Қорытынды

Жазушы Ғ.Мүсірепов қазақ мәдениетінің есімі көрнекті өкілдерінің – М.Әуезов, Б.Майлин, С.Сейфуллин, І.Жансүгіровтің қатарында тұр.олардың бәріне нағыз дарын, дүниетаным ендігі, жоғары білімділік және идея ауқымдылығы тән. «Қазақ совет әдебиетінің ең жемісті ұрағы болды», - деп ақын О.Сүлейменов айтқан. Бәрін біз мұғалім деп атаймыз. Олардың барлығы негзін қалаушылар шоғырланымға кіреді, және әрқайсысы өзіндік әрі ерекше айрықша дарынын туған әдеби шағармаларына берді. Қызметтің сан қырлылығы шығарушы генерациясының жоғары деңгейіне тән. Бұл тұрғыдан Ғ.Мүсіреповтың таланты ерекше бөлінеді. Ол тек жазушы емес, сондай-ақ, ғалым-әдебиеттанушы, сыншы, деректі және көркем фильмдердің сценаристі, опералық шағармалардың либреттисті болған.осындай өзінің көпқырлылдығын Мүсірепов жаңа қазақ кәсіби көркем шығармашылығының алғашқы кезеңдерінің қалыптасуының тарихи қажеттілігімен негіздеген. Ол былай деп жазды: «менің тек өмірлік материалын таңдауда ғана емес, сондай-ақ, жосықсыз шашып тастаған сияқты көрінуі мүмкін. Мен прозаны, аудармаларды, газеттегі очерктерді, деректі және ойын фильмдерінің сценарийлерін жаздым, аудармалармене айналыстым, әдебиет және театралды сыншы ретінде болдым. Бірақ мұның себебі жеңілойлылықта емес, және күмәнда емес, мен қолға алған нәрсенің бәрі маған қолжетерлікте. Менің ұлттық жазушы замандастарым ( тек қазақ емес, сондай-ақ, қырғыз, өзбекше, түркмен, тәжік ) тіпті, үш емес, көп түрде бірыңғай болуға тура келді. Ғабит Мүсіреповтің туындыларының жетістігі әдебиет майданынан тыс, біздің ойымызша, жазушының тек өзіндік талантын сендіре қоймай, сондай-ақ, мәдениеттің көп салаларындағы терең меңгеру жөнінен жан-жақтылық ойлауын көрсетеді. Көркем әдебиет тарихында Ғ.Мүсіреповтың рөлі өте үлкен. Мүсірепов шығармашылығы – романдар, пьесалар, әңгімелер – бұлардың бәрі өмір сүріп келеді. Республиканың сахнасында аса жетістікпен оның пьесалары өтіп жатыр (қазақстанның театралды өнерінің тарихында, белгілі бір драматургтың аясында өткен 1992 жылы Алма-Атада 90 жазушының жылдығына орай театралды фестиваль өтті. Мұнда республиканың 7 театры өнер көрсетті).

Әдеби мұрасы, дегенмен шағын салыстырғанда, бар жанрды қамтиды. Жалпы философиялық ауқымдылығы – Ғ.Мүсіреповтың шығармашылық ойлауының айрықша ерекшеліктерінің бірі. Бәлкім, сондықтан шығар, дәл осы тарихи тақырып пен ірі формаларды(роман-эпопея, көпактті драматикалық пьесалар) өзіне жиі тартты.

Осы заманда тәрбиеленген және оның мұратының шын сенімімен өмір сүрген революция замандасы өзінің шығармаларында тарихтағы халқының ауқымды әлеуметтік өзгерістерін көрсетуге тырысады. Бірақ, әдебиетшінің таланты, өмірдің белгілі бір идеяларға, фактілерге және оқиғаларға қажетті әлдебір іске асыруларды көрсету емес, өмірді тұтастай көрсету қабілеттілігі болды. Сондықтан, тіпті саяси бояумен жазылған шығармаларда (мысалы, революциялық көтерілістерде, азаматтық соғыстардажәне т.б.) жазушы лепірмелік және ойдан шығарудан аулақ болып, сол кездің ішкі рухани атмосферасын көрсетті. Сондай-ақ, көбінесе, ондағы тарихи оқиғалар оларға сыртқы фактор ретінде, уақыттың әлдебір бір белгілері ретінде болған, ал терең қабаты адамгершілік-психологиялық жағында жасалған. Сондықтан Мүсіреповтың шығармашылығының басты себептері – өмірдің мағынасын іздеу мәңгілік тақырыптары, бақыт іздеу, адамның рузани тереңділігі, сұлулықты, махаббаты, ананы жырлау. «Ең алдымен, суретші ретінде, мені адамның өзі, оның өмірі және барлық көріністегі іс-әрекеттері қызықтырады. Адамның жаны, елгезек және жарқын, бұрыдыс сәттеріндегі оның қимылдары, тағдырларының тоғысуы – міне, осы нағыз әдебиеттің, зерртеу әдебиетінің обьектісі,» - деп атап өтті жазушы. (3).

Оның әдебиет хаттарының ең үлкен қадір-қасиеті оның сөз стилистикасында. З.Кедрин жазуы бойынша, «Ғабит Мүсірепов – композициялық және «тұжырымдалған» стилистикалық қазақ жазушыларының бірі. Ғ.Мүсіреповтың шыгармаларының стильі әрқашанда талғампаз толықтылығымен сипатталады,» - деп айтқан. Бұл ұшқыр, таза, хаттардың өткірлігі оны «сөз зергері» деп атуға көптеген сыншыларға негіз берді. Мүмкін содан шығар, оның шығармашылығы келесі сырға толы образды ассоциацияларға тудырады – «Егер қазақ әдебиетінің арасындағы ең мықты және ең биік жұлдызы – Жамбыл жұлдызы болса, онда, меніңше, ең әдемі, ең нәзік, інжу сияқты жарқырайтын жұлдыз – ол Ғабиттің жұлдызы» (Т.Молдағалиев) (5).

Жазушы өнеріндегі басқа жанрдағы шығармалары белгілі бір сипаттамалармен ерекшеленді, көбінесе, оның әдебиеттік шығармаларына ұқсас, ал ең бастысы, оларға түскен тағдырына, тарихына ұқсас келеді. Қазақ киносында Мүсіреповтің жұмыстары өнеге тұтарлық. Ойын фильмдерінің көркем сценарий параметрлері әдетте республика кинотүсірушілердің зерртелетін сұрақтар ортасына кірмеген ( тек республикада ғана емес). Кинокартинаның жетістігі, шығарма синтетикасы ретінде, көбінесе, оның әдебиеттік негізіне байланысты.

Өнердің осы саласындағы жазушының аса көрнекі туындыларын көрсете отырып, бірінше ретте, Ғ.Мүсіреповтың қазақ киносында тұрғанын, және жалпытанымал ұлттық классиканың бірі - «Амангелді» фильмінің алғашқы сценарий авторларының бірі екенін ескеруіміз жөн (1938 г., режиссер М.Левин).

Драмалық театрдағы Мүсіреповтің аттас пьесасының( Б.Майлинмен бірігіп жазылған) сәтті тұсаукесерінен кейін кинолентасы түсірілді. Ұлттық өнердің жаңа буыны ретінде кино негіз болып қалыптасқаны бұл заңдылық. «Кинодраматургия кәмілденген ұлттық өнердің жаңа саласы ретінде туындады», - деп даусыз фактті кинотанушылар белгілеп айтты. Ары қарай да республиканың кинематограф жетістіктері сол немесе өзге де дәрежелерінде қазақ жазушыларының қатысуымен кинолента жасауына тәуелді болды. «Амангелді» кинолентасына түскен ең үлкен сәттілік, көптеген факторларға алдын ала айқындалды, яғни, танымал және сүйікті әртістердің қатысуымен - Е. Өмңрзақов, К.Қуанышбаев, С.Қожамкулов және бірінші опера қойылымдарда жарқырап шыққан Ш.Жиенқұлова, К.Джандарбекова, К.Байсейітова, сондай-ақ, сөзсіз әдебиет негізінің өте жоғары дәржедегі кәсіби деңгейімен, оның динамизмімен, образдың жарқындылығымен және айқындылығымен болды.