Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
5 nuska.docx
Скачиваний:
4
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
99 Кб
Скачать
☆

2)Нұралы мен Абылай хандардың ел басқару саясатын салыстыр.

3)Оғыздардың саяси жағдайы туралы кестені толтырыңыз.

Жауаптары:

ХҮ ғасырдығы Қазақстан экономикасының жағдайы.Қазақстанның кең байтақ жерінде шаруашылықтың үш түрі болды. Оңтүстік Қазақстанда тырықшы жер шаруашылығы, ал Оңтүстік шығыста жартылай отырықшы мал шаруашылығы, ал Батыс және Солтүстік Қазақстан аймағында жартылай көшпелі мал шаруашылығы дамыды. Мал өсірудің үшінші түрі көшпелі мал шаруашылығы. Бұл Шығыс дешті қыпшақтың және Батыс Қазақстан тұрғындарының көшіп қону бағытына байланысты болды. ХҮ ғасырда Оңтүстік Қазақстандағы орта ғасырлық қалалар қазақ хандығының қол астына қарай бастады. Сығаганақ қаласы ХҮ ғасырда қазақ хандығының астанас болған. Қала қазақтар үшін сауда орталығы болумен қатар, оның аймағында отырықшылықпен егін егумен айналысқан жер болды. Жазба деректерде «қаланың базарына күніне түйе әкелініп , кешке дейін бір түйе қалмай сатылып кетеді» деуі осыған дәлел. Отырар қаласының аймағындағы Арыс өзенінен тартылған Саңғыларық, Сырдариядан Төменарық, Шу өзенінен Қалмақарық сияқты көптеген арық тоғандардың іздері халқымыздың егін шаруашылығымен айналысқанын көрсетеді. Қазақ халқында үй ішілік, ұсталық, зергерлік, өрімшілік, тері илеу, тігіншілік, етікшілік т.б. қолөнер кәсіптері дамығын.

Нұралы мен Абылай хандардың ел басқару саясатын салыстыр.

Нұралы хан 1748 жылы Кіші жүздегі билікке  Ресей патшайымы Елизавета Петровна бекітті. Нұралы патшалық билік тарапынан бекітілген бірінші қазақ ханы еді. 1955 жылғы көтерілістен кейін Патша әскерінің қуғынынан ығысқан елу мыңға жуық башқұрттарға қарсы Орынбор губернаторы И.И.Неплюев Нұралы ханға арнайы грамота жолдап, онда башқұрттардың малы мен мүлкін тонап, өздерін құлға айналдыруға шақырды. Орынбор губернаторының тілегін орындауға кіріскен Нұралы мен оның інілері башқұрттарды тонап, олардың басшысы Батыршаны орыстарға ұстап беруге күш салады. Бұл әрекеттен қазақ пен башқұрт елдері арасындағы туыстық қатынас бұзылып, өзара жаугершілікке жол ашты.

Нұралы ханның патшалық әкімшілікпен ғана жақын болу жолына түскен ханның рубасылармен арақатынасы алшақтап кетті. Хандықтың күнделікті өміріне байланысты шақырылып тұратын билер кеңесі де сиреп, билердің ел басқару ісіне араласу мүмкіндігі тарыла түскенді. Ру старшындары мен Нұралы төңірегінің арасында күрес күшейді. Сұлтандар тәуелсіз болуға тырысты. С. Датұлы бастаған көтерілісшілерді басуға мұршасы келмеді. Халық тақтан кетуін талап етті. Екатерина II 1786 жылы маусымда арнайы жарлығымен Нұралы ханды тақтан түсіреді.

Абылай ханның басты мақсаттарынң бірі жоңғар шапқыншылығы кезінде уақытша басып алған жерлерді қайтару болды. 1753 жылы ірі қолды бастап Жоңғарияға шабуыл жасап талқандады. 1757-1760 жылдары Абылай қытай билігін мойындады, ондағы мақсаты қазақ мемлекеттігінң дербестігін сақтау. Өйткені зеңбіректермен қаруланған Маньчур-Цинь күшіне қарсы тұру қиындығын білген ол дипломатиялық жолмен шешу қажеттігін түсінді. Абылай хан Ресеймен де қарым-қатынаста бейбіт жағдайда болу қажеттігін ескеріп, 1740 жылы ресми түрде бодандықты мойындаған, ал іс жүзінде тәуелсіздікті сақтаған. 1755,01765 жылдары Қырғыз ұлыстарына қарсы жорықтар жасап Іленің сол жағын, Шу бойын тазартты. Абылай хан хан билігін шектеусіз етіп, билер қызметіне шек қойған.