Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
oet_shpor_dayyn.docx
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
144 Кб
Скачать
☆

42) Нарық және оның түрлері

Нарық —тауар өндірісі мен айналымы заңдары бойынша ұйымдастырылатын айырбасты сипаттайтын тауар қатынастарының жиынтығын білдіреді. Басқаша айтқанда, нарық — нақты тауар сатушылар мен оны сатып алушылардың басын қосатын кез келген институт немесе механизм. Ол тауар-ақша айырбасының саласы болып табылады және өндірушілер (сатушылар) мен тұтынушылар (сатып алушылар) арасындағы экон. қатынастар жүйесін білдіреді. Бұл қатынастардың негізгі элементтері – құн, баға, бәсеке, сұраныс пен ұсыныс.

НАРЫҚ ТҮРЛЕРІНІҢ ЖІКТЕЛУІ:

Нарықтық қатынас объектілерінің экономикалық мүдделері бойынша:

  • Тауар мен қызмет нарығы

  • Өндіріс факторларына нарығы

  • Қаржы нарығы

  • Ақпарат нарығы

Сатылу сипаттамас бойынша:

  • Көтерме сауда нарығы

  • Бөлшек сауда нарығы

  • Фъючерстік сауда нарығы

Географиялық орналасуы бойынша:

  • Жергілікті нарық

  • Аумақты нарық

  • Ұлттық нарық

  • Дүниежүзілік нарық

Бәсекенің шектелу деңгейі бойынша:

  • Монополиялық нарық

  • Олигополиялық нарық

  • Жетілдірілген бәсеке нарығы

  • Монополиялық бәсеке нарығы

Сала бойынша:

  • Автомобиль нарығы

  • Компьютерлік нарығы

Заң нормаларына сәйкестігі бойынша:

  • Ресми нарық

  • «Қара базар» немесе «көлеңкелі экономика»

43) Жұмыссыздық және онын түрлері:

Жұмыссыздық – қоғамдық өндірісте жұмыс істеуге ынтасы бар, еңбекке жарамды халық. Қазақстан Республикасының жұмыспен қамту құқығына сәйкес, өздеріне байланысты емес себеп-салдардан еңбек ақы алмайтын, мемлекеттік жұмысбастылық қызметінде есепке алынған жұмыс істеуге дайын, бірақ жұмыс істейтін орыны жоқ азаматтар жұмыссыздар деп саналады.

Жұмыссыздардың бірнеше түрі болады:

  1. Өндірістің құлдырауына байланысты, жұмысшы саны жұмыс орындардан едәуір көп болса, айналымдық жұмыссыздық орнайды.

  2. Фрикциялы жұмыссыздық – жұмысшылардың аймақтық, кәсіптік және жасына байланысты ауысуы (жаңа мекен-жайға көшуі, жаңа мамандық игеру, оларға күтім және т.б. байланысты).

  3. Құрылымдық жұмыссыздық жұмысшы күшіне сұраныстың құрылымдық өзгеруін туғызатын өндірістегі технологиялық өзгерістерге байланысты. Жаңа құрылымдағы жұмыс орнына бұрыннан қалыптасқан құрылымдағы жұмысшылар күшінің құрылымының сәйкес келмеуі де өндірістен жұмысшылардың бір бөлігін шығарып тастауға әкеледі.

Нарық экономикасында жұмыс пен толық қамту

44)Ақшаның пайда болуы және оның тауарлы жаратылысы.

Ақша деген тауардың жалпы эквивалентінің тиянақталған түрі, құнның эквиваленттік формасымен тұтыну құны біте қайнасқан ерекше тауар. Немесе ақша деген тауар өндіру мен оны айрыбастау процесінде басқа тауарлардан бөлініп шыққан ерекше тауар, оның айырықша қызметі - барлық тауарларға ортақ балама (эквивалент) ролін атқару.

Кез келген пайдалы зат құн бола алмайды. Себебі адам еңбегі жұмсалмаған заттардың құны жоқ. Мысалы, өңделмеген тың жер, өзендер мен теңіздер, жабайы жемістер, т.б. Сонда құн деген не? Құн дегеніміз -тауар өндіргенде жұмсалатын еңбек жиынтығы. Қоғам дамуының негізі - еңбек. Сондықтан, тауарға сіңген қоғамдық еңбек тауардың құны болады.

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]