Өзіндік тексеруге арналған сұрақтар:

1. Өндіріс кезенінің аудитін журпзудің ұандай акпараттык көзі бар?

2. Ұйымның шығындарына не жатуы мұмкін?

3. Бухгалтерлік есепте ТМҚ-ларга кірмейтіндер?

4.Шығындар аудитінің бағдарламасында қандай құжаттарда қарастырылады

5.Өнім шығаруға қатысы жоқ қандай тауарлар мен заттар?

5. Негізгі емес қызметтер бойынша шығындардың дұрыстығын қалай тексеріледі?

6. Өнім өндіруге кеткен шығындардан кезеңдік шығындар қалай бөлінеді?

7. Өнім шығаруға қатысы бар шыгындардың аудитің жүргізубағдарламасы неден тұруы қажет?

4 Дэріс тақырыбы: Қаржылық қортындының қалыптасуы

мен сату кезінің аудиті.

Сату кезенің аудиті

1.Сату кезеңі шоттарының өзара байланысы және аудитінің багыттары. Қаржылық қортынды есептің қалыптасуы мен cату кезенінің аудитін жургізудің ақпараттық, көзі. Қаржылық қорытынды есептің калыптасуы мен сату кезеңі шоттарының дурыстыгын анықтайтын талаптар мен аудиті журізгенде тексерілетін аудиторлық тужырымдар. Аудит жургізу барысында тексеруге арналган негізгі тұжырымдар. Дебиторлық қарыздар аудиті. Бакылау құралдарын тексеру тестерт.

Кәсіпорынның шаруашылық-өндірістік қызметі барысында сатып-өткізілген өнімдерді (тауарлар, жұмыстары, қызметтері) үшін алынған вексельдер бойынша сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің борыштары және есеп беруге тиісті тұлғалардың өтелмеген борыштары-дебеторлық борыштар болып табылады. Іздеу салу мерзімі 3 жыл. Дебеторлық борыштар есебі бас шоттар жоспарының 3-ші бөлімінің

Дебиторлық борыштарға аудит жүргізу бағдарламасы

№	Аудитордың іс-әрекеті	Ақпарт көзі
1.	Баланс пен бас кітаптың көрсеткіштерін салыстыру	Баланс, бас кітап
2.	Синтетикалық және аналитикалық есеп жүргізу дұрыстығын тексеру	Бас кітап, №1, №2, №6, №7, №8, журнал ордер, сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің есептесу есебіне берілген аванстар бойынша ведомостер, алғашқы құжаттар
3.	Күмәнді талаптар бойынша резервтер құрудың негіздерін тексеру және олардың дұрыстығын қолдануын тексеру	Бас кітап, №10 журанл ордер, бөлімше шоттарының аналитикалық есебінің көрсеткіштері, дебеторлық борыштарды есептен шығаруға арналған басшының жарлығы, есеп саясаты
4.	Дебиторлармен есептесуге түгендеу жүргізу жолымен дебеторлық борыштардың жағдайын тексеру	Дебиторлармен есептесуге түгендеу жүргізу материалдары, түгендеу актілері, сипаттамалары, салыстыру актілері, дебеторлық хаттар
5.	Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің есептерінің жүзеге асырылуын тексеру, вексельдермен есеп айырысу кезіндегі операциялардың көрінісі	№11 журнал ордер, сатып алушылар мен тапсырыс берушілермен еспетесудің есебінің ведомосі, шоттарындағы аналитакалық есептердің көрсеткіштері
6.	Капитал қозғалысы бойынша дебеторлармен мекемелерге талаптар қоюдың мерзімділігі мен дұрыстығын тексеру	Келісім шарттар, талап хаттары, сәйкестендіру актілері, талап қою арыздары
7.	Тәуелді және еншілес ұйымдардың есептеулер бойынша операцияның шоттарында көрсетілуні тексеру	№11 журнал ордер, шоттардағы аналитикалық көрсеткіштер
8.	Басқа да дебиторлық борыштарды тексеру	№7, №8 журнал ордер, аралығындағы шоттардың көрсеткіші, аванстық есептеу, төлем ведомосі, талаптар бойынша материалдар және т.б.
9.	Дебиторлық борыштардың талдауы және есептелуді ретке келтіру мен дебеторлық борыштарды жинақтаубойынша ұсыныстарды реттеу	Аналитикалық есептеулер, ұсыныстар мен қорытындылар

Дебиторлық борыштарды растау.

• егре дебеторлық борыштардың сомасы қаржылық қорытынды есеп үшін маңызды болса және дебеторлық жауптарын алудың сенімді негіздері боса, аудитор тікелей дебеторлық борыштарды жоспарлап қоюды немесе шот қалдығын бөлек өткізбеден жоспарлау керек;

• егер дебеторлық борыштар аудитор сұранысына жауап бермеуін күтуге негіз болса, онда аудитор балама процедуралардың орындалуын жоспарлау керек;

• аудитор дебеторлық борыштарды растауды сұрап, оларға хаттар жіберіу керек, онда ол тікелей дебиторларынан жауап алуды сұрайды. Мұндай хаттар аудиторға қажетті ақпартты беру үшін, дебеторларға шаруашылық субьектінің басшылығы беретін рұқсаттарды қосады. Терістеулерден гөрі, оңды растаулар сенімді аудиторлық дәлелдеулерді қамтамассыз етеді. Оң және сол формалар арасында таңдау жағдайларға, бақылау тәуеклшілігіне, бақылауы мүмкін емес тәуеклшіліктерге байланысты болады. Оң және сол растау формалары құрастырылуы мүмкін;

• егер басқарма аудитін дебеторлық борыштардың анықталуын қолдауын растамауды сұраса, аудитор мына жағдайды қарастыруы керек: мұндай өтініштердің елеулі себептердің бар болуы немесе егер анықталған шот бойынша субьект пен дебеторлар арасында келіспеушіліктер бар болса, онда аудитор тарапынан кез келген үндеу субьект пен дебитор арасындағы шыншыл келіссөздерді терңдетуі мүмкін, расталған бас тартуды алмаған, аудитор субьект басқармасының түсініктемесін растауға арналған қолда бар кез келген дәлелдеулерді тексеру керек. Мұндай жағдайда аудитор растауы мүмкін емес, дебиторлық борыштардың шоттары бойынша баламалы процедураларды қолдану керек.

Есеп беруші тұлғалармен есептесудің аудиті.

Есеп беруші тұлғалармен есептесудің есебі шотта жүргізіледі. Бухгаллтерияда мынадай құжаттар толтырылады:

1. Басшы жарлығына негізделген іс-сапарлық куәлік.

2. Аванстық есеп іс-сапардан келген соң, бухгалтерлік есеп беру тұлғаларға аванстық есепті тапсыру міндеті жүргізіледі, оған мыналар қосылу керек: жол жүру билеті, қонақ үйдің берген түбіртегі және т.б. құжаттар, яғни іс-сапардың мақсатын растайтын құжаттар.

Есеп беруші тұлғалармен есептесудің аудиті жалпы әдіспен жүргізіледі. Есеп беруші тұлғалармен есептесудің аудиті есептесуге аудит жүргізудің бағдарламасы:

• аудит аванстың кімге берілгенін және қалай есеп беруін тексеру керек

• аудитор алдыңғы іс-сапар бойынша есеп берілмеген тұлғаларға аванс берілді ме, жоқ па, соны тексеру

• есеп беруші тұлғалардың төлейтін шығындарын кәсіпорынның кассасынан төлеуге жол беріледі ме, соны тексереді

• аудитор аванстық есепте басшының шығындарының орынды жұмсалынуының растайтын белгілерінің бар болуын тексереді

• аудитор аванстық есептің дұрыс және уақтылы жасалуын, №7 журнал ордер дұрыс тапсырылуын, дебеторлық және кредиторлық борыштардың дұрыс анықталуын тексереді.