Калий тұздарымен улану

Құрамында 62 пайыз тотығатын калий бар, калий тыңайтқыштары күйіс қайтаратын малды тез уландырады.

Әсер ету жолдары. Калий тұздары ішек-қарынның кілегейлі қабықтарын тітіркендіреді және қабындырады. Сонымен бірге, қанның тепе-теңдігі және қысымы өзгереді, орталық жүйке жүйесінің жұмысы тозады.

Өлекседегі өзгерістер. Ішек-қарынның кілегейлі қабықтары қансырап қабынған, кей жерлері ісінген, өліеттенген.

Клиникалық белгілері. Калий түздарын жегеннен кейін тез арада клиникалық өзгерістер көріне бастайды. Азыққа тәбеті тартпайды, бұлшық еттері дірілдейді, жүрек соғысы, демалуы жиілейді. Одан малдың іші өтеді. Қарынның жиырылуы бәсеңдейді, қан қысымы төмендейді.

Балау. Анамнестік деректері клиникалық белгілері және патоморфологиялық өзгерістері негізінде қойылады.

Емі. Ауру малға бүркеуіш және кілегейлі заттар қолданады (сүт, қайнатынды, өсімдік майлары). Қан тамырына 30%-ды глюкоза ерітіндісін 200-300 мл мөлшерінде, 10 пайыздық хлорлы кальций ерітіндісін 150-200 мл мөлшерінде жібереді. Жүрек сергітетін дәріден кофеинді қолданады. Мал толық жазылғанша дәрілерді қолданады.

Молибден қосылыстарынан улану

Молибден (Molydaenum),Мо – жылтыр-сұр түсті металл, табиғатта көп жағдайларда минерал түрінде кездеседі. Молибденнің құрыш (сталь) металлының сортын дайындаудағы маңызы өте зор.

Молибденнің ауыл шаруашылығындағы биологиялық маңыздылығы өте зор екендігі таяуда ғана белгілі болған. Молибден өте аз мөлшерде болса да өсімдік және мал ағзасында атқаратын қызметі ерекше. Өсімдіктер молибденді топырақтан суда еритін қосынды түрінде алады да, өсімдік арқылы мал ағзасына енеді. Молибден өсімдіктердің азотты сіңіруіне септігін тигізіп, нитраттардың ферментативтік ыдырауына, ақзаттар мен амин қышқылдарының түзілуіне қатысады.

Молибден қосылыстары биосфераның белсенді ластағыштары. Молибденнің көп мөлшері кездесетін геохимиялық аумақтар бар екені анықталған. Молибденнің қоры топырақта неғұрлым көп болған сайын, соғұрлым өсімдіктерде де көп болады.

Көбінесе өсімдіктер сілтілік және бейтарапты реакция көрсететін молибденді топырақтан алады. Топырақта молибденнің жетіспеуі өсімдіктерде бірқатар аурулар тудырады.

Мысалы: Жоңышқаның 1 кг кепкен түрінде 38 мг-ға дейін молибден болады. Яғни жоңышқа молибденді құрамында көп жинайтын белсенді өсімдіктердің бірі болып саналады. Мұндай өсімдіктермен малдарды азықтандыру улануға әкеліп соқтырды.

Қоршаған ортада мыстың жетіспеуі молибденнің ағзаға уытты әсерін күшейтеді.

Аммоний молибдаты - түссіз, мөлдір түйіршікті зат. Ылғалды ауада молибден қышқылды аммоний суда өте жақсы еритін кешенді қосылыс - аммоний полимолибдатына айналады.

Жануарлардың молибденге деген сезімталдығы әр түрлі. Молибден қосылыстары- сүтті ірі қара малдарға, әсіресе жас бұзауларға өте уытты әсер етеді. Сезімталдығы төмен малдарға жылқылар мен шошқалар, жатады.

Егерде топырақ құрамындағы молибден мөлшері 0,01%-дан асып кетсе, малдар улануы мүмкін.

Патогенезі. Ағзаға түскен молибден қосылыстары бауырдағы мыс және сүйектегі фосфордың мөлшерін азайтып, АYФ алмасуын бұзады. Сонымен қатар, ақзат алмасуы және амин қышқылдарының түзілуін тежейді.

Жануарлар ағзасында молибден сүйекте (1-2 мг/кг), бауырда, тері жабындыларында жинақталады. Сиыр сүтінде 40 мкг/л дейін кездестіруге болады. Ауыл шаруашылық малдарының рационында мыс және молибден қосылыстары белгілі дәрежеде ғана болуы керек. Мал азығында –50 мг/кг- нан жоғары молибден болса мал, улануға шалдығады.

Клиникалық белгілері. Молибденнен уланған малда улану жіті және созылмалы түрде өтеді. Жануарлардың іші өтуі, жатырдың қабынуы, арықтауы, анемия, остеопороз, бұлшық ет дірілі, бедеулік, сүттіліктің төмендеуі және тері түтіктері, түсінің өзгеруі секілді белгілерді байқауға болады.

Патолологиялық - анатомиялық өзгерістер. Ішектің және қарының кілегейлі қабықтары катаралді қабынады. Бауыр үлкейіп, майлы дистрофияға ұшырайды, сүйектері сынғыш келеді.

Емдеу және алдын алу шаралары. Ең алдымен жайылымды ауыстыру керек. Емдік мақсат үшін мыс сульфатын бұзауларға күніне 1г, ересек жануарлаға –2г мөлшерде береді. Емнің нәтижесі 2-3 күннен кейін белгілі болады. Уланудың алдын алу мақсатында топырақтағы молибденнің өсімдік құрамына өтуін тежейтін күкірт қышқылды аммонийды тыңайтқыш түрінде қолданады.