Молекулалық биология

Молекулярлық биологияның маңызды жетістіктері, қазіргі теориялық және практикалық міндеттері. Молекулярлық биологияның әдістері. Генетикалық инженерияның негіздері: рестрикционндық талдау, клондау, гибридтеу, ДНК және РНК-ның нуклеотидттік бірізділігін анықтау. Гендердің химиялық синтезі. Жасанды генетикалық бағдарламаны құру. Про- және эукариот геномның құрылымы. Бірегей және қайталанушы гендер. Гомеозисті гендер. Ядросыз гендер. Митохондрия және хлоропластардың ДНҚ – ы. Сотеллитті ДНҚ. ДНҚ бар вирустар фагтар. Нуклеотидтік бірізділік, «Адам геномы» бағдарламасы. Геномдық дактилоскопия. Генетикалық детерминдік аурулар. Қозғалғыш генетикалық элементтер және геномдар эволюциясы. Хроматин құрылымы. ДНҚ-ң полиморфизмі. әртүрлі ДНҚ-ң репликациясы және оның реттелуі. ДНҚ-ң тиломерлі бірізділігі. ДНҚ-ң зақымдалуы және репарациясы. Транскриптондардың құрылымы және про және эукариоттар транскрипциясының реттелуі. РНҚ-ң процессингі. Сплайсинг және оның түрлері. Рибозималар. Кері транскрипция. РНҚ бар вирустар. Концерогенездің молекулярлық негіздері. Онкогендер. Ақуыз құрылымының байланысы және қызметі. Ақуыз инженериясы. Ақуыздың жасуша сырттық синтезі. Молекула аралық өзара әрекеттер және оның тірі жүйенің тіршілігіндегі ролі. Эволюцияның молекулярлық негіздері. Даму және қартаю. Жасушалық цикл реттелуінің молеклярлық механизмі. Жасуша өлуінің бағдарламалануы.

3. Емтиханға ұсынылатын сұрақтар тізімі

1. Клетка-тірі организмдердің негізгі құрылымдық және функционалдық бірлігі ретінде. Протоплазма: химиялық құрамы, физикалық қасиеттері.

2. Прокариот және эукариоттың морфологиялық сипаттамасы. Прокариоттар бірклеткалылар филогенезіндегі кезеңдердің бірі екендігі. Бактерия, жануар және өсімдіктер клеткаларының құрылысындағы негізгі айырмашылықтар.

3. Ұлпалар. Өсімдік ұлпаларының жіктелуі және олардың сипаттамасы.

4. Сабақ - өркеннің осі. Сабақтың жалпы сипаттамасы.Сабақтың морфологиялық және анатомиялық құрылысы.

5. Тамыр және тамыр жүйелері. Анықтамасы және жалпы сипаттамасы. Тамыр құрылысының морфологиялық және анатомиялық құрылысы.

6. Жапырақтың морфологиялық және анатомиялық құрылысы және қызметі. Жапырақтың түр өзгерістері.

7. Гүл. Гүлдің құрылысы. Гүл серігі, гүл типтері. Андроцей және гинецейдің құрылысы. Гүлдің формуласы және диаграммасы.

8. Тұқым мен жемістің құрылысы, олардың классификациясы. Тұқым мен жемістердің маңызы және таралуы.

9. Клетканың бөлінуі. Амитоз. Митоз – эукариоттардың бөлінуінің негізгі тәсілі. Митоз фазалары, олардың сипаттамасы, ұзақтығы. Клетканың өсуі.

10. Мейоз және оның биологиялық маңызы. Мейоз этаптары және фазалары, олардың сипатамасы.

11. Саңырауқұлақтар патшалығы. Саңырауқұлақ клеткаларының құрылыс ерекшеліктері. Саңырауқұлақтардың қоректенуі және көбеюі.

12. Қыналардың анатомиялық және морфологиялық құрылысы. Өкілдері. Қыналардың табиғаттағы ролі.

13. Автотрофты, гетеротрофты және симбиотрофты организмдер, олардың жердегі зат және энергия айналымындағы ролі.

14. Дара жарнақтылар класының жалпы сипаттамасы. Класқа тән ерекшеліктері. Өкілдері және маңызы.

15. Қосжарнақтылар класының жалпы сипаттамасы. Олардың ерекшеліктері. Өкілдері және маңызы.

16. Өсімдіктердің тіршілік формалары. Өсімдіктер органимзіне орта факторларының әсері. Өсімдіктердің бейімделушілік маңызы.

17. Өсімдіктер көбеюінің жалпы сипаттамалары. Даму және көбею. Жынысты және жыныссыз көбею, олардың биологиялық маңызы.

18. Тұқым арқылы көбеюдің жалпы сипаттамасы. Спорогенез және гаметогенез. Тозаңдану және ұрықтану. Тұқым арқылы көбеюдің биологиялық маңызы.

19. Фотосинтез. Хлоропластардың ультрақұрылымдық құрылысы және қызметі. Фотосинтездің негізгі жүру кезеңдері.Фотосинтездің космостық маңызы

20. Өсімдіктің тыныс алуы. Тыныс алу процесіндегі энергияның бөлінуі. Тыныс алу процесінің жүру жолдары: тыныс алудың анаэробты кезеңі (гликолиз), аэробты кезеңі (Кребс циклі). Тыныс алу тізбегі, тасымалдаушы электрондардың тотығу-тотықсыздану потенциалдары.

21. Бунақденелілердің сипаттамасы. Құрылықта және әуе кеңістіктерінде тіршілік етуге бейімделген буынаяқтылар ретіндегі бунақденелілердің құрылыс ерекшеліктері.

22. Төменгі сатыдағы көпклеткалы жануарлар ретінде губкалардың жалпы сипаттамасы.

23. Жалпақ құрттардың Ішекқуыстылармен салыстырғанда құрылымының жалпы деңгейінің көтерілуі.

24. Таспа құрттарға жататын адам мен жануарлардың негізгі паразиттері, олардың тіршілік циклі. Олармен күрес.

25. Алғашқы қуысты құрттардың /жұмыр құрттар/ жалпақ құрттармен салыстырғанда құрылымының прогрессивті белгілері.

26. Моллюскалар типі. Жалпы сипаттамасы. Моллюскалардың буылтық құрттармен ұқсастығы.

27. Буынаяқтылар типінің сипаттамасы. Құрылыс ерекшеліктері. гетерономдылықтың дамуы және дененің негізгі бөліктерінің даралануы. Тип тармақтарына бөлу принциптері.

28. Дөңгелек ауыздылар класы. Кластың жалпы сипаттамасы. Миногалар мен миксиндер класс тармақтарының негізгі құрылыс ерекшеліктері.

29. Жерүсті жыртқыш хелицералылар ретінде Өрмекшітәрізділердің құрылыс ерекшеліктері.

30. Постэмбриональды даму, оның бунақденелілердің әртүрлі топтарындағы ерекшеліктері.

31. Желілі жануарлардың шығу тегі және эвоюциясы.

32. Басжелілілер класы. Кластың жалпы сипаттамасы. Ланцетник - желілі жануарлардың қарапайым құрылысты өкілі. Желілі жануарлардың систематикасы.

33. Балықтар класы. Алғашқы жақты ауыздылар ретінде балықтар сипаттамасы. Шеміршекті балықтар. Сүйекті балықтар

34. Қосмекенділер класы. Жалпы сипаттамасы. Сыртқы және ішкі құрылымы. Олардың систематикасы және экологиясы.

35. Бауырымен жорғалаушылар класы. Кластың жалпы сипаттамасы. Сыртқы және ішкі құрылысы. Олардың систематикасы және экологиясы.

36. Құстар класы. Жалпы сипаттама. Сыртқы және ішкі құрылымы. Олардың систематикасы және экологиясы.

37. Сүтқоректілер класы. Жалпы сипаттамасы. Сыртқы және ішкі құрылымы. Олардың систематикасы және экологиясы.

38. Тыныштық потенциалы және әрекет потенциалы туралы қазіргі заманғы көзқарастар. Орталық жүйке жүйесінде жүйке импульстарының өту механизмдері.

39. Жүйке ұлпасы. Нейрондар, олардың классификациясы. Нейрондардың функционалды қасиеттері. Синапс, құрылысы және қызметтері. Синапс арқылы жүйке импульстарын өткізу механизмдері.

40. Орталық жүйке жүйесі. Бас миы, жұлын. Құрылысы және олардың қызметтері.

41. Шартты рефлекстер туралы И.П. Павловтың ілімі. Шартты рефлекстердің түзілу шарттары және әдістері. Шартты рефлекстің түзілу механизмдері. Рефлекстің құрылымдық-қызметтік негізінің қазіргі заманғы көзқарастары.

42. И.П. Павловтың жоғарғы дәрежелі жүйке жүйесінің қызметі туралы ілімі: шартсыз рефлекторлы, шартты рефлекторлы және ақыл-ой қызметі.Бірінші және екінші сигналдық жүйелердің нақтылығы. Адамның әрекетіндегі биологиялық және әлеуметтік қатынастар.

43. Шартты рефлекстердің ішкі тежелуі – сөнуі, кешігуі, дифференсациясы. Шартты тежелу. Аса тежелу. Шамадан артық тежелу.Шартты рефлекстер туралы ілімдері барысындағы ұйқы мен гипноз.

44. Тірек-қимыл аппараты. Қаңқа – тірек-қимыл аппаратының бөлігі ретінде. Сүйек мүше ретінде. Сүйек құрылысы. Бұлшықеттер – тірек-қимыл аппаратының белсенді бөлігі, бұлшықеттердің формасы және құрылысы.

45. Ішкі секреция бездері туралы ілім. Эндокринді бездердің жалпы анатомиялық-физиологиялық қасиеттері. Жүйке және эндокринді жүйелердің байланысы. Эндокринді бездердің классификациясы. Гипофиз – құрылысы және қызметі.

46. Анализаторлық жүйелердің әрекетінің жалпы сипаттамасы. Анализаторлар классификациясы. Көру анализаторларының құрылысы және қызметі. Анализаторлар жүйесінің ерекше және ерекше емес жолдары.

47. Анализаторлар жүйесінің әрекетінің жалпы сипаттамасы. Анализаторлар классификациясы. Есту анализаторының құрылымы және қызметі. Анализаторлық жүйелердің ерекшелік және ерекшелік емес жолдары.

48. Организмнің ішкі ортасы: қан, ұлпа сұйықтығы және лимфа. Қан. Қанның формалы элементтері, олардың құрылысы және қызметі. Ересек организмдегі қан түзілу. Ретикулярлы-эндотелталды жүйелер және оның маңызы.

49. Тыныс алу жүйесінің құрылысы және қызметі. Тыныс алу және тыныс шығару механизмдері. Тыныс алу көлемі (тыныс ауасы, резервті демалу ауасы және резервті демшығару ауа көлемі, өкпенің тіршілік сиымдылығы). Қанның газды тасымалдануы. Тыныстың реттелуі.

50. Асқорыту жүйесінің құрылысы және қызметі. Астың ауыз қуысында, қарында, аш және тоқ ішекте қорытылуы. Қоректік заттардың сіңірілуі. Асқорытудың реттелуі.

51. Шығару жүйесінің құрылысы және қызметі. Терінің құрылысы және қызметі (эпидермис, дерма, гиподерма). Тері гигиенасы.

52. Шығару жүйесінің құрылысы және қызметі. Бүйрек құрылысы және қызметі. Нефрон.

53. Вирустың табиғаты және негізгі қасиеті.

54. Мутациялық өзгергіштік. Генотиптің өзгеру сипатына байланысты мутацияны топтастыру: гендік, хромосомалық, геномдық. Цитоплазмалық мутациялар. Мутациялық өзгергіштіктің эволюциялық ролі.

55. Тіркес тұқым қуу құбылысы. Белгілердің жыныспен тіркесіп тұқым қууы. Т.Морганның тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясының негізгі қағидалары.

56. Моно-, дигибридті шағылыстыру заңдылықтары. Гамета тазалығы ережесі. Генотиптің дискреттілік принципі - генетиканың негізгі принциптерінің бірі ретінде.

57. Адам генетикасын зерттеу әдістері және оның ерекшеліктері. Тұқым қуатын аурулар және олардың болу себептері.

58. Гендердің әрекеттесуіндегі тұқым қуалаушылықтың ерекшеліктері. Гендердің комплементарлық, эпистаз, полимерлі, модификациялық және плейотропты әсері.

59. Транскрипция. Генетикалық кодтың негізгі қасиеттері және оның жан-жақтылығы. Транскрипцияның реттелуі.

60. Жыныс генетикасы. Жыныспен тіркес тұқым қуу заңдылықтары. Жынысты анықтау механизмі: прогамды, сингамды, эпигамды. Жынысты анықтаудың хромосомалық және баланстық теориясы.

61. Клеткадағы нуклеин қышқылдарының қызметі. РНҚ, ДНҚ және олардың биологиялық ролі. ДНҚ редупликациясының механизмдері

62. Ақуыздар, олардың құрылысы, қызметі. Клетканың тіршілік әрекетінде ақуыздардың ролі. Ақуыздың биосинтезінің механизмдері және негізгі этаптары

63. Гендік инженерия. Гендік инженерия әдістері.

64. Цитозоль. ЭПТ, Гольджи жиынтығы.

65. Мембрана арқылы кіші молекулалардың тасымалдануы. Мембрана арқылы ірі молекулалардың және заттардың тасымалдануы.

66. Цитоқаңқа. Бұлшық еттің жиырылуы. Микротүтікшелердің және актин филаменттерінің ортақ қасиеттері.

67. Микротүтікшелердің түзілу орталықтары. Аралық филаменттер. Цитоқаңқаның түзілуі.

68. Жыныс жасушалары және ұрықтану. Жыныстық көбеюдің биологиялық маңызы.

69. РНК молекуласының түзілуі және процессинг. Ядро қабықшасы.

70. Дамудың клеткалық механизмдері. Бөлшектену, гаструла , нейрула қабаттарының түзілуі.

71. Жасуша ядросы. Хромосомалардың құрамындағы ДНК молекуласының құрылымдық ұйымдасуы.

72. Плазмалық мембрана. Липидтібиқабат.

73. Рибосома. Трансляция.

74. Транскрипция хромосом. Оперон. Транскриптон.

75. Клетканың бір мембраналы органеллалары: Лизосома, пероксисома, сферосома, вакуоль. Құрылымы және функциясы.

76. Клетканың екі мембраналы органеллалары:: митохондрия и пластид. Құрылымы және функциясы.

77. Клетканың мембранасыз органеллалары: рибосома, цитоқаңқа, жасуцша орталығы, кірпікшелер мен талшықтар, қосындылар.

78.Полиплоидия. Митоз патологиясы.

79.Клетка өлімі. Некроз и апоптоз.

80.Цитологияның негізгі әдістері, зерттеу объектісі.

81.Молекулааралық әрекеттесу және олардың тірі жүйелердегі функциянальдық ролі.

82.Биомембраналардың қалыптасуы, гиоплазманың химиялық құрамы.

83. Рекомбинантты ДНК технологиясы.

84.Мутагенездің молекулалық негізі, ДНК репарациясы және кроссинговер.

85.ДНК репликациясы. Репликацияның молекулярлық механизмы. 86.Нуклеин қышқылының денатурация және ренатурациясы.

87. РНК түзілуіндегі ДНК транскрипциясы процесі.

88. Репликацияның молекулалық механизмі.

89. Генетикалық код. Кодтың негізгі қасиеттері. Кодон құрылымы. Репликация аппараты.

90. Көпжасушалы организмдердің белок биосинтезінің реттелуі.