Тест сұрақтары
Мемлекеттік бюджет дегеніміз:
Табыстар мен шығындарды көрсететін мемлекеттік қаржы жоспары
Мемлекеттің табыстарының тізімі
Қазынаға түскеннің жалпы сомасы
Мемлекеттік меншіктен түскен табыс
Жеке және заңды тұлғалардың қаржы қатынастары
Қаржы экономикалық категория ретінде:
Ақша қорын пайдалану және бөлу жайындағы қатынастар жүйесі
Мемлекеттің қолындағы ақша қорының жүйесі
Кәсіпорынның ақша қоры жүйесі
Халықтың ақша қоры
Жеке кәсіпкерлердің ақша қорлары
Мемлекеттік бюджет тапшылығы қандай жағдайда қалыптасады :
Мемлекеттің активтерінің сомасы оның міндеттемелер төлемінен басым болғанда
Мемлекет шығындарының сомасы салық түсімдерінің сомасынан басым болғанда
Мемлекеттің шығындары азайғанда
Салық түсімдерінің сомасы қысқарғанда
Салық түсімдерінің сомасы мемлекеттік шығындар сомасынан асып түскенде
4. Лаффер қисық сызығы нені көрсетеді
а) Бюджетке түсетін салық сомасының табыс салығы ставкасына тәуелдігі
b) Салықтың бөлінуін
с) Табыстардың бөлінуін
d) мемлекет деңгейінің тапшылық деңгейін
e) инфляция деңгейін
5. Салық салу және шығындар саласындағы үкіметтің саясаты қалай аталады:
a) Ақшаның мөлшерлік теориясына негізделген саясат
b) Монетарлы саясат
c) Фискалды саясат
d) Табысты бөлетін саясат
e) Ақша –несие саясаты
6. Төменде көрсетілген салықтардың қайсысы тұтынушы төлейді:
Сыйлықтарға және мұраға салық
Бірлестік пайдасына салық
Қосымша құнға салық
Жеке табысқа салық
Жылжымайтын мүлікке салық
7. Төменде көрсетілгендердің қайсысы мемлекеттік бюджет табысына жатпайды .
Мұраға салық
Жеке табысқа салық
Халыққа берілетін трансферттік төлемдер
Баж салығы
Қосымша құнға салық
8. Төменде көрсетілгендердің қайсысы мемлекеттік шығындарына жатпайды:
Мемлекеттік қарыз бойынша төлемдер
Мемлекеттік меншіктен түсетін табыстар
Әкімшілік басқару шығындары
Шетел мемлекеттеріне көмек
Қоршаған ортаны қорғаумен байланысты шығындар
Жауаптары:
Негізгі түсініктер және олардың анықтамалары
1-к; 2-е; 3-и; 4-г; 5-а; 6-ж; 7-д; 8-в; 9-з; 10-б.
Тест сұрақтары
1-А; 2-А; 3-В; 4-А; 5-С; 6-С; 7-С; 8-В.
13-тақырып: Қаржы және қаржы жүйесі
1.Қаржы жүйесі және қаржы туралы жалпы түсініктеме.
2.Мемлекеттік бюджет: мәні мен құрылымы. Бюджет тапшылығы және мемлекеттік қарыз.
3.Салықтар. Салықтардың қызметтері. Лаффер қисығы.
1. Қаржы жүйесі және қаржы туралы жалпы түсініктеме.
Жалпы ұлттық өнімді өндіру, бөлу және пайдалану процестерінде, ақша, тауар айналысынан оқшауланып, дербес қозғалыста болады. Соның негізінде, біріншіден, ақша айналысы және екіншіден мемлекеттің, халықтың, шаруашылық субъектілерінің ақша қорлары құрылады. Әрекет ету, пайдалану әдістеріне қарай ақша қоры қаржы формасына ие болады.
Ақша қорларын құру, бөлу және пайдалану туралы мемлекеттер арасындағ, мемлекетпен заңды және жеке тұлғалар арасындағы пайда болатын экономикалық қатынастар жүйесін қаржы деп атайды.
Қаржының мәні оның атқаратын қызметтерінен көрінеді. Оларды ірілеген 4 топқа бөлуге болады: бөлу, реттеу, бақылау, ынталандыру және фискалды.
Қаржының бөлу қызметі қоғамдық өндірістің әртүрлі сфералары арасында ұлттық табысты, жалпы ұлттық өнімді бөлу және қайта бөлу процестерімен байланысты. Мемлекет салықтар арқылы өндіріс және әлеуметтік салаларды дамыту мақсатында кәсіпорындардың, фирмалардың пайдаларының, азаматтардың табыстарының бір бөлігін бөледі және қайта бөледі.
Қаржының бақылау қызметі қоғамдық өндірістегі макро-микроэкономикалық процестерді реттейтін маңызды құрал ретінде көрінеді.
Қаржының бақылау қызметі қаржы ресурстарының дұрыс бөлінуін және пайдалануын бақылауды қамтиды.
Қаржының ынталандыру қызметі ғылыми-техникалық прогрестің дамуын ынталандырады, сондай-ақ салық ставкаларын реттеу арқылы, мемлекет кейбір өндірістерді және салаларды жедел дамуына жұмыс орындарының көбеюіне жағдай жасайды.
Қаржының фискалды қызметі салықтар арқылы кәсіпорындардың және азаматтардың табыстарының бір бөлігін мемлекет аппараты, елдің қорғанысы және өндіріс емес сфераларды қаржыландыру болып табылады
Қоғамдағы ақша қорларын құру, бөлу және пайдалану процесінде туатын эканоми-калық қатнастар қаржы қатнастарын құрайды.
Қаржы қатнастары кез келген елде мемлекетпен занды және жеке тұлғалар, заңды тұлғғалар, жеке мемлекетер араларында қалыптасады.
Ұлттық эканомика шеңберіндегі қаржы қатнастарының жиынтығы мемлекеттің қар-жы жүйесін құрайды. Ол орталықтанған (мемлекеттік) және орталықтанбаған (мемлекет-тік емес) қаржылардан құралады.
Орталықтанған қаржылар – қаржы жүйесінің басты бөлігі. Оған мемлекеттік бюджет жүйесі (мемлекеттік несие,мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру, мемлекеттік және жеке мүліктік сақтандыру) кіреді.
Орталықтанған қаржылады шаруашылық субъектілердің және халықтың қаржылары құрайды.
Сонымен қатар, өндірістін салалық ерекшеліктеріне қарай қаржы жүйесі өнеркәсіп, құрылыс ауыл шаруашылық білім, ғылым, денсаулық сақтау және т.б. қаржыларына бөлі-неді.
Мемлекеттік қаржы – қаржы жүйесінде маңызды орын алады. Мемлекеттік қаржы - мемлекеттің қызметтерін (халық шаруашылығын басқару , қорғаныс , әлеуметтік сфера және т.б) қаржыландыруға арналған ақшалай қорлар жүйесі. Мемлекеттік қаржы және ба-қа қаржы және басқа қаржы ресустарың жұмылдыру механизімің де қамтиды.
Шаруашылық субъектілердің қаржылары эканомиканың алғашқы буынының денге-йіндегі ұдайы өндіріс және өндіріс процессін қамтамасыз ететін ақша қорларының жүйсі болып табылады.
Халықтың қаржысы – халықтың еңбек және басқадай қызмет етуінің нәтижесінде құ алатын ақша қорлары. Халық бұл қорларды өз меншігің және материялдық жағдайларын ұлғайту мақсатында пайдаланады. Сонымен қатар, жұмылдыру механизімі,(салық зейнет-керлік және сақтандыру жүйесі , кеден ренталық және басқа да төлемдер) халық қаржысж-ысына және шаруашылық субъектілердің қаржысына бағытталған.
Қаржы жүйесін ұйымдастыру принциптері әртүрлі болуы мүмкін. Қазіргі кезендегі кең таралған принциптерің бірі қазыналық ( фискаль-қазына) федерализім. Бұл принципі Қазақстан қаржы жүйесінде де қолданылады. Бұл принциптің мәні қаржы жүйесінің жеке буындарының арасындағы қызметтерді нақты бөлуді көздейді, яғни жергілікті бюджет өз-інің кірісі және шығысымен мемлекеттік (республикалық) бюджетке кірмейді. Жергілікті орган өзінің бюджетінен қоғамдық тәртіпті сақтауды, мектептерді, емханаларды және т.б. мекемелерді қаржыландыру.
Қоғамдағы ақша қорларын құру, бөлу және пайдалану процесінде туатын эканоми-калық қатнастар қаржы қатнастарын құрайды.
Қаржы қатнастары кез келген елде мемлекетпен занды және жеке тұлғалар, заңды тұлғғалар, жеке мемлекетер араларында қалыптасады.
Ұлттық эканомика шеңберіндегі қаржы қатнастарының жиынтығы мемлекеттің қар-жы жүйесін құрайды. Ол орталықтанған (мемлекеттік) және орталықтанбаған (мемлекет-тік емес) қаржылардан құралады.
Орталықтанған қаржылар – қаржы жүйесінің басты бөлігі. Оған мемлекеттік бюджет жүйесі (мемлекеттік несие,мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру, мемлекеттік және жеке мүліктік сақтандыру) кіреді.
Орталықтанған қаржылады шаруашылық субъектілердің және халықтың қаржылары құрайды.
Сонымен қатар, өндірістін салалық ерекшеліктеріне қарай қаржы жүйесі өнеркәсіп, құрылыс ауыл шаруашылық білім, ғылым, денсаулық сақтау және т.б. қаржыларына бөлі-неді.
Мемлекеттік қаржы – қаржы жүйесінде маңызды орын алады. Мемлекеттік қаржы - мемлекеттің қызметтерін (халық шаруашылығын басқару , қорғаныс , әлеуметтік сфера және т.б) қаржыландыруға арналған ақшалай қорлар жүйесі. Мемлекеттік қаржы және ба-қа қаржы және басқа қаржы ресустарың жұмылдыру механизімің де қамтиды.
Шаруашылық субъектілердің қаржылары эканомиканың алғашқы буынының денге-йіндегі ұдайы өндіріс және өндіріс процессін қамтамасыз ететін ақша қорларының жүйсі болып табылады.
Халықтың қаржысы – халықтың еңбек және басқадай қызмет етуінің нәтижесінде құ алатын ақша қорлары. Халық бұл қорларды өз меншігің және материялдық жағдайларын ұлғайту мақсатында пайдаланады. Сонымен қатар, жұмылдыру механизімі,(салық зейнет-керлік және сақтандыру жүйесі , кеден ренталық және басқа да төлемдер) халық қаржысж-ысына және шаруашылық субъектілердің қаржысына бағытталған.
Қаржы жүйесін ұйымдастыру принциптері әртүрлі болуы мүмкін. Қазіргі кезендегі кең таралған принциптерің бірі қазыналық ( фискаль-қазына) федерализім. Бұл принципі Қазақстан қаржы жүйесінде де қолданылады. Бұл принциптің мәні қаржы жүйесінің жеке буындарының арасындағы қызметтерді нақты бөлуді көздейді, яғни жергілікті бюджет өз-інің кірісі және шығысымен мемлекеттік (республикалық) бюджетке кірмейді. Жергілікті орган өзінің бюджетінен қоғамдық тәртіпті сақтауды, мектептерді, емханаларды және т.б. мекемелерді қаржылан
Қоғамдағы ақша қорларын құру, бөлу және пайдалану процесінде туатын эканоми-калық қатнастар қаржы қатнастарын құрайды.
Қаржы қатнастары кез келген елде мемлекетпен занды және жеке тұлғалар, заңды тұлғғалар, жеке мемлекетер араларында қалыптасады.
Ұлттық эканомика шеңберіндегі қаржы қатнастарының жиынтығы мемлекеттің қар-жы жүйесін құрайды. Ол орталықтанған (мемлекеттік) және орталықтанбаған (мемлекет-тік емес) қаржылардан құралады.
Орталықтанған қаржылар – қаржы жүйесінің басты бөлігі. Оған мемлекеттік бюджет жүйесі (мемлекеттік несие,мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру, мемлекеттік және жеке мүліктік сақтандыру) кіреді.
Орталықтанған қаржылады шаруашылық субъектілердің және халықтың қаржылары құрайды.
Сонымен қатар, өндірістін салалық ерекшеліктеріне қарай қаржы жүйесі өнеркәсіп, құрылыс ауыл шаруашылық білім, ғылым, денсаулық сақтау және т.б. қаржыларына бөлі-неді.
Мемлекеттік қаржы – қаржы жүйесінде маңызды орын алады. Мемлекеттік қаржы - мемлекеттің қызметтерін (халық шаруашылығын басқару , қорғаныс , әлеуметтік сфера және т.б) қаржыландыруға арналған ақшалай қорлар жүйесі. Мемлекеттік қаржы және ба-қа қаржы және басқа қаржы ресустарың жұмылдыру механизімің де қамтиды.
Шаруашылық субъектілердің қаржылары эканомиканың алғашқы буынының денге-йіндегі ұдайы өндіріс және өндіріс процессін қамтамасыз ететін ақша қорларының жүйсі болып табылады.
Халықтың қаржысы – халықтың еңбек және басқадай қызмет етуінің нәтижесінде құ алатын ақша қорлары. Халық бұл қорларды өз меншігің және материялдық жағдайларын ұлғайту мақсатында пайдаланады. Сонымен қатар, жұмылдыру механизімі,(салық зейнет-керлік және сақтандыру жүйесі , кеден ренталық және басқа да төлемдер) халық қаржысж-ысына және шаруашылық субъектілердің қаржысына бағытталған.
Қаржы жүйесін ұйымдастыру принциптері әртүрлі болуы мүмкін. Қазіргі кезендегі кең таралған принциптерің бірі қазыналық ( фискаль-қазына) федерализім. Бұл принципі Қазақстан қаржы жүйесінде де қолданылады. Бұл принциптің мәні қаржы жүйесінің жеке буындарының арасындағы қызметтерді нақты бөлуді көздейді, яғни жергілікті бюджет өз-інің кірісі және шығысымен мемлекеттік (республикалық) бюджетке кірмейді. Жергілікті орган өзінің бюджетінен қоғамдық тәртіпті сақтауды, мектептерді, емханаларды және т.б. мекемелерді қаржыландыру.
Негізгі түсініктер және олардың анықтамалары
а) Ақша массасы
б) “Квази ”ақшасы
в) Арзан ақша саясаты
г) Қымбат ақша саясаты
д)
е)
ж)
з)
и) Несие –экономикалық категория ретінде
к) Банктің ашық нарықтағы операциялары
1.Айналыстағы ақша массасын өсіру саясаты
2.Ұлттық экономикада қызмет көрсету мен тауар айналысын қамтамасыз ететін қолма-қол және қолма-қол ақшасыз жургізілетін төлем құралдарының жиынтығын сипаттайтын ұғым.
3. Орталық банктің мемлекеттің құнды қағаздарын сату-сатып алу операциялары
4. Елдегі ақша массасын азайту үшін жүргізілетін саясат.
5.Қолма-қол ақшалар мен монеталар және кәсіпорындардың кассасындағы ақшалардан тұратын ақша агрегаты.
6. және халықтың, кәсіпорындардың депозиттегі ақшалары мен жеке адамдармен юридикалық тұлғалардың есепшотындағы ақшалардан құрылатын ақша агрегаты.
7.Кәсіпкерлкрдің, қоғамдық ұйымдардың,бюджеттің уақытша бос ақша қаржыларын бір жергн шоғырлау арқылы пайда болатын экономикалық қатынастарды білдіретін категория.
8. Тез арада қолма-қол ақшаға айналдыруға болатын өте жоғары өтімді қаржы активі.
9. және халықтың ұзақ мерзімді салымдары кіретін ақша агрегаты.
10. және депозитті сертификаттар мен мемлекеттің қарығ облигацияларынан құралатын ақша агрегаты.
Тест сұрақтары
Ақша айналым бұл:
А) тауарлар мен қызметтер айналымының арасындағы ақша қозғалысы
В) металдық ақша айналысының жүйесі
С) металдық ақша айналысының жүйесі
Д) ақша шығару жуйесі
Е) квази ақша айналысы жүйесі
2. Ақша жүйесінің маңызды компоненттеріне жатады:
А) ұлттық ақша, кредиттік, қағаз ақша және ақша эмиссиясы жүйесі
В) алтын моменталық стандарты
С) алтын құйма стандарты
Д) алтын девиздәк стандарты
Е) алтын валюталық стандарты
3. , , , ақша агрегаттарының бөліну негізіне не жатады:
А) олардың өтемділігі
В) олардың айналыстағы жылдамдығы
С) атқаратын қызметтеріне қарай
Д) инфляцияның өсу дәрежесіне қарай
Е) барлық жауап дұрыс
4. Ақша эмиссиясы бұл:
А) мемлекеттің айналымға қосымша ақша шығаруы
В) Айналымнан артық ақшаның жасанды түрде алынуы
С) мемлекеттің ақша берілгендігі металдық құнын заңды түрде азайтуы
Д) жаңа валютаны енгізу
Е) барлық жауаптар дұрыс
5. Банктің резервтік ставкасын төмендеткен кезде:
А) ақша массасының көлемі азаяды
В) ақша массасы өзгермейді
С) ақшаға сұраныс жоғарлайды
Д) жинақтық сұраныс көбейеді
Е) барлық жауаптар дұрыс
6. Міндетті резервтер нормасы:
А) ақша массасын шектеу құралы ретінде пайдаланылады
В) қазір пайдаланбайды
С) халықтың тұтыну қажеттіліктерін анықтау үшін пайдаланылады
Д) екінші деңгейдегі банктердің тәуелсіздігін ұлғайту құралы ретінде қолданылады
Е) барлық жауаптар дұрыс
7. Банк активы 10 000 теңге делік, ал міндетті резерв нормасы 25% , онда банк:
А) 10 000 теңге көлемінде қарыз бере алады
В) 7500 теңге көлемінде қарыз бере алады
С) 12 500 теңге көлемінде қарыз бере алады
Д) 2500 теңге көлемінде қарыз бере алады
Е) барлық жауаптар дұрыс
8. Егер ЖҰӨ көлемі 4000 дана құрайтын болса, ал ақшаға сұраныс көлемі 500 дана болса, онда:
А) ақшаға сұраныс көлемі 3200 дана құрайды
В) Жалпы сұраныс 4800 дана құрайды
С) Ақша орта есеппен 5 рет айналады
Д) жалпы сұраныс 4000 дана құрайды
Е) ақшаның мөлшерін 800 данаға азайту қажет
9. Ашық нарықта мемлекеттік құнды қағаздарды сату:
А) ақша массасын көбейтеді
В) ақша массасы өзгермейді
С) ақша массасы азаяды
Д) инфляцияны өсіреді
Е) инфляция денгейі өзгермейді
Жауаптар
Негізгі түсініктер және олардың анықтамалары
1-в; 2-а; 3-к; 4-г; 5-д; 6-е; 7-и; 8-б; 9-ж; 10-з.
Тест сұрақтары
1-А,В,С; 2-А; 3-А; 4-А; 5-С,Д; 6-А; 7-В; 8-С; 9-С.
Тақырып 14. Инфляция мен инфляцияға қарсы саясат
Инфляция мәні мен себептері.
Инфляция деңгейімен негізгі түрлері.
Инфляцияның әлеуметтік – экономикалық салдары.
Мемлекеттің инфляцияға қарсы саясаты