2.3. Россия халығының тістерін емдету мұқтаждығы.

Тексеру нәтижелері тістің қатты тіндерінің әртүрлі емдеу түріне мұқтаж екенін анықтады. 52% алты жастағы балалар тістерінің бір бетіне пломба қоюды қажет етсе, ал 45% уақытша тістердің екі және одан да көп бетіне пломба қоюды қажет етеді. 13 және 22% жағдайда тістерде эндодонттық ем жүргізуді және жұлуды қажет етеді.

Тістердегі тісжегі теориясы 5 страница

Осы жас арасындағы топтарда тұрақты тістерді емдеу негізінен алдын алу шараларын жүргізумен, тұрақты азу тістердің табиғи сызаттарын герметизациялау (52%), қайта минералдану терапиясын тағайындау (51%), содан басқа бір бетін пломбылауа (13%) және екі бетін пломбылау (5%) құрады.

12- сында жастағы топ арасында тістерді пломбылау мұқтаждығы (46% — бір, 21% — екі және одан да көп беттерін) артса, эндодонтық ем жүргізу және тұрақты тістердің жұлынуы (8 және10% сәйкес), ал алдын алу шараларын жүргізуді талап ету көрсетілімі (тұрақты екінші азу тістердің табиғи сызаттарын герметизациялау) (48%) құрайды.

15- жастағы жеткіншектер арасында жоғарыда айтылған стоматологиялық көмек көрсету түрлерін жүргізіуді қажет етеді. Соның ішінде ортопедиялық ем жүргізу-жасанды сауыт жасауды да кажет етіп отыр.

Ересек халықтар арасында тістеріне пломба қойғызуды, жасанды тіс сауытын немесе протез түрлерін жасауды (55%), тістерді жұлуды (23%), ал егде адамдарда негізінен протездеуді (63%), ал тістерін жұлуды (35%) қажет етеді.

2.4. Тістерде тісжегінің пайда болуы қауіп факторлары

Жергілікті факторлар:

•тіс қақтарының болуы (ауыз қуысының гигиенасының қатағаттандарарлықсыз болуы);

•тамақ рационында жеңілферменттенетін көсірсулардың жоғары болуы;

•ауыз сұйығының сандық және сапалық құрамының өзгеруі;

•кіреукенің тісжегіге беріктілігінің төмен болуы;

•тұрақты тістерде олар жарып шығу кезеңінде кіреуке сызаттарының минералдануының толық аяқталмауы;

•тіс қақтарының тұруына жағдай тұғызатынфакторлардың (тістердің тіс қатарында ауытқи орналасуы, алындайтын ортодонтиялық және ортопедиялық құрылымдар, пломбаның жиектік шеттері ж.т.б.).

Жалпы факторлар:

• ауыз суында фторидтердің мөлшерінің төмен болуы;

• минералды заттардың алиментарлық (алдыменен кальций және фосфат) тапшылығы, дұрыс тамақтанбау, дәрумендердің жетіспеушілігі;

• тұлғадағы соматикалық аурулар (асқазан ішек жолы патологиясы, эндокриндік жүйе патологиясы),зат алмасудың бұзылуы, бет –жақ аймағының туа біткен аномалиялары;

• организмге экстемальді әсер ету, күйзеліс;

• экологиялық жағдайдың әсер етуі;

Төмендегі топтарда тісжегінің пайда болу қауіп дәрежесі өте жоғары:

• жүктілік және 0-3 жасқа дейінгі балалар арасында;

• тұрақты тістері шыға бастау кезіндегі балаларда;

•ауыз қуысы гигиенасы күтімі қиындаған адамдарда (тістердің тіс қатарында ауытқи орналасуы, алындайтын ортодонтиялық және ортопедиялық құрылымдар,ж.т.б.);

• қауіпті өнідірісте жұмыс істейтін жұмысшылар арасында ра (химиялық,

кондитерлік .).

2.4.1. ТІСТЕРДЕ ТІСЖЕГІНІҢ ПАЙДА БОЛУ ҚАУІПІН АНЫҚТАУ ӘДІСТЕРІ.

АУЫЗ ҚУЫСЫ ГИГИЕНАСЫ ЖАҒДАЙЫН БАҒАЛАУ

Тіс қақтары ауыз қуысынстоматологиялық зондтың көмегімен және арнайы индикаторлық заттарды қолдана отырып немесе визуальді қарау арқылы анықтауға болады

1) құрамында эритрозин бар препараттар немесе ерітінділерді қолдану арқылы; фуксин (таблетка ЃбEspo-PlakЃв (ЃбParoЃв), ЃбRed-

CoteЃв (ЃбButlerЃв), тіс қағын анықтауға арналған ерітінді (ЃбPresiDENTЃв) және басқалар.;

2) йодқұрамдас ерітінділер ( Люголь, Шиллер–Писарев ерітіндісі) ( 2.4сурет);

3) ультракүлгін сәуле арқылы тіс қақтарын анықтау үшін қолданылатын құрамында флюоресцин бар препараттар.

 

Рис. 2.4.Шиллер–Писарев ерітіндісімен боялған тіс қақтары

АУЫЗ ҚУЫСЫ ГИГИЕНАСЫН АНЫҚТАУҒА АРНАЛҒАН СЫНАМАЛАР (ИНДЕКСЫ).

1. Ерте жаста балаларда тіс қақтарын анықтау сынамасы

(тіс шыққаннан бастап момента 3 жасқа дейін) (Кузьмина Э. М., 2000).

Сынаманы бағалау үшін визуальді немесе стоматологиялық зондтың көмегімен ауыз қуысындағы барлық тістерде тіс қағының бар немесе жоқ екенін анықтайды.

Кодтар және бағалау критериі:

0—қақ жоқ;

1— тіс қағы бар.

Сынаманы есептеу:

 

ИС — ерте жастағы балалардың гигиена сынамасы.

Нәтижесін талдау

Сынаманың мағанасы	Гигиена деңгейі
	Жақсы
0,1–0,4	Қанағаттанарлық
0,5–1,0	Нашар

2. Федоров–Володкин сынамасы(1971).

5-6 жас аралығындағы балаларда ауыз қуысы гигиенасын бағалауға ұсынылған сынама. Сынаманы бағалау және жүргізу үшін алты алдыңғы тістердің вестибулярлы бетін бояйды. 83,82,81,71,72,73 сүт тістер..

Кодтар және бағалау критериі:

1— боялмайды;

2— тіс сауытының 1/4 беті боялады;

3— тіс сауытының 1/2 беті боялады;

4— тіс сауытының 3/4 беті боялады;

5— тіс сауытының бет толық боялады.

Сынаманы есептеу:

ГС — Федоров–Володкиннің гигиена сынамасы.

Нәтижесін талдау

Сынаманың мағанасы	Гигиена деңгейі
1,1–1,5	жақсы
1,6–2,0	қанағаттанарлық
2,1–2,5	қанағаттандырарлықсыз
2,6–3,4	нашар
3,5–5,0	Өте нашар

3.Ауыз қуысы гигиенасының нәтижелігін бағалау сынамасы РНР(Podshadley A. G., Haley P., 1968).

Сынама жүргізіледі:

16, 11, 26, 31 — вестибулярлы беттерінде;

36, 46 — оральді беттерінде.

Сынама жүргізетін тіс болмаған жағдайда аттас топтағы көрші тістерді бояйды. Тістің тексеру жүргізетін бетін 5 –ке бөледі.

 

1 — медиальді; 2 — дистальді;

3 — орталық-окклюзиялық;

4 — орталық;

5 — орталық- мойын бөлігі.

Коды и критерии оц

Кодтар және бағалау критериі:

0— боялмайды;

1— әртүрліқарқынды боялу.

Сынаманы есептеу:

РНР — ауыз қуысының гигиенасының нәтижелігі сынамасы

Нәтижесін талдау

Сынаманың мағанасы	Гигиена деңгейі
0	Өте жақсы
0,1–0,6	Жақсы
0,7–1,6	Қанағаттанарлық
1,7 жоғары	қанағаттандырарлықсыз

 

4.Ауыз қуысы гигиена сынамасы ИГР-У

(OHI-S — Oral Hygiene Index-Simplifi ed; Greene J. S.,Vermillion J. K., 1964).

Тіс қақтары (сынама жүргізілетін тістер бетін арнайы индикаторлық ерітіндімен бояу)және тіс тастарын (сүңгілеп тексеру әдісі) анықтайды.

Сынама жүргізілетін тістер:

16, 11, 26, 31 — вестибулярлы беттері;

36, 46 — оральді беттері.

Тіс қағын бағалау коды және критериі:

0— тіс қағы анықталмады;

1— тістің бетін 1/3 ге дейін жауып тұрған жұмсақ тіс қағы немесе пигменттелген тіс қағы ;

2— жұмсақ тіс қағы тістің 1/3 немесе 2/3 бетін жауып тұрады;

3— жұмсақ тіс қағы тістің 2/3-тен көп бетін жауып тұрады.

Тіс тастарын бағалау коды және критериі:

0— тіс тастары анықталмады;

1— тістің 3/1 бетін жауып тұрған қызылиек үсті тіс тастары;

2— тістің 1/3, бірақ 2/3 бетінен аз бетін жауып тұрған немесе тістің мойын бөлігінде орналасқан тіс шөгінділері мен қызылиек асты тастары;

3— тістің 2/3 бетерінен артық бөлігін жауып тұрған қызылиек үсті тіс тастары немесе тістің мойын бөлігін қоршай орналасқан қызылиек асты тастар мен шөгінділер.

Сынаманы есептеу:

Нәтижесін талдау:

ИГР-У мағанасының қосындысы	Гигиена деңгейі
0–1,2	жақсы
1,3–3,0	қанағаттанарлық
3,1–6,0	нашар
Тіс қақтары мен тіс тастарының көрсеткіштері	Гигиена деңгейі
0–0,6	жақсы
0,7–1,8	қанағаттанарлық
1,9–3,0	нашар

5. Тістердің апроксимальді беттеріндегі қақты анықтау сынамасы

API(Lange D. E., Plagmann H.,1977).

Бояу арқылы тістердің жанасу бетіндегі және тістераралық аралықтағы тіс қақтарын анықтайды.

 

II және IV квадранттар— вестибулярлы беттер, I және III квадранттар — с оральді беттер.

 

 Бағалау критеиі:

0— қақ жоқ;

1— тістераралық аралықта қақтар бар.

Сынаманы есептеу:

API — тістердің апроксимальді беттеріндегі қақтар сынамасы.

Нәтижесін талдау:

Сынамалар мағынасы, %	Гигиена деңгейі
25-дан аз	Оптимальді
25–39	Қанағаттанарлық ( қадағалап отырып тістерді тазалау кеңесі беріледі )
40–69	Қанағаттанарлықсыз (ауыз қуысы гигиенасын үйрету және қадағалап отырып тазалау)
70–100	Мүмкін емес, болмайды. (ауыз қуысы гигиена деңгейіне түзетулер жүргізу шаралары және пародонт тініндегі қабыну үрдісін жою емдік алдын алу шараларын жүргізу )