2.1. «БанкЦентрКредит» ақ-ның едб орны және қаржылық жағдайын бағалау

1988 жылы қыркүйекте “Алматы Орталық Кооперативтік банк” СССР кооперативтік банктер арасында ең бірінші банк болды. 1991 жылы тамыз айында банк – “Қазақ Акционерлі Центр Банк” болып құрылды. 1993 жылы қараша айында банк Қазақстан Қор биржасының мүшесі болды. Қазақстандағы екінші деңгейдегі банктер арасында ЕБРР бойынша админстрациялық несиелеу агентінің бірі болды. Қазақстан Интернационалды Банкі Chase Manhattan Bank пен ҚР-ның үкіметімен 100% акция пакетін иемденді. 1998 жылы тамыз айында АҚ “Банк Центр Кредит” ЖАҚ «Жилстройбанк» пен бірігу нәтижесінде, АҚ “Банк Центр Кредит” қайта құрылуы аяқталып, Әділет министрлігінде тіркелді. Банк заңды тұлға болып табылады. Мүлікке меншік құқығы бар және өзінің міндеті бойынша осы мүлікке жауап береді. Мүліктік және өзінің мүліктік емес құқықтары мен міндеттерін өзінің атынан иемденеді және жүзеге асыра алады, сонымен қатар сотта талапкер және жауапкер бола алады. Акционерлердің міндеттемелері бойынша банк жауапты емес.

Ел экономикасының дамуына үлес қосу және Банк акционерлерінің таза табысты алуын қамтамасыз ету – банк қызметінің мақсаты болып табылады.

Банк өзінің еншілес банктерін, филиалдарын, өкілеттілігін ҚР территориясында және одан тыс ашады.

«Банк ЦентрКредит» акционерлік қоғамы 1988 жылы 19 қыркүйекте құрылған және Қазақстан Республикасындағы алғашқы коммерциялық банктердің бірі болып табылады.

«Банк ЦентрКредит» акционерлік қоғамы елде, әрі халықаралық деңгейде биік авторитеті бар Қазақстан Республикасының беделді қаржылық институттарының бірі. Бүгінгі таңда Банктің жиынтық активтері 1 трлн. теңгеден асады. 31.12.2015 жыл жай-күйі бойынша Банк қызметкерлерінің нақты саны 3 871 қызметкерді құрайды, оның ішінде Банктің Бас офисінде 879, филиалдық желісінде 2 992 қызметкер еңбек етеді. Қызметкерлердің орташа жасы – 35 жас.

Банк Қазақстанның Қор биржасының мүшесі болып саналады. Қазақстан мен Орта Азия бойынша Western Union ақша аударымдары жүйесін ұсынушылардың қатарына кіреді, жеке тұлғалардың салымдарын міндетті ұжымдық сақтандыру жүйесінің қатысушысы болып табылады.

Банк Қазақстан Республикасының барлық аймақтарында қызмет көрсетеді және 175 мыңнан астам клиенттерге жоғарғы класты қаржылық қызмет көрсетеді.

Банктің республика бойынша кең филиалдық кешені бар және 100-ден астам филиалдары мен бөлімдері жеке және заңды тұлғаларға қызмет көрсетеді.

Банктің корреспонденттік желісіне 40-қа жуық шетелдік банк кіреді, ол арқылы Сіз әріптестеріңізбен дүние жүзі бойынша есеп айырыса аласыз.

«Банк Центркредит» АҚ – кәсіпкерлікті қолдайтын барлық дерлік мемлекеттік бағдарламалардың белсенді қатысушысы. 2015 жылдың қорытындысы бойынша ЦКБ «Моноқалаларды дамытудың 2012 - 2020 жылдарға арналған бағдарламасы аясында 2014 жылы несиелерді субсидиялау бойынша үздік банк» атағына ие болды. Сонымен қатар ЦКБ «Бизнестің жол картасы – 2020» бағдарламасының аясында «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ-тың қол қойылған кепілдік шарттарының саны бойынша көшбасшы болып табылады.

«Банк ЦентрКредит» АҚ – ы жеке және заңды тұлғаларға мынадай банк өнімдерін ұсынады:

Ақша аударымдары бойынша - Contact, Western Union, «Жедел түсім» жүйесі;

Төлем карталары бойынша - AirAstana Nomad Club, Жалақы карточкалары, дебеталық карталар, несие карталары.

Депозиттерге тоқталып кетсек «Банк ЦентрКредит» АҚ – ы мынадай депозит өнімдерін ұсынады: «Чемпион», «VIP», талап еткенге дейінгі, «Оңай шешім», «Қысқа мерзімді».

Сонымен қатар «Банк ЦентрКредит» АҚ – ның сейфтік операциялар бар.

Талдау жүргізу үшін ең ірі Қазақстандық 10 банк алынды және жалпы банк секторының мөлшері 2014 - 2016 жылдар аралығында қарастырылды. Оны төмендегі кестеден көруге болады.

Кесте 2 – 2014-2016 жылдар Казақстандағы ең ірі 10 банктердің активтер үлесі

млрд теңге

банк атауы	Активтер			Нарықтағы үлесі				Ауытқуы
	2014ж.	2015ж.	2016ж.		2014ж.	2015ж.	2016ж.		2014ж-2015ж	2015ж-2016ж
"Қазақстан Халық Банкі" АҚ	2634	4 054	4 890		14,4%	17,0%	19,1%		1 420	836
"КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ	2869	5 052	4 868		15,7%	21,2%	19,0%		2 183	-184
"ЦЕСНАБАНК" АҚ	1 317	1 939	2 082		7,2%	8,2%	8,1%		622	143
"Ресей Жинақ банкі" АҚ ЕБ	1 284	1 597	1 655		7,0%	6,7%	6,5%		313	58
"АТФБанк" АҚ	1 101	1 200	1 371		6,0%	5,0%	5,4%		99	171
"ЦентрКредит Банкі" АҚ	991	1 440	1 359		5,4%	6,1%	5,3%		449	-81
"ForteBank" АҚ	57	1 066	1 218		0,3%	4,5%	4,8%		1 009	153
"KASPI BANK" АҚ	991	1 244	1 200		5,4%	5,2%	4,7%		252	-44
	519	877	1 021		2,8%	3,7%	4,0%		358	144
"Еуразиялық Банк" АҚ	836	1 039	996		4,6%	4,4%	3,9%		203	-42
"БТА Банк" АҚ	1 455	-	-		8,0%	-	-		-	-
"Альянс Банкі" АҚ	617	-	-		3,4%	-	-		-	-
Жалпы Банк секторы	18 239	23 780	25 557		100%	100%	100%		5 541	1 777
Ескертпе – 2014-2016 ҚР Ұлттық Банкінің мәліметтері

2014 жылы осы көрсетілген кестеде жалпы банк секторының активтер мөлшері 18 трлн теңгені құрайды. Банктердің активтер үлесі жағынан ең жоғарғы орынды "КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ - 15,7% алады. Ал ең төмен активтер көлемі 3,4%-бен "Альянс Банкі" АҚ-нда. "Банк ЦентрКредит" АҚ – 5,4% активтер үлесін алып жатыр. Бұл нарықтағы орташа көрсеткіш деп айтуға болады.

2015 жыл , жалпы банк секторының активтер мөлшері 23,78 трлн теңгені құрады. Он ірі банктер ішінде ең жоғары нарықтағы үлесі бар "КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ, оған – 21,2%-ы тиесілі. Ал ең аз үлестері "ForteBank" АҚ, "Еуразиялық Банк" АҚ және "Банк "RBK" Банкі" АҚ олардың үшеуінде де шамамен 4%. Ал "Банк ЦентрКредит" АҚ үлесі - 6,1%. Осы көрсетілген кестеде ең жоғары активтердің мөлшері 5 052 млрд теңгемен "КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ-ында екенін көріп отырмыз. Бұл көрсеткіш алдынғы жылмен салыстырғанла 76%-ға өсті. Ал "Банк ЦентрКредит" – 14 405 млрд теңге, орташа мөлшерлі көрсеткіш болып табылады.

2016 жыл жалпы банк секторының салмағы 25 557 млрд теңгені құрады. Есептелген үлестерінің нәтижелерін қорытындылай кетсек, онда банктік секторда "Қазақстан Халық Банкі" АҚ-ы активтер көлемі үлкен, яғни 19,1% құрайды. Ал тізімімізде ең төмен үлесі бар, 10-шы орында "Еуразиялық Банк" АҚ, нарықта небәрі 3,9 % үлеске ие. Басқа банктер орташа 5-6 пайыздық үлеске ие. «Банк ЦентрКредит» АҚ-ның үлесі 5,1% болып табылады.

Әрі қарай банктердің активтер мөлшеріне тоқталайық. Активтердің ең жоғары үлесі "Қазақстан Халық Банкі" АҚ-на 4890 млрд тиесілі. Осы көрсеткіш 2014 жыл қарағанда 85 %-ға өсті. Ал ең аз үлес "Еуразиялық Банк" АҚ-на 998 млрд тиесілі. Ал «Банк ЦентрКредит» АҚ-ның актив мөлшері - 1359 млрд теңге, осы екі көрсеткішке қарағанда салыстырмалы орташа болып келеді.

Банк қаржыларын басқарудың құрылымдық бөлімі ретінде активтер мен міндеттемелерді басқару мақсаты бір уақытылы банкке салымшылар мен кредиторлардың салынған қаражаттарының өтімділігі мен реттеуші органдар бекіткен нормативтерді орындалуын қамтамасыз ету негізінде табыс алу болып табылады. Осыған сәйкес активтер мен міндеттемелерді басқаруды сипаттайтын көрсеткіштерді үш топқа бөлуге болады: табыстылық көрсеткіштері, өтімділік көрсеткіштері және реттеуші органдардың нормативтерін орындауды сипаттайтын көрсеткіштер (мұндай нормативтердің құрамына кейбір өтімділік көрсеткіштері де кіруі мүмкін).[15, 21-24б.]

Банк қызметінің нәтижелерін талдау кезінде негізгі көрсеткіштер қарастырылып отырған кезеңде алынған табыс болып табылады. Табыс алынған табыс пен шығарылған шығындар арасындағы айырма ретінде анықталады, сондықтан оның сомасына әсер ететін негізгі жалпылама факторлар табыстар сомасы мен шығындар сомасы болып табылады. Банктің кірістері мен шығыстары туралы мәліметтер оның табыстар мен шығындар туралы есептемесінде беріледі, сондықтан банктің табыстылығы көрсеткіштеріне әсер еткен факторларды анықтау мақсатында банк қызметін ішкі талдау кезінде осындай есептемелерді пайдаланған жөн. Банктің пайыздық табыстары 2015 жылмен салыстырғанда есепті 2016 жыл 68 597 501 мың теңгеге өскен, яғни пайыздық табыс 2015 жыл 6 972 704 мың теңге құраса, 2016 жыл 75 570 205 мың теңгеге дейін жеткен.

2-Сурет. Банк ЦентрКредит АҚ банк ең ірі банктердің арасындағы үлесі

Ескерту – 2014-2016 ҚР Ұлттық Банкінің мәліметтері

2-суретке сәйкес 2014 жыл банк секторының активтер көлемі 18 239 млрд теңгеге тең. Ал «Банк ЦентрКредит» АҚ-ның нарықтағы үлесі 5,4% құрады. Ал 2015 жыл өсім байқалып, жалпы банк секторы 23 780 млрд теңгені құрады және «Банк ЦентрКредит» АҚ-ның нарықтағы үлесі 5,4% - дан 6,1% - ға көтерілді. Ал 2016 жыл банк секторы 25 557 млрд теңгеге жетіп, өткен жылмен салыстырғанда 1 777 млрд теңгеге өскенмен, банктің банк секторындағы үлесі төмендеп, небәрі 5,3 %-ды құраған. Осылайша, "Банк ЦентрКредит" АҚ - ның үлесі 2016 жыл 2015 жылмен салыстырғанда 15,1% - ға азайды. Бұл "Банк ЦентрКредит" АҚ - ның активтері Қазақстанның банк секторына қарағанда баяу өскенін көрсетеді.

Экономиканың және экономикалық саясаттың 2014-2015 жылдар сыртқы күйзелістерге бейімделу процестері кредиттеу нарығындағы талаптарды қалыптастыруын жалғастырды. 2015 жыл екінші жартысындағы теңгенің әлсіреуі еңбек нарығында ішкі ауыр жағдайлардың болмауына мүмкіндік беріп, экспорттаушылардың бәсекеге қабілеттілігін қалпына келтірді. Бұл экономикада сауда жасамайтын сектордан сауда жасайтын секторға құрылымдық жылжудың басы болды. 2016 жыл бірінші жартыжылдықта икемді айырбастау бағамына көшкеннен кейін бес ай өткен соң пайыздық мөлшерлемелер төмендеп, валюталық күтулер тұрақтанды. Қорландыру талаптарының жақсарғанына қарамастан, кредит баяу қалыпта қалды: кредиттік тәуекелдер өсті, ал банктердің көпшілігінің оларды сіңіруі әлсіреді. Осы қасиетін сақтап қалған банктер несие портфелін қызметтер көрсету секторларынан импортпен ауыстыру жағына қарай қайта теңестіре бастады. 2015 жылы екінші жартысында.

Кесте-3. Банк жүйесі бойынша жиынтық сұраныстың/ұсыныстың өзгеру индексі.

%

Көрсеткіштің атауы	2014	2015	2016
Кредиттерге сұраныстың өзгеру индексі	28,4%	-0,4%	11,6%
Кредиттерге ұсыныстың өзгеру индексі	4,2%	-2,4%	2,9%
Ескертпе – 2014-2016 ҚР Ұлттық Банкінің мәліметтері бойынша.

ҚРҰБ өзгермелі айырбастау бағамына көшу туралы жариялағаннан кейін нарық үнемі жаңа деңгейлерді және биліктің мәлімденген саясатты ұстануын тестіледі. Валюта нарығында белгісіздік сақталып қалды, теңгеге деген сұраныс төмен болды, ақша нарығының мерзімділігі өте төмен, ал ақша нарығының мөлшерлемелері жоғары және құбылмалы күйде қалды. 2015 жыл желтоқсанда теңге бағамы жартысынан көп әлсіреген кезде, валютаға деген сұраныс құлдырады. 2015 жыл өзгермелі бағамға көшу теңгеге деген алыпсатарлық қысымды жойып, 2016 жыл ақша нарығында талаптардың қалыпқа келуінің кепілі болды.

Банк ЦентрКредит АҚ нарықтағы үлесі 6,1%-ға дейін өсті. Келесі 2016 жыл банк секторының жалпы сомасы 25 557 млрд теңгені құрады. Алайда Банк ЦентрКредит АҚ үлесі 5,3%-ке дейін төмендеді.

Кесте-4. 2014 – 2016 жылдар Казақстандағы ең ірі 10 банктердің несие үлесі

млрд теңге

Банк атауы	Несие портфелі			Нарықтағы үлесі				Ауытқуы
	2014ж.	2015ж.	2016ж.		2014ж.	2015ж.	2016ж.		2014ж-2015ж	2015ж-2016ж
"Қазақстан Халық Банкі" АҚ	2 289	3 972	2 369		16,1%	25,5%	15,3%		1 683	-1 603
"КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ	1 788	2 279	3 704		12,6%	14,7%	23,9%		491	1 425
"ЦЕСНАБАНК" АҚ	1 069	1 536	1 642		7,5%	9,9%	10,6%		-650	106
"Ресей Жинақ банкі" АҚ ЕБ	1 019	1 094	972		7,2%	7,0%	6,3%		25	-122
"АТФБанк" АҚ	704	705	710		5,0%	4,5%	4,6%		-34	-275
"ЦентрКредит Банкі" АҚ	918	985	890		6,5%	6,3%	5,7%		67	-95
"ForteBank" АҚ	30	705	515		0,2%	4,5%	3,3%		675	-190
"KASPI BANK" АҚ	844	520	788		6,0%	3,3%	5,1%		-324	268
"Банк "RBK" Банкі" АҚ	359	655	753		2,5%	4,2%	4,9%		296	98
"Еуразиялық Банк" АҚ	589	664	691		4,2%	4,3%	4,5%		75	27
"БТА Банк" АҚ	2 186	-	-		15,4%	-	-		-	-
"Альянс Банкі" АҚ	257	-	-		1,8%	-	-		-	-
Жалпы Банк секторы	14 184	15 554	15 511		100%	100%	100%		1 370	-43
Ескертпе – 2014-2016 ҚР Ұлттық Банкінің мәліметтері бойынша.

Ал енді Қазақстанның банк секторының несиелік портфелін талдап көрейік. Жалпы алғанда банк секторының несиелік портфелі мынадай көрсеткіштерді құрайды: 2014 жыл - 14 184 млрд теңгені құрады, 2015 жыл - 15 554 млрд теңгеге өсті, 2016 жыл - 15 511 млрд теңгеге дейін сәл төмендеуі байқалды. Сомалық өзгерістерге тоқталып кетсек: несиелік портфель 2014-2015 жылдар аралығында 1 370 млрд теңгеге нығайды, ал 2015-2016 жылдар аралығында 43 млрд теңгеге төмендеді. Жоғарыдағы кестеде Қазақстандағы 10 ірі банктердің нарықтағы үлестері көрсетілген. 2014 жыл банктердің нарықтағы үлестері мынадай: "Қазақстан Халық Банкі" АҚ-16.1%, "КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ-12,6%, "БТА Банк" АҚ -15.4% , қалған банктер 2,5%-7.5% аралығын алып жатыр.

2015-2016 жылдар аралығында "БТА Банк" АҚ және "КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ жұтылып кетті, ал "Альянс Банкі" АҚ-ы "ForteBank" АҚ-ы бірікті. Келесі жылдары, біз мынадай нәтижелерді көреміз: "Қазақстан Халық Банкі" АҚ-ның нарықтағы үлесі - 25,5%, "КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ - 14,7%, қалған банктер үлестері 3,3%-9.9% аралығында. 2016 жыл нарықтағы үлес туралы мәліметтер мынадай: "КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ - 23,9%, "Қазақстан Халық Банкі" АҚ - 15,3%, "ЦЕСНАБАНК" АҚ-9,9% және қалған банктер 3,3%-6,3% аралығы тиесілі. 2014-2015жылдар аралығында "Қазақстан Халық Банкі" АҚ нарықтағы үлесі бойынша бірінші орынды алды. Бұл көрсеткіш соңғы 2016 жыл ғана өзгерді. "КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ нарықтағы үлесі басым болды. Оның себебі - "КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ өз балансына "БТА Банк" АҚ несиелік портфелі қосылды. Ауытқуыларын алсақ, онда "Қазақстан Халық Банкі" АҚ 2014-2015жылдар аралығында несиелік портфелін 1 683 млрд теңгеге өсіріп, 2015-2016жылдар аралығында (-1603 млрд теңгеге) азайтты. "КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ ауытқуаларына келсек, 2014-2015жылдар аралығында 491 млрд теңгеге көбейіп, 2015-2016жылдар аралығында тағы 1 425 млрд теңгеге өсті. Сол себепті нарықта жоғары үлеске қол жеткізді. Ал біздің "ЦентрКредит Банкі" АҚ нарықтағы орнына келетін болсақ, онда оны келесі сурет-3 назар аударайық.

Төмендегі суретте 2014-2015жылдар аралығында жүргізілген талдау нәтижелерін көріп отырмыз. Оның бағамдары жалпы банк секторы болып табылады, ол туралы біз кесте-4 тоқталып кеттік. "ЦентрКредит Банкі" АҚ 2014 жыл несиелік портфель үлесі -6,5% құрады. 2015 жыл- 6,3% болса, ал 2016 жыл - 5,7% алды. Көріп отырғандай "ЦентрКредит Банкі" АҚ жыл сайын нарықтағы үлесі үнемі төмендеуін байқаймыз. Бұл банктердің басты проблемасы. Жалпы айтқанда банк секторының 2015-2016 жылдар несие портфелі сәл ауытқулармен бір деңгейді сақтайды. Оның бірқалыпта болуы мемлекетімізде теңге бағамдарының төмендеуіне қарсы, дағдарыс жағдайларына байланысты жүргізілген жұмыстар себепші. Салыстырмалы түрде Банк ЦентрКредит АҚ несиелік портфель үлесінің үрдісі кері бағытта.

"ЦентрКредит Банкі" АҚ 2014-2015 жылдар аралығында несиелік портфель жағынан нарықтағы үлесі 1,2, ал 2015-2016 жылдар аралығында тағы 3,1 %-ы шайылып кетті.

3-Сурет. Банк ЦентрКредит АҚ банк банктердің несиенің үлесі[9]

Ескертпе – 2014-2016 ҚР Ұлттық Банкінің мәліметтері

Келесі 5-кесте және 6-кестелерде Қазақстандағы банк секторындағы жеке және заңды тұлғалардың банк салымдарының көлемі көрсетілген. Жоғарыдағы кестеден көріп отырғанымыздай, жеке тұлғалардың банк салымдары жалпы банк секторы бойынша 2015 жыл 4 442 млрд теңгені құрады, 2015 ылы 6 885 Кесте-5. 2014-2016 жылдар Казақстандағы ең ірі 10 банктердегі жеке тұлғалардың салымдар үлесі

млрд теңге

банк атауы	Жеке тұлғалардың салымдар				Нарықтағы үлесі				Ауытқуы
	2014ж.	2015ж.	2016ж.	2014ж.		2015ж.	2016ж.	2014ж-2015ж		2015ж-2016ж
"Қазақстан Халық Банкі" АҚ	905	1 418	1 634	20,4%		20,6%	20,7%	513		216
"КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ	700	1 431	1 394	15,8%		20,8%	17,6%	731		-37
"ЦЕСНАБАНК" АҚ	272	505	679	6,1%		7,3%	8,6%	233		174
"Ресей Жинақ банкі" АҚ ЕБ	299	497	628	6,7%		7,2%	7,9%	198		131
"АТФБанк" АҚ	234	547	411	5,3%		7,9%	5,2%	313		-136
"ЦентрКредит Банкі" АҚ	334	649	552	7,5%		9,4%	7,0%	315		-97
"ForteBank" АҚ	8	367	408	0,2%		5,3%	5,2%	359		41
"KASPI BANK" АҚ	416	305	738	9,4%		4,4%	9,3%	-111		433
"Банк "RBK" Банкі" АҚ	102	264	210	2,3%		3,8%	2,7%	162		-54
"Еуразиялық Банк" АҚ	168	167	293	3,8%		2,4%	3,7%	-1		126
"БТА Банк" АҚ	282	-	-	6,3%		-	-	-		-
"Альянс Банкі" АҚ	119	-	-	2,7%		-	-	-		-
Жалпы Банк секторы	4 442	6 885	7 908	100%		100%	100%	2 443		1 023
Ескертпе – 2014-2016 ҚР Ұлттық Банкінің мәліметтері бойынша.

млрд теңгеге өсті, 2016 жыл -7 908 млрд теңге құрады. Сол жылдары болған ауытқуға келсек, онда олар осындай болды : 2014-2015 жылдар аралығында 2 443 млрд теңгеге өсті, 2015-2016 ылдар аралығында 1 023 млрд теңгеге өсті. Ал жылдар аралығы бойынша салыстырсақ: 2014жылы - "Қазақстан Халық Банкі" АҚ-20,4% нарықтағы үлесін алып жатыр, "КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ-15,8% алып жатыр, ал басқа банктер 2,7%-9,4% үлестер ширегінде орналасқан. 2015-2016жылдар аралығында "БТА Банк" АҚ және "КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ бірікті.

Сол сияқты "Альянс Банкі" АҚ-ы мен "ForteBank" АҚ-ы қосылды. Банк нарығы Қазақстанда тарылды. 2015 жыл "Қазақстан Халық Банкі" АҚ нарықтағы үлесі - 20,6%, "КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ - 20,8% алып жатыр, қалған банктердің үлестері 2,4%-9.4% аралығында. 2016 жыл жеке тұлғалар салымдар үлестер нәтижелері осындай: "КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ-17,6%, "Қазақстан Халық Банкі" АҚ- 20,7%, "ЦЕСНАБАНК" АҚ-8,6% және қалған банктер үлестері 3,7% - 9,3%-ды құрайды. Сонда біз талдау нәтижесінде жеке тұлғалардың банктік салымдары бойынша 2014-2016 жылдар аралығында басым бөлігі "Қазақстан Халық Банкі" АҚ орналасқан. "Қазақстан Халық Банкі" АҚ 2014-2015 жылдар ауытқуына қарасақ, 513 млрд теңге ұтымында, 2015-2016 жылдар оның үстіне 216 млрд теңге қосылды. "КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ ауытқулары: 2014 - 2015 жылдар аралығында 731 млрд теңгені көбейді, 2015 – 2016 жылдар аралығында - 37 млрд теңгеге төмендеді. Дегенмен, нарықта салымшылар үлесі бойынша екінші орынға ие. Ал біздің зерттеп отырған "ЦентрКредит Банкі" АҚ нарықтағы орны сурет - 4 бейнеленген.

Суретте көріп отырғындай 2014 – 2015 жылдар аралығында жүргізілген талдау көрсетілген. Оның бағамдары жалпы банк секторы болып табылады. Осы жылдар арасында салымдар үлесі 7,0% - 9,4% аралығында. Ең жоғарғы көрсеткіш 2015 жыл байқалған, 6 885 млрд теңге.

4-Сурет. Банк ЦентрКредит АҚ банк банктердің жеке тұлғалардың салымдар үлесі Ескертпе – 2014-2016 ҚР Ұлттық Банкінің мәліметтері

Соңғы жылы Банк ЦентрКредит АҚ нарықтағы үлесі 2,4% - ға төмендеді. 2015 - 2016жылдар, жалпы қарағанда, банк секторында кішкентай өсім байқалды. Бұл жағымсыз сипат. Өйткені, бәсекелес банктер нарықта басым орын алды.

Кесте-6. 2014 – 2016 жылдар Казақстандағы ең ірі 10 банктердің Заңды тұлғалардың салымдар үлесі.

млрд. тг

Банк атауы	Заңды тұлғалардың салымдары			Нарықтағы үлесі				Ауытқуы
	2014ж.	2015ж.	2016ж.		2014ж.	2015ж.	2016ж.		2014ж-2015ж	2015ж-2016ж
"Қазақстан Халық Банкі" АҚ	803	1 293	1 816		11,6%	14,8%	19,4%		490	523
"КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ	1001	1 834	1 470		14,5%	21,1%	15,7%		833	-364
"ЦЕСНАБАНК" АҚ	729	832	856		10,6%	9,6%	9,1%		103	24
"Ресей Жинақ банкі" АҚ ЕБ	560	640	526		8,1%	7,3%	5,6%		80	-114
"АТФБанк" АҚ	396	418	639		5,7%	4,8%	6,8%		22	221
"ЦентрКредит Банкі" АҚ	429	456	470		6,2%	5,2%	5,0%		27	14
"ForteBank" АҚ	21	424	457		0,3%	4,9%	4,9%		403	33
"KASPI BANK" АҚ	287	157	71		4,2%	1,8%	0,8%		-130	-86
"Банк "RBK" Банкі" АҚ	259	445	564		3,7%	5,1%	6,0%		186	119
"Еуразиялық Банк" АҚ	364	357	360		5,3%	4,1%	3,8%		-7	3
"БТА Банк" АҚ	242	-	-		3,5%	-	-		-	-
"Альянс Банкі" АҚ	271	-	-		3,9%	-	-		-	-
Жалпы Банк секторы	6 909	8 710	9 361		100%	100%	100%		1 801	651
Ескертпе – 2014-2016 ҚР Ұлттық Банкінің мәліметтері бойынша.

Осы көрсетілген кестеде заңды тұлғалардың банк салымдарын көріп отырмыз. Сонда жалпы банк секторы 2015 жыл – 6 909 млрд теңге құрады. 2015 жыл – 8 710 млрд теңгені, 2016 жыл – 9 361 млрд теңгені құрады. Сол жылдары болған ауытқуға келсек: 2014 – 2015 жылдар аралығында 1 801 млрд теңгеге өсті, 2015 – 2016 жылдар аралығында 651 млрд теңгеге өсті. Жылдарға бөлетін болсақ 2014 жыл: "Қазақстан Халық Банкі" АҚ-ның нарықтағы үлесі -11,6%, "КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ-14,5%, басқа банктер 0,3%-10,6% аралығында. 2015 жыл нарықтағы үлесі "Қазақстан Халық Банкі" АҚ-14,8%, "КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ-21,1% алып жатыр, қалған банктердің үлестері 4,1%-9.6% аралығында жатыр. Келесі талдаған жыл 2016 жыл болып табылады, оның нәтижелері мынадай: "КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ-15,7%, "Қазақстан Халық Банкі" АҚ-19,4%, "ЦЕСНАБАНК" АҚ- 9,1%, қалған банктер 0,8%-9,1% нарықтағы үлестерін алып жатыр. Сонда біз талдау нәтижесінде заңды тұлғалардың банктік салымдары бойынша 2014-2016 жылдар аралығында "Қазақстан Халық Банкі" АҚ тұрақты бірінші орынды алады. Ал 2016 жыл басымы көп Цеснабанк 3-ші орынға шыққанын байқадық. "Қазақстан Халық Банкі" АҚ ауытқуы: 2014-2015 жылдар - 490 млрд теңгеге көбейді, 2015-2016 жылдар тағы 523 млрд теңгеге өсті. "КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ ауытқуалары: 2014 - 2015 жылдар аралығында 833 млрд теңгеге көбейді, 2015 - 2016жылдар аралығында - 364 млрд теңгеге азайды. Ал біздің "ЦентрКредит Банкі" АҚ нарықтағы заңды тұлғалар салымдары сурет - 5 көрсетілген.

2014 – 2015 жылдар аралығында жүргізілген талдау барысында, Банк ЦентрКредит АҚ заңды тұлғалар салымдар үлесі: 2014 жыл. - 9,7% , 2015 жыл - 6,6%, 2016 жыл. - 5,9%. Біз көріп отырғындай "ЦентрКредит Банкі" АҚ әр жыл сайын нарықтағы үлестері төмендеп жатыр. Ол банктегі проблемалардың бірі болып келеді.

5-Сурет. Банк ЦентрКредит АҚ банк банктердің заңды тұлғалардың салымдар үлесі

Ескертпе – 2014-2016 ҚР Ұлттық Банкінің мәліметтері

Жалпы айтсақ банк секторы 2015 - 2016 жылдар аралығында кішкентай өсім байқалды. Банк ЦентрКредит АҚ 2014 – 2015 жылдар - 6,3% өсім байқалды, 2015 -2016 жылдар - 3,1% өсім байқалды. Жалпы банк секторы бойынша, 2014 – 2015 жылдар - 26,1% өсім байқалды, 2015 – 2016 жылдар - 7,6% өсім байқалды.