4. Мемлекеттің инфляцияға қарсы саясаты

Инфляияның әлеуметтік және экономикалық зардаптарына шалдыққан елдердің үкіметтерінің инфляцияға қарсы саясат жүргізу негізгі міндеттері болып табылады.

Мемлекеттің инфляцияға қарсы саясатының екі тәсілін айтуға болады. Бірінші тәсіл (кейнсиандық бағыт) бюджеттік сясатқа бағытталған, яғни салықтар мен мемлекеттік шығыстарды реттеу негізінде төлеу қабілеті бар сұранысқа ықпал етуді көздейді.

Артық сұраныс кезінде үкімет салықтарды өсірумен қатар шығындарын шектейді. Нәтижесінде сұраныс азаяды, инфляция қарқынды төмендейді. Мұндай саясат тек қысқа мерзім ішінде ғана тиісті нәтиже береді. Себесі ақырында экономикаға инвестиция жұмсау, жоғары қарқынды еңбекке деген ынталық, экономиканың дамуы баяулай бастайды және мемлекеттік бюджетке салықтардың түсімі азаяды. Екінші жағынан төлеу қабілеті бар сұраныс жеткіліксіз болғандықтан мемлекет салықтарды төмендетеді және шығындарын өсіреді. Мысалы, пайдадан алынатын салық ставкасын төмендету жағдайында инвестициялық процесс жандана бастайды, яғни капитал жұмсау өседі, ол жұмысбастылық пен өндірістің өсуіне жағдай жасайды, сондай-ақ табыстардың салық салу бөлігін өсіреді. Түбінде бұның бәрі бюджеттің тапшылығын азайтуына әкеледі. Төлеу қабілеті бар сұраныстың өсуіне табыс салығының ставкасының төмендеуі әсер етеді. Оның төмндеуі де салық төлеушілердің табыстарын өсіреді, олар бара-бара ел экономикасының дамуына жұмсалады.

Екінші тәсілдің авторлары неоклассиктер-экономикадағы инфляциялық құбылыстарды ақша –несие саясаты арқылы реттеуді ұсынады. Реттеудің бұл түрін Орталық банк жүзеге асырады. Орталық банк үкіметтен дербес, тәуелсіз ақша-несие саясат жүргізу арқылы қарыз процентінің ставкасы мен айналыстағы ақшалардың санын өзгерту арқылы экономикаға ықпал етеді,

Мемлекеттің инфляцияға қарсы саясатының тағы бір маңызды міндетті-экономикаға әсер ететін сыртқы факторларға қарсы шаралар қолдану. Олар сыртқы экономикалық факторлардың әсер етуін бәсеңдету, валюта курсын тұрақтандыру және төлем балансын теңестіретін әр түрлі шараларды қолдану арқылы мүмкін болады.

Сонымен бірге, ұлттық валютаның курсының өсуі, шетелдерден келетін қызмет пен тауарлардың бағалары төмендетедіғ нәтижесінде экономикадағы бағалардың жалпы деңгейінің төмендеуіне ықпал етеді. Экспорт керісінше қымбаттайды. Бұл экспорттың бәсекелестік қабілетін төмендетеді, сауда және төлем балансын қиындатады.

Қорыта айтқанда, қазіргі нарық экономикасындағы инфляцияны мүлдем жоюға болмайды, себебі инфляция нарық экономикасының ішкі құрлысына тән тұрақты құбылыс. Сондықтан, мемлекеттердің көпшілігі инфляция қарқынын жәй, орташа жүргізуді мақсат етіп қояды

1. Инфляцияның өсу нәтижесі:

А) дефицит, процент ставкасы өседі

В) халықтың әл-ауқатты нашарлайды

С) халықтың өмір сүру деңгейі төмендейді

Д) сыртқы тауар айналысы қысқарады

Е) барлық жауптар дұрыс

2. Стагфляция деп біз нені түсінеміз:

А) инфляция деңгейінің өсуі және жұмыссыздықтың азаюы

В) жұмыссыздықтың азаю кезеңі және өнім шығарудың азаюы

С) жылдам өсетін инфляция

Д) жұмыссыздықтың жоғары деңгейі және өндірістің тоқырауымен байланысты инфляция

Е) барлық жауптар дұрыс емес

3. Ұсыныс немесе шығындар инфляциясы, ол:

А) бағаның жалпы деңгейінің жоғарылауы

В) өндіріс шығындарының көбеюіне байланысты бағаның өсуі

С) сұраныстың көбеюіне байланысты бағаның өсуі

Д) өндірістің жалпы өсуі

Е) стагфляция

4. Инфляциядан қорғалатындар:

А) бекітілген табыстары бар адамдар

В) кәсібкерлер

С) қозғалмайтын мүліктің иелері

Д) үй шаруашылықтары

Е) барлық жауаптар дұрыс

Жауптар

Негізгі түсініктер және олардың анықтамалары

1-в; 2-б; 3-а; 4-г; 5-д; 6-е;

Тест сұрақтары

1-А; 2-В; 3-Е; 4-Д; 5-В; 6-А;

15-тақырып. Экономикалық дамудың халықаралық аспектісі

1. Дүниежүзілік шаруашылықты интернационалдандыру және халықаралық еңбек бөлінісі.

2. Халықаралық экономикалық қатынастардың негізгі формалары.

3. Сыртқы экономикалық реттеудің механизмі. Протекционизм,фритредерство.

4. Халықаралық валюта жүйесі және валюта курсы. Төлем, саудабалансы.