2. Студенттің жеке тұлғалығын психологиялық-педагогикалық зерттеу.

Жоғарғы оқу орнының практикасында студенттердің тұлғалығын зерттеу келесі көрсеткіштер бойынша жүзеге асады: жоғарғы оқу орнына түсудін мотиві, жалпы білімді дайындық деңгейі, жоғарғы оқу орнына түспес бұрынғы іс-әрекет мінездемесі, өзіндік жұмыс істеудің дағдысының және икемделудің қалыптасуы, қызығушылықтар мінездемесі, қызығушылықтар, қабілеттердің даму деңгейі, мінездің ерекшеліктері, денсаулығының жағдайы, олардың болашақ мамандыққа сәйкес келуі. Осылардың барлығын анықтау үшін студенттердің өзіндік жұмыс істеуінің бақылаулары ой пікірлері, бақылау жұмысының нәтижелері кең қолданылады. Осындай зерттеудің негізінде студенттерге деген дифференциациялық жағдайы жүзеге асады. Студенттің іс-әрекеті өзінің мақсаты және міндеттері, мазмұны, ішкі және сыртқы шарттары, қиыншылықтарын психикалық процестердің болу ерекшеліктерімен, мотивациясының пайда болуымен, өзіндік бейнесі түрде болады. Студенттің іс-әрекеті үлкен әлеуметтік мағынаға ие. Студенттік жұмыс материалдық өнімге тұтасынан жатпайды. Студенттің негізгі әрекеті-оқу, қоғамдық және ғылыми өмірге, әр түрлі шараларға қатысу. Студенттің әрекетінің санына келесілерді жатқызуға болады: мақсаттардың және нәтижелердің өзіндік көрінуі, зерттеу обьектісінің ерекшк сипаты; студенттің әрекеті жоспарланған шарттарда жүзеге асады; әрекеттің негізгі заттары-кітаптар, зертханалық құралдар және т.б.; студенттің әрекеті үшін психиканың жүйеленуінің интенсивтілігі тән; әрекет негізінде студенттерде қайта жүктелу және күш салуды қажет ететін міндеттер пайда болады. Кез-келген әрекеттің сәттілігі, сондай-ақ оқудың сәттілігі, ең алдымен интеллектуалды дамудың деңгейлеріне байланысты. Интеллектуалды қабілеттермен және іс-әрекеттің арасындағы байланыс диалектикалық: кез-келген әрекетке эффектілі қосылу осы әрекетке қабілеттің белгілі бір деңгейінен қажет етеді, ал ол ең алдымен даму процесіне және қабілеттердің дамуына әсер етеді. Студенттердің үлгерімі тек қана жалпы интеллектуалды дамудан және арнайы қабілеттерден ғана емес, сондай-ақ қызығушылымен мотивтерден, мінезден, темпераментке, тұлғаның бағытталуына, олардың өзіндік саналарына және т.б. байланысты. Тұлғаның бағыттылық негізінде, материалды және рухани болуы мүмкін олардың қажеттіліктері жатыр. Қажеттіліктер өзінің қанағаттануын талап етеді және сондай студентте белсенділікті көрсетуге тура келетін ұмтылысты, эмоциялық жағдайларды тудырады. Қажеттіліктер анық мойындалған және мойындалмаған немесе жартылай мойындалған болуы мүмкін. Жақсы маман болуға ұмтылу, ережелерді меңгеру, эрудацияланған және мәдени адам болу-бұл студент нақты мойындалған рухани және материялдық қажеттіліктер. Тұлғаның потенциалды мүмкіндіктерін оптимизациялаудың негізгі шарты болып оның белсенділігі, іс-әрекеттің белгілі бір түріне бағытталуы болып табылады. Адамға ең маңызды болатыны ең аяғында олардың мотивтері және мақсаттары негізінде болады. Оқу әрекетінің мотивтерін (М) анықтауға болады: М1-білімге ие болудың бағытталуы; М2- мамандықты алуға бағытталу; М3-дипломды алуға бағытталу. Ер адамдардың арасында мамандықтарды алуға бағытталса, әйел адамдардың арасында-диплом алуға бағытталған.

№ 8 Тәрбие және кәсіби өзіндік сананың қалыптасуы

Мақсаты. Магистранттарға тәрбие және кәсіби өзіндік сананың қалыптасуы туралы психологиялық білім беру, оларды практикада қолдану ерекшеліктері жайлы түсініктер беру.