Дәрістер жиынтығы

Пән: «Медициналық биоэтика»

Пән коды: МВ 3230

Сабақ сағатының саны (кредит): 90 (2)

Соның ішінде : дәріс - 10

Курс: 3

Семестрі: 6

Кафедра

отырысында талқыланды

Хаттама № _1__

«_25_» _тамыз_2015__ж.

Кафедра меңгерушісі_______

2015 ж.

1 Кредит

№ 1 дәрiс.

Тақырыбы: Биоэтика. Биоэтика - өмір этикасы. Заттар , тапсырмалар, зерттеу әдістері.

Мақсаты: Биоэтиканың негізгі тапсырмаларымен зертеу әдістерімен таныстыру.

Биоэтика - философиялық білімнің маңызың таныстырады.

Биоэтиканы құрастыру және құру дәстүрлі этика соның ішінде медициналық этиканы тасымалдау барысымен байланысты. Ол адам құқығына көңіл бөлуге, жаңа медициналық технологияны құруға, ұшқыр мәселелерді шешуге, моральді және заңды талаптарды реттеуге бағытталған.

Өмір этикасы немесе Биоэтика.

Биоэтиканы құру дамыған медицинада гендік инженерияның жетістігі, мүшелерді трансплантациялау, биотехнология және науқастардың өмірің қолдауға негізделген.

Бұл процесс медицина қызметкерлерінің алдыңда, дәрігерлердің, науқастың туыстарының алдыңда моральді мәселелерді асқыңдырады.

Өлім үстіңдегі адамның өмірің қолдауға шек бар ма? Эвантазияға рұқсат етілеме?

Өлімнің пайда болуың қай кезден бастап санауға болады? Ұрықтың тірі организм екеңдігін қай кезеңнен анықтау керектігі? Түсікке рұқсат етілеме? Осындай сұрақтар дамыған медицина алдыңда дәрігерлнрдің алдыңда тұрады.

Биоэтика – 60 жылдардың соңында 70 ж. Басыңда зерттеуге бағытталған сипатпен құрылған.

«Биоэтика» термині 1969 ж.В.Р.Поттермен ұсынылған.

Биоэтиканың кең ауқымды түсінігіне аксиологиялық реттегі, мәселелер және әлеуметтік мәселелер денсаулық сақтау жүйесіне байланысты адамның өсімдіктер мен жануарларға көз қарасы кіреді.

Сонымен қатар биоэтика термині тірі тіршілік иелерін зерттеуге бағытты көрсетіп, терапияда қолдануың табады.

Басқа сөзбен, биоэтика дамыған биологиялық жетістігін, ғылыми зерттеулердің пайда болуың, моральді қақтығыстарды шешуге және негіздеуге бағытты көрсетіп отырады.

Әдебиет :

1. Биоэтика: Оқу құралы/Ред. бойынша. П.В. Лопатина. – 4- е изд. – М., 2009.- 272 б.

2. Кэмпбелл, Г.Джиллетт, П. Джонс, Дәрiгерлiк әдеп : Қауырсындарды . ағылшынша :Оқу құралы/Ред. бойынша. Ю.М. Лопухин, Б.Г. Юдиннiң редакциясы посУПод. - М : Гэотар - медиа, 2007 – 400 б.

Бақылау сұрақтары :

1. Биоэтика түсінігі.

2. Биоэтика тапсырмалары.

3. Биоэтика әдістері.

№ 2 дәрiс.

Тақырып:Медициналық Биоэтика.

Мақсат: Медициналық биоэтиканың негізгі принциптерімен таныстыру.

Медициналық этика –бұл философиялық тәртіп этикасының бөлігі, моральді-әдеттердің медицина аспектлерін зерттеу объектісі болып табылады.Медицина қызметкерлерінің кәсіби жетістігінің әдеттік жиынтығын медициналық этиканың астарының түсіндіріледі.Соңғы кездегі медициналық этика медициналық деонтологиямен тығыз байланысқан.Соңғы 30 ж ішінде әсіресе нормо-шығармашылық өнімі ВМА пайда болған кезде,жаңа қарқынды биоэтиканың дамуымен тығыз байланысты. «Биоэтика» сөзі американдық В.Р.Поттер маманның жұмыстарының арқасында кең таралуын алды,яғни тек қана сәтті кітаптің атауына «Биоэтика- болашақ көпірі».Авторлардың көпшілігі «биоэтика» ұғымды «қазіргі медициналық этика»,немесе «клиникалық этикамен» байланысып жатыр.Гиппократың дәстүрлі этиканы сақтау кезде,биоэтика кейбір этикалық жүйені критикалық болып санайды.

Өмірге сыйлау принцип философиялық-этикалық мағынасын басыннан бастап моральдік медицинада сақтап жатыр,бірақ оның нақтылы түсіндіруі,қашан өліп жатқан туралы еш қандай мәлімет жоқ болады,яғни қоғамда белсенді эвтаназия пайда болды,бірақ тағы көбі пассивті эвтаназияда,моральдік жағыннан айқын құралдармен немесе өліп бара жатқан әдістерімен емдеуге.Гипократтың этиканың басқа жағдайлары,биоэтика айналасында қарқынды медициналық патернализмдік пікірсайыстар жүргізіліп жатыр.Бұл процесске кәсіптеген-философтардың пікір сайстар жатады.Айқын қарасақ,биоэтика-бұл цивилизацияның құбылыс реті , үштен соңғы бір бөлігін адамзат тарихын мінездеме жасап «адамзаттын экологиялық бұрылуы» және «биоэтиканын адамзат бұрылуы» ертерек сол туралы философ және дәрігер П.Д.Тищенко жазған.Жаңа уақытта кәсіпшілік медициналық этика сұрақтармен практикада көп көніл бөлмеген ,мысалы еске түсірген дәрігер-философтар Алкмеон болса да,көне Грециядан Эмпедокл,Дж.Локк немесе Джеймс. Қалыпты емес стильде К.Ясперс 2 жазбасын дәрігерге және науқасқа арнады, соның ішінде ғылыми медициналық этиканың анализін құрып , бірақ ешқандай жұмысты шығармаған. Биоэтиканың әлеуметтік көрінуі батыс елдерде 20ғ соныңда индустриядан кейінгі қоғаммен бірге құрылды және лайықты эволюциясының тұтыну стереотиптердың қоғамдық санада денсаулық қорғау сектордың ролінің өсуімен,этникалық сана сезімнің өсуі, феминизм таратуы, адам құқықтарының өсу қасиеті,азаматтық қоғам институттарының дамып жетілуі. Сол уақытта жылдам дамитын жаңа медициналық технологияларының күрделендіруі себебінен және медицинада этикалық проблемалардың сандардың артық болуы. Деперсонализация жағдайында дәстүрлі медициналық этиканың құндылықтар шүбелі жағдайға душар болды, альтернативтік медициналық этиканың қажеттілік көрінді,яғни дәрігерлердің практикалық жұмысында болатын және студентердің оқу процесінде. Басқа жағынан биоэтика дәстүрлі медициналық этиканын функцияларын орындап жатыр,дәрігерлердің қатынасын этикалық нормаларға бұйрық беріп жатыр,мейірбикелерді науқасқа(донорға, реципиентке және т.б.),басқа жағынан қарасақ биоэтика филисофиялық зерттеулердің арнасының терендетуі болып жатыр.Медициналық этика биоэтика түрінде, Гипократтын этикасын гуманистік рухты сақтап жатыр, яғни сапалы деңгейде жанартқан.Биоэтиканың отыз жылдық тарихында бірнеше кезендерді ерекшелеуге болады.Бірінші кезенде « принципализм кезені» деп аталады, ен алдымен өте көп шығарылған американдық мамандардың Бичамп. Т және Дж. Чилдресстің «Биомедициналық этиканың принциптері»кітабімен байланысты. Философтар медицинаға күрделі моральдық дилеммалардың қатал талдау дәстүрін еңгізіп қойды және де замандас қоғамның плюрализмның әлеуметтік гетерогенді есепке алған.Бичампт және Чилдресст замандас биомедициналық этикада төрт негізгі принциптарға белгіледі;зиян келтірмеу; жарылқаушылық; адамның автономияны силау;әділеттілік.Бичампт және Чилдресстің методологиялық жоспары американдық Росс деген философтын моральдық принциптардың теориясынан шықты. Күрделі этикалық дилеммалардың талдау жанында медициналық тәжірибеде әрбір принциптардың төртеуі сөзсіз, абсолютті моральды күшімен ие болмайды, бірақ айқын жағдайда ен алдымен қайсыбір олардын сүйене алып жатырмыз.Мысалы ауыр дилемманың хабарың шешсе,әсіресе терминальды дәрігер науқастардың принциптармен байланысты «зиян келтірмеу» және « адам автономияларын силау».Егер дәрігер шыншыл хабарға жөнекей шек қойса,онда ол жеткілікті негіздерді тиісті болу үшін сондай тактиканы қабылдайды.Ол негіздеуді дәлелденген кезде тап осы жағдайда амалсыз зиян келтірмеу принцибына сүйенеді.Бичамп және Чилдресс біріңғай қайшысыз теорияның салудың қайтарды ,өте қиын медициналық этиканың төрт жеке негізгі теориялық принциптарды қойды,қажеттілік аксиомалық сапарының болуы. Тап осы тәжірибелік клиникада этикалық дилеммалардың принциптардың рұқсатына арналған қару жарақтар теоретиктерге-биоэтиктерге алынған болатын, дәл осындай практикалық дәрігерлерге де арналған екен. Былайша айтқанда бірінші отан басшылықтардын биоэтика жайында айқын дәрежеде дәстүрге де сүйенді.

Тартымдылық клиницистілерде «жаңа этикалық ойлау» арналған, медицинаның моральдық проблемалар анық емес дәрежеде және субъективизм айтыстарда азайды деп анықталды.Клиницистілер замандас медициналық этикада келтіруін тапты және де ұқсас медициналық диагностика проблемаларының шешімі жайында,яғни науқастардың емделуі және осында нақтылы алгоритымның шешуі дағдыланды.Биоэтиканын маныздысы моральдық теорияның проблемалар,түсік сияқты және эвтаназия конфронтацияның түзу контекстіде қашқауды рұқсат етті.Екі принциптардың төртеудерінен Бичамптың және Чилдресстың «зиян келтірме»,және «жарылқаушылық» Гиппократ этикалық жүйеге әбден талапқа сай болды.Бұл екі принциптар қанатты айтулардың арқасында көптеген дәрігерлердің ұрпақтарында «Primum non nocere!»(Ен алдымен зиян келтірмеу) және «Salus aegroti-suprema lex!»(Науқастың игілігі-ен жоғары заң).Ал басқа екі принциптар «автономияны қадірлеу» және «әділеттілік» жетілген жаңа болғандықтан Гиппократтын этикалық жүйесіне тізіміне кірмеген.Науқастың автономиясынын қадірлеу прицибі,Гиппократтың этикалық патернализмге кірмеген болатын. Гиппократ антында айтылады «Мен науқастардың пайдасына тәртіпті бағыттаймын,менің күшімен және түсінуімен сәйкес келетің». Яғни науқас қабыл процессінен шығарылады,оның денсаулықтың,өмірдің,мүмкін де өлімнің тиген шешімдерінен айрылады.Науқас автономиясын қадірлеу принципті мойындауға қиын болды, дегенмен басқа екі принциптардың бұзулыстармен байланысты болды,дәрігерлік архетиптік санада –зиян келтірмеу және жарылқаушылық. Ақыр аяғанда автономияның қадірлеу принцибі дәрігерлік бірлестікпен қабылданды,бірақ та негізгі ролі философиялық аргументтерде емес, тек қана қогамдық денсаулық тенденцияларында және Батыс қогамында манызды ролін атқарды,клиникалық тәжірибе науқастардың хабарланған келісуімен алып салынған. Алғашқы рет белгілі замандас «хабарланған келісу» ұғымның мәнінде американдық ҚЖА 1957 ж белсенді талқыланды, «Мартино Сальго ісінде Стенфорд Университке қарсы» . Мүгедек болған науқас туралы сөйлем болды ,ол инвазивтік дәрігерлік қол сұғу нәтижесінде шиеленісті, сондай шиеленісуінде мүмкіншілік туралы ықтималдықтар,науқастың хабарлықсызында нақ дәрежеде сот тексеруі жайында айыптау акцентің жасады.

Әдебиет:

1. Биоэтика: Оқу құралы/Ред. бойынша. П.В. Лопатина. – 4- е изд. – М., 2009.- 272 б.

2. Кэмпбелл, Г.Джиллетт, П. Джонс, Дәрiгерлiк әдеп : Қауырсындарды . ағылшынша :Оқу құралы/Ред. бойынша. Ю.М. Лопухин, Б.Г. Юдиннiң редакциясы посУПод. - М : Гэотар - медиа, 2007 – 400 б.

Бақылау сұрақтар:

1. Медициналық этиканың ұгымы.

2. Медициналық биоэтиканың ұгымы.

3. Биомедициналық этиканың принциптері.

№ 3 дәрiс.

Тақырыбы:Деонтология.

Мақсаты:Деонтология негізгі принциптерімен таныстыру.

Медициналық этика дегеніміз-медицина қызметкерлерініңөзінің кәсіби міндеттерін орындаудын этикалық жиынтығы.Сонымен қатар деонтология науқастармен өз ара қатынас артықшылығың ескертеді.Медициналық этика- науқастармен өз-ара қатынас мәселесінің кең ауқымың ескеріп,медициналық қызметкерлерінің өз ара,науқастың туыстарымен, дені сау адамдармен қатынас мәселесін шешеді.Осы екі жолдама өз ара диалектикалық байланысты.19 ғасырдың басында ағылшын философы Бентам «деонтология» терминін адамның кез-келген мамандықтағы тәртібі деп анықтады. Әр бір мамандықтың өзіңдік деонтологиялық қағидалары бар. Деонтология грек тілінде:deon-міндетті,logos-оқыту деген мағынаны білдіреді.Хирургиялық деонтология-бұл медицина қызметкерлерінің,дәрігердің науқастардың алдында өзің устау тәртібімен оқыту міндетті.Алғашқы болып деонтология принциптер Гиппократпен құрылған: «Қолданылған барлық әдістерге мән беріп ,олар пайда әкелуі керек».

«Мораль» сөзі латын тілінен «тоғыз» яғни «құлықтық», « әдет ғұрып» дегенді білдіреді.Мораль-бұл қоғамдағы адамдарға тән,тәртіп және жиынтық ережелерін таныстыратың түсінік.Адам жеке сенімдігімен және салт дәстүр сақтай отыра қоғамдық күштің әрекетімен жиынтық ережелерін сақтайды. «Этика» термині ғылым негіздеудің моральдық жүйесінде, жақсылық пен жамандық,міндет,намыс,әділеттілік,өмірдің мәні т.б. қолданылады.Дегенмен этика мораль тәрізді тәртіп жүйесінің жиынтығын білдіреді. Сонымен этика және мораль адамның қоғамдағы тәртіп принциптерін анықтайтын котегорияларға жатады.Мораль қоғамдық түсініктің нысаны тәріздес және этика моральдің теориясы тәріздес,қоғамның даму прцессінде өзгеріп,оның топтың қызыгушылығымен қарым-қатынасын айқындап отырады. Топтық моральдің айырмашылығына қарамастан, қоғамдағы әр бір адамға тән,медициналық этика барлық уақыттарда медициналык кәсіби принциптерін қадағалап, ауру адамға қайғы- қасіретінен женілдеуге талпындырып, оның адамгершілік манызын анықтайды.Егер бұл алғашқы дәрігерлік негіздің міндеттілігі жоқ болса ,моральдық ережелерді сақтау туралы айтуға болмайды.Бұған мысал ретінде фашистік Германия мен Япониядағы оқымыстылар мен дәрігерлердің қызметі болуы мүмкін,Ұлы Отан Соғысы кезінде осы уақытқа дейін адамдармен қолданып келе жатқан көптеген жаңалықтар ашты. Бірақ ғылыми тәжірибе материасы сапасында олар тірі адамдарды қолданған,бұның нәтижесі ретінде Халықаралық соттың шешімімен, олардың жан-тәнімен берілген оқымыстылар мен дәрігерлер ретінде есімдеуі естен шығару-«Нюрнбергский кодекс»,1947З; Халықаралық сот Хобаровскде 1948 ж .

Дәрігерлік этиканың мәніне әр түрлі көз қарастар манызды.Кейбір ғалымдар, азаматтық және кәсіби дәрігердің міндетін орындау деп қараса, басқалар дәрігерлік моральдің теориясы деп қарайды,дәрігердің науқасқа құқықтық әрекеті деп қарастырады.С.С.Гурвич пен А.И.Смольняковалардың пікірінше (1976) дәрігерлік этика- «дәрігердің тәртібін бағалап реттеп отаратын және ғылыми ережелердің принциптерінің жиынтығы, қоғамның талабымен және таңдаған науқастың әрекетімен ынтасымен емдеу әдісі».Келтірілген анықтамаларды соншалықты бір-бірінен ажырату,сырттай көрінетің айырмашылықтары дәрігерлік этиканы толықтырып отырады.Философ Г.И. Царегородцев дәрігерлік этикаға анықтама бере отырып «ол медиктердің тәртіп ережелерін жиынтық принциптерін реттеп, қоғамдағы және тәжірибелік рольдегі ерекшеліктерің көрсетеді» деген.

Әдебиет:

1. Биоэтика: Оқу құралы/Ред. бойынша. П.В. Лопатина. – 4- е изд. – М., 2009.- 272 б.

2. Кэмпбелл, Г.Джиллетт, П. Джонс, Дәрiгерлiк әдеп : Қауырсындарды . ағылшынша :Оқу құралы/Ред. бойынша. Ю.М. Лопухин, Б.Г. Юдиннiң редакциясы посУПод. - М : Гэотар - медиа, 2007 – 400 б.

Бақылау сұрақтары:

1. Деонтология ұгымы.

2. Медициналық деонтологияның ұғымы.

3. Деонтологиялық принциптер.

№ 4 дәрiс.

Тақырыбы: Биомедициналық этиканың негізгі принциптері.

Мақсаты: Биомедициналық этиканың негізгі принциптері мен таныстыру.

Науқасқа қандай потенциальді жағдайлар зиян тигізуі мүмкін? Мысалы; дәрігер аздап ішіп алған науқасты қарап,ерте ме кеш пе бақытсыз науқастың кесірінен жәйсіз жайттар болуы мүмкін деп ол қате шешім қабылдауы мүмкін. Осындай қателікті жіберіп алмас үшін дереу шешім қабылдау қажет. Науқастың осы уақытта немесе болашақта қаншалықты жақсы болатының аңықтауымыз керек. Бұл анықтаманың кәсіби мамандардың ойына немесе науқастың игілігіне шешілгенің байқауға болады.

Жоғарыда келтірілген мысалдан жәбірлеуді байқауға болады, өйткені оған өлерінің алдыңда 10 минут бұрын тамақтандыру үшін назогастральді зонд қойылып еді.

Бұл әрекет қанағат болмай, өйткені зондты енгізген өзің этикалық ақтамады. Әрқашан медициналық практиканы әкелінген пайдаға бағыттап отыру керек.

Ақпараттанған науқастың талап етуіне қарай, емнің нәтижесін осы негізде сараптап отырған жөн. Қай кезеңде науқасқа қатер төнетінің және өзінің қызығушылығына қарай әрекет етуге шешім қабылдауға қабілеттілігің анықтау керек?

Жас жігіттің өзінің ішкі сезімінің қозуына қарай, ол өзіңе қамқор бола алмай, психикалық қозуына қарай өзің дұрыс ұстай алмауы мүмкін. Біз оны қатерден құтылуын міндетімізге алып және қалыпты жағдайға келтіруге тырысамыз. Бірақ, біз оған жауап бермейміз, бірақ оның еркіңдігіне тиым салмай отыра, оның бойына өзіміз жеңіл дұрыстап алатың тәртіп түрің құрастыруымыз қажет.

Ем барысыңда науқастың статусы ешкімге рұқсат етілмеуі қажет. Осы себептен кәсіби немесе кәсіби топтардың әрекетінен науқастың автономиясы бұзылғаның, науқасқа деген қатынастың негізі сақталды ма деген сұрақты арасыңда қайта қараған дұрыс.

Сондықтан науқастың өзің қоғамдық өмірде бақылай алмайтыңдығың біле отырып

кез – келген терапиялық шараларды қолдануға болмайды.

Әрине, шешім қабылдауға қаблеттілігің жоғалтқан науқастарда болады, ондай кезде тандауды олар үшін жасауға тұра келеді. Науқастың игілігіне қарай қалай әрекет етудің маңыздылығына міндеттіміз.

Дәрігер өзінің шешімін келесі ырғақпен негіздеуі мүмкін: «Мен осы науқастың орнында болғанда маған осылай істегендерін өқалар едім». Өзінің шешімін тәуелсіз, бірақ қызығушылығы бар адаммен (туысқаны, досы, мейірбике немесе әлеуметтік қызметкермен) бекітіп алса тіпті жақсы болады.

Беатристің сүт бездерінде тығыздану пайда болды. Әйелді бақылаушы хирург қатерлі ісіктің болу мүмкіндігін айтпай, керісінше «бәрі жақсы болады» деп сендіріп, көңілін көтереді. Соңымен қатар, себебін түсіндірмей, операция жасау қажеттігін есіне салады. Беатрис содан не болатынынан, бақылау пробасынан өтуден және операциядан бас тартатындығын айтты. Бұл шешім қабылдауының кезеңдерінде оған бұның тәуекелділігі мен мүмкін болатын ем нәтижелері айтылмай қалған.

Әдебиет:

1. Биоэтика: Оқу құралы/Ред. бойынша. П.В. Лопатина. – 4- е изд. – М., 2009.- 272 б.

2. Кэмпбелл, Г.Джиллетт, П. Джонс, Дәрiгерлiк әдеп : Қауырсындарды . ағылшынша :Оқу құралы/Ред. бойынша. Ю.М. Лопухин, Б.Г. Юдиннiң редакциясы посУПод. - М : Гэотар - медиа, 2007 – 400 б.

Бақылау сұрақтары :

1. « Игілік жаса» принципі.

2. « Зиян тигізбе» принципі.

3. Тұлғалық автономиясың силау принципі.

№ 5 дәрiс.

Тақырыбы:Құпиялылық (конфедициальность)

Мақсаты: Құпия негіздерімен таныстыру.

Екі гомоссексуалист науқас дәрігермен жиі кездесуде СПИД ауруының бастапқы кездесуінің мүмкіндік белгілері туралы айтты. Науқастың біреуі қан тапсыруға келісімің берді ВИЧ ойдағыдай шықты.Қатынасы бұзылатынан қорқып,ол дәрігерді ойын серіге айтпауың өтінді.Ойын серігі анализ тапсырудан бас тартып,СПИД –ті ойда бар екендігі білгісі келмейтіндігіне сенді кез келген жағдайда «өзінді қорғай алатындығындай » білейін дейді.Гомо және гетеросексуал ретінде бұл науқас кез келген жыныстық қатынас жасауға мүмкіндігі туралы дәрігерге мәлім еді.Дәрігер оның ойын серігінің ВИЧ пен ауратың хабарлауға міндетті ме ,ойые серігінің қатерлі екенің ескертіп немесе құпиялылықты сақтап, науқастың өзің құтқара алатының үміттене ме ? Медициналық қатынаста мұндай жағдай құпия түсінігінің қиындығың білдіреді.Дәрігердің мінетіне науқас мойында мәліметті құпиялылықты сақтап,қоғам және басқада науқастар алдында шиеленіс міндеті тұрады.Бұл диллеманы қалай шешуге болады?Денсаулық сақтау стресінда неге құпиялылықтың иаңызды екенің бастапқыда түсінігін алу керек. Медициналық көмекте жеке өмірге басып шу әрқашан бірге жүреді.

Науқастың денесіне әр түрлі олжайында мәліметті білмей денесіне кіруге болмайды,дұрыс диагноз қоюға мүмкіндік болмай , сәйкес ем тағайындауға мүмкіндігі жоқ.. Кез келген жағдайларда науқастың келісімімен және игілігімен кіруге болады (төтенше жағдайлардан басқа).Осындай бейнемен медициналық кеңесте жиналған мәліметтер қағазда сақталып денсаулық сақтау ұйымында немесе нақты дәрігерде болады,оны тек науқастың рұқсатымен қолдануға мүмкіндік болады.Кез келген мәліметті қолдану науқастың жеке өміріне басып ету болып табылады және сенімді бұзып,әуелгіде маманға барып кеңес алуға мүмкіндік туады. Гиппократтың аңтында жазылғандай бір сөзбен айтқанда құпиялылық теориялық қатысудың элементті және діни міндеті болып табылады.Құпиялылық- бұл абсолют болған басқа моралді айқындау сәйкес келмейді: мәселеге соңғы уақыттарға дейтің осындай көз қарас болды.Осындай көз қарасты қабылдау – жеке медициналық көмектің түсінігімен келісілген.Науқастың қызығушылығы бірінші орында бола тұра,дәрігерлерге науқасты қоршаған адамдардың міндеті белгілі .Егер мәліметті жасыру басқаларға зиянның тигізсе ,құпиялықтың абсолюттік болуы мүмкін емес.Зиянның нақты екенің қалай анықтаймыз мәселе осында.Мысалы : науқас медицинаның көрсеткіші бойынша көлік жүргізуге жарамсыз болып қабылдайййса, бұл мәлімет билік орындарына хабарланып ,науқас өзі осыдан бас тартады.Егер кәсіпқойлар құпиялылықты осы арқылы баланы физикалық зияндардан немесе сексуалді агресиядан қорғауға мүмкін болса бұзұға міндетті.1976ж. Калифорнияның Жоғарғы соты Тарасованың денесің анықтап қарағанда психологты және оның көмекшілерінің сельхозтікта кінәлі деп тапты,өйткені олар науқастың досына хабардар етпеген,ол оны өлтірейін деп қорқытқан сонында науқас өзінің міндетің орындаған.Осының салдарының басқа біреулерді құтқарып қалу мақсатында құпиялылықты бұзұға әкеледі.Жоғарыда келтірілген гомосексуалистің жағдайында дәрігер не істелуі керек, өзі соны мойындамай басқа ойын –серіктестеріне СПИД вирусын жұқтыруы мүмкін.Емделуші өзінде ВИЧ – тің бар екенің білгісі келмегендіктен, жағдай қиыңдайды. Басқаларды қорғау дәрігердің шешімімен әрекет етіледі.Бисексуалды жұқтырған ерке өзіеің ойын серіктесінің жағдайын жоспарғанда ,құпяилылықты бұзу мүмкіндік ережесі қабылданған , ештенеден хабарсыз ойын серіктесің ескертуде .Дәрігер кейбір белгісіз ойын серіктерге өзінің кездесоқ жыныс қатынасында қосымша қорғаныш ережелердің түсіндіріп беруі керек.Осы тәрізді шешім онай берілмейді белгілі бір мақсатқа жету үшін тікелей жауапкершілік бере отырып дәрігерге емі емделушінің де қалауынан шығуға тура келеді. Күнделікті клиникалық жағдайларда құриялылыққа жауапкершілікке талап шықты. Оны дәрігердің әрбір емделушіге көрсеткен сыйлауың мойындағаны деп түсінуге болады. Ақпаратты жасыру арқылы – емделушінің ақылды немесе кінәрәтшыл адамға дәрігермен көрсетілетің сенімін ақтау.Өкінішке орай кейбір дәрігерлердің жазуларының мағынасы немесе сөйлеу манерасы сенімді жиі қопарады ( зерттеу нысанасындағы медициналық жазуларға кіру басқа сұрақтарды туындатады,13 тарауда талқылаймыз).Сонымен қатар дәрігердің жазбаларында науқас туралы кең субективті пікірлер жазылуы мүмкін .Осы сияқты түсініктемелерді науқас көретің болса, сенім негізіндегі қатынасы қопарылады.Жас әйел жиі дәрігерге келіп жиі басының ауратынанына және шаршағантыққа шағымдалып жүрді. Ол бірнеше мамандарға барып кеңес алсада,әлсіздіктің себебі анықталады. Бір күні ол қатты үреймен және тырысумен бөлімшеге келіп түсіп, алғашқы көмек көрсетілгенмен кейін , емхана психиатрына жолдамамен ауруханадан шығарылды .Өзінің терапев дәрігерінен кеңес алуға барып ,психиатрдың кеңесіне келмеді. Осы кеңес алу үстінде , жағлайдың әсерінен үстелдің үстінде қалған медициналық картасына көріп салуға мүмкіндік болды.Картаның бірінші ретінде үлкен әріптермен былай деп жазылған еді: «Абайла!Есірін,көз байлаушы,жағдайын қаламайды ».Емделуші дәрігерге шағымдайды .Ол келісуді сезініп ,тек дәрігерді емес медицинадағы барлық қызметкерлерді кінәләйді.Мүмкін,емделушінің бағалау ақиқатпен сәйкестелді .бірақ дәрігер медициналық картаны қызметтестерімен қатынас ретінде немесе өзіне есте сақтау мақсатында қолданып еді. Дәрігердің жазбаларында тек обективті орындаоған фактілер емделуші мен талқыланатың немесе талқыланған техникалық бөлмектің сәйкестігін талдау жазылуы керек . Клиникалық жобаларға кіру емделушіге этикалық негізін күшейтеді. Жобаларды толтырғанда емделушінің алай отыра құпиялылықты қамтамасыз ете отырып медицина қызметкерлері заңңын жеке өмірді қорғау құқығына бағылады. Ұлы Британияда адам құқығы жөнінде Европалық Конвенция әрекет етуде. Ол құқық негіздеріне сүйене отырып жеке өмірге қол сұқпау құқығына кепілдік береді.Осындай заң барлық емдеуде әрекет етуде .мысалға алатын болсақ , Жаңа Зеландияда жеке өмірді қорғау уәкілі кодексі шығарған.Кодекс жеке адам денсаулығы тұралы ақпаратпен дұрыс нәтижесің орнықтырады.Ол ақпаратты қауіпсіз сақтауға, кіруге , қолдануға, алуға реттеп отырады.Кейбір ақпараттар электр жүйесінде сақталып , бақыланып отырады. Ұлы Британияда компьютердегі жлбалардың құпиялылығы заң түрінде қорғалады,ол 2000ж. наурыз айында күшіне енген. Кейбір дәрігерлер осындай заңдар кәсіби автономиясын бұзады деп санайды.Шындап келгенде бұл заңдар кәсіби қолдауың ұлғайтып науқастың құпиясын қорғайды. Принциптердің негізі емдеушінің өмірді силау болып,ал оларды бұзу этиканың негізін талап етеді.

Әдебиет:

1. Биоэтика: Оқу құралы/Ред. бойынша. П.В. Лопатина. – 4- е изд. – М., 2009.- 272 б.

2. Кэмпбелл, Г.Джиллетт, П. Джонс, Дәрiгерлiк әдеп : Қауырсындарды . ағылшынша :Оқу құралы/Ред. бойынша. Ю.М. Лопухин, Б.Г. Юдиннiң редакциясы посУПод. - М : Гэотар - медиа, 2007 – 400 б.

Бақылау сұрақтар:

1. Құпия ұғымы.

2. Денсаулық сақтау сферасыңдағы құпиялылық.