4. Магистральді құбырөткізгіштің сызықтық құрлымдары

Магистральді құбырөткізгіштердің негізгі элементі – құбырөткігіштердің үздіксіз жібіне пісірілген, жеке құбырөткізгіш болып табылады.

Ереже бойынша келесі тәсілдер арқылы құбырөткізгішті төсейді.

1. Жерасты.

2. Жасанды себінді жерүсті.

3. Тіректегі жерүсті.

Жерасты тәсілі кезінде магистральді құбырөткізгіштерді 0,8м тереңдікке көмеді, егер үкен және кіші тереңдік ерекше геологиялық шарттарымен сипатталмаса онда анықталатын дәрежеде айдалатын өнімнің температурасын ұстап тұруы қажет болатын болса.

 Магистральді құбырөткізгіштер үшін диаметрі 300-ден 1420мм дейін диаметрлі пісірілген және біркелкітаралған құбырлардың қабырғасының қалыңдығы 10МПа жететін құбырөткізгіштегі жобалы қысыммен  анықталады.

Үлкен өзендердің қиылысында газөткізгіштер құбырға бекітілген темірбетонды жүктермен немесе тиіс бетонды жабынмен бекітеді және өзен түбіне төмен көмеді. Негізгіден басқа сол диаметрлі резервті суасты өту жібін төсейді. Темір және ірі шоссейлі жолдардың қиылысын да құбырөткізгішті құбырдан жасалған патронға төсейді. Патрон диаметрі құбырөткізгіш диаметрінен 100-200мм үлкен.

Тұрғын пунктерді газ бен мұнай өнімдеріне қажеттілігін қамтамасыз етуі үшін одан аз диаметрлі бұтақтар төсейді, сол арқылы осы тұрғын пунктерге жеткізіледі. Құбыр өткізгіште рельеф трассасына байланысты 10-30км интервалда желі крандарын немесе апатпен жөндеу кезінде бөліктерін жабу үшін шырмалар орнатылады. Газөткізгіште желілі кранның екі шетінен апат кезінде атмосфераға газды шығару үшін свечалар орнатылады.

Трасса бойымен байланыс желісі (телефонды, радиорелейлі) диспетчерлік тағайындау бар желі өтеді. Трасса бойында орналасқан катодты және дренажды қорғаныс станциялары, сонымен протектор сыртқы коррозиядан қорғайды да, құбыр өткізгіштің изоляциялы жабынына қосымша болады.

 

а: 1 — ойлау; 2 — газжинау пункті; 3 — тазалау құрылғысы бар бас КС; 4 —ГРС-ге алып келу; 5, б — темір және шоссейлі жолмен өту; 7 — аралық КС; 8, 9 — өзен мен ойыстардан өтулер; 10 — жерасты газсақтағыштар; 11 — катодты сақтау станциясы; 12 — соңғы ГРС.

б: 1 — ойлау; 2 — мұнайжинау пункті; 3 — алыпкелу құбырөткізгіштері; 4 — бас құрылыстар (резервуарлар, сораптар, электростанциялар және т.б.); 5 — скрабоктың түсу түйіні; 6 — сызықтық құдық; 7 — темір жол астындағы өту; 8 — өзен арқылы суастымен өту; 9 — ойыс арқылы жер үстінен өту (ручей); 10 — соңғы бөлу  пункті.

 

4-сурет-Магистральды газөткізгіштің (а) және мұнайөткізгіштің (б) құрылыстарының сұлбасы

5. Айдау және жылу станциялары

Мұнай өткізгіштерде айдау станциялары 100-150км интервалда орналасады.  Мұнай және мұнай өнімдерін өткізгіштер айдау станциясында электроқозғалтқыштан жетегі бар ортадан тепкіш сораппен жабдықталған.

Қазіргі кезде қолданылатын сораптардың берілісі 12500м3/сағ. Мұнайөткізгіш басында бас сорап станциясы бар, ол мұнай кәсіпшілігінің жанында орналасады немесе соңында, егер магистралды мұнайөткізгіш бірнеше кәсіпті немесе бір кәсіпті қамтамасыз ететін болды. Бас сорап станциясы аралықтан айырмашылығы оның ауданында мұнайөткізгіштің өткізу қабілетінен екі және үш тәулікке тең көлемді резервуарды парк орнатылған.

Негізгі объектісінен басқа әрбір сорапты станциясында қосымша құрылымдар кешені бар: трансформаторлы подстанция, ПО-дан берілетін электроберіліс желісіне берілетін кернеуді төмендетеді немесе 35-тен 6 кВт дейін, сонымен сумен қамтамасыз ету жүйесінен, канализациядан, суыту және т.б. Егер мұнайөткізгіш ұзындығы 800км асса, онда оны 400-600км ұзындықты пайдалану учаскелеріне бөледі, оның шегінде сорапты жабдықтық тәуелсіз жұмысын жүргізеді. Учаске шекараларындағы аралық сорапты станцияларында құбырөткізгіштің өткізу қабілеттілігі 0,3-1,5 тәулікте тең резервуарлы паркі болуы қажет.

Бас және аралық сорапты станциялар резервуарлы парктармен бірге тегеурінді сораптармен жабдықталады. Магистральды мұнайөнім өткізгіштерінің  сорапты станциялары аналогты орналасқан. Кәсіпшілікте жоғары тұтқырлы, жоғары қататын мұнайлар бар. Мұндай мұнайларды тасымалдау үшін құбырөткізгіштерде жылулуық станциялар орнатылады. Кей жағдайларда сорапты станциялармен алмастырылады. Айдалатын өнімді қыздыру үшін булы және отынды қыздырғыштар (пештер) қолданылады. Жылулық шығынды төмендету үшін мұндай құбырөткізгіштер күшті жылу изоляциялы жабынмен қамтылады.

Газөткізгіштерді айдау станциялары 100-200км аралықта трасса бойында орналасады. Газөткізгіштердің компрессорлы станциялар поршенді және ортадан тепкіш компрессор мен жабдықталған. Қазіргі кезде жетек ретінде авиационды және кемелі турбиналар қолданылады. Қазіргі кезде агрегаттық қуаты 25 мВт құрайды.

Негізгі ортадан тепкіш айдағыштар бір немесе үш тізбектеле топпен жұмыс істейді және бірнеше топтар параллельді жұмысқа қосылады. Бірагрегаттың берілісі 50млн. м3/тәу, ал станцияның шығысындағы қысым - 10МПа. Жоғарғы қабат қысымы кезінде кен орынды пайдаланудың бірінші периодында газ өткізгіш бас компрессорлы станциясыз жұмыс істей алады.

Кенорын өндіруді беру станциясында болса, кәсіпшілікте компрессорлы станцияларын орнатылады.

Барлық компрессорлық станцияларда газ механикалық қоспалардан шаңұстағыштарда тазаланады. Содан басқа бас станцияларда газды кептіру, күкіртсутек көмірқышқыл газынан тазалау және газды одоризациялау болуы мүмкін. Компрессорлы станциялар сораптылар сияқты қосымша құрылымдары бар, қоғамдықтар, сумен қамту жүйесі, суыту, энергиямен қамту жүйесі, канализация және т.б.