзегі 4-еу болады. Түбірлердің бірігіп қосылуы өте сирек (2,3–5,0%) кездеседі. Сирек екі түбір өзегі болуы мүмкін. |
1.21. Сурет.Астыңғы жақтың бірінші үлкен азу тісі: а — вестибулярля беті; б — оральді беті; в — бүйір беті; г — окклюзиялық беті; д, е — өзектердің көлденең кесіндісіндегі түбір өзектерінің сағасының орналасу нұсқалары;
ж — тігінен кесінді;
АСТЫҢҒЫ ЖАҚТЫҢ ЕКІНШІ ҮЛКЕН АЗУ ТІСІ ( 1.22сурет)
Тіс сауыты |
Негізінен екінші үлкен азу тістің пішіні бірінші азу тіске ұқсас. Көп жағдайда окклюзиялық бетінде 4 төмпешік орналасады: екі оральді және екі вестибулярлы. Вестибулооральді және медиодистальді бағытта төмпешіктер арасынан сайлар өтеді. Сайлар крест тәріздене орналасады. |
Тіс қуысы |
Тіс қуысының табаны окклюзиялық жағынан дөңестеу және тіс мойынынан төмен орналасады. Тіс қуысы табанында өзектердің үш сағасы орналасады. |
Нұсқалар |
Кейде 3 тен 6 ға дейін төмпешіктер болуы мүмкін. Үштөмпешікті нұсқа кезінде сайлар Y әріпі секілді, ал 4 төмпешікті нұсқа кезінде сайлар Х тәрізді. |
Тіс түбірі |
Тіс екі түбірлі- алдыңғы және артқы. Дистальді түбір медиальді түбірге қарағанда қысқа және тарлау. |
Тіс түбірінің өзегі |
Көп жағдайда үш өзек болады. Бір дистальді екі медиальді. Соның ішінде дистальді өзек ең кең өзек болып келеді. |
Нұсқалар |
Түбірлер көп дәрежеде толықтай қосылып кетуі мүмкін. Ең жақсы дистальді түбір бейнеленеді. Өте аз екі өзектің қосылуы байқалады. |
1.22. Сурет.Астыңғы жақтың екінші үлкен азу тісі: а — вестибулярля беті; б — оральді беті; в — бүйір беті; д — окклюзиялық беті; г — көлденең кесінді;
е — тігінен кесінді;
АСТЫҢҒЫ ЖАҚТЫҢ ҮШІНШІ ҮЛКЕН АЗУ ТІСІ ( 1.23 сурет)
Тіс сауыты |
Тіс астыңғы жақтың ақыл тісі деп аталады. Тіс сауыты бірінші және екінші азу тістергі қарағанда аздап кішілеу. Сауыт пішіні куб тәріздес. Окклюзиялық бетінде 4-5 төмпешік орналасады. |
Тіс қуысы |
Тіс қуысы толықтай сауыт пішінін қайталайды. Қуыс табанында өзек сағалары орналасады. |
Нұсқалар |
Окклюзиялық бетінде 3 тен 6 ға дейін және одон көп төмпешіктер орналасуы мүмкін. Тіс қуысы пішін және көлемі жағынан сауыт параметріне сәйкес келмеуі мүмкін. |
Тіс түбірі |
Түбірі екеу. Сауыты үлкен бола тұра түбірлері қысқа, бір- біріне жақын орналасады. |
Тіс түбірінің өзегі |
Үш өзегі болады— екеуі алдыңғы түбірде ал біреуі артқы түбірде орналасады. |
Нұсқалар |
Түбірлері кейде бірігіп кетеді. Екі өзек болуы мүмкін. |
1.23.Сурет.Астыңғы жақтың үшінші үлкен азу тіс: а — вестибулярлы беті; б — оральді беті; в — бүйір беті; г — окклюзиялық беті; д, е —тігінен кесінді; ж — көлденең кесінді;