І.Ішек инфекциялары

ІШ СҮЗЕГІ

Іш сүзегі және сүзек түрлі А мен В аурулары – сальмонелла тұқымының қоздырғыштарымен шақырылатын, ағзаға нәжіс-ауыз арқылы түсіп, ащы ішектің лимфоидты жиынтықтарына қалыптасып, айқын некрозды-жаралы қабыну тудырып, бактериемия және токсинемия нәтижесінде клиникасында тұрақты қызбамен, жоғары уланумен, гепатолиенальды синдроммен, бөртпемен циклдік түрде өтетін антропонозды жұқпалы аурулар тобы.

Этиологиясы: Қоздырғышы – Salmonella typhi (Salmonella тұқымы, Д серологиялық тобы). Құрамында O, H, Vi антигендері бар. L– түрлеріне ауысу мүмкіншілігі бар.

Эпидемологиясы: Бірен-саран оқиғалар және топтанып ауру түрінде кездеседі

Ауру көздері:

• Науқас адам (сырқат бойы)

• Транзиторлы бактериятасымалдаушылар (1-3 апта бойы)

• Іш сүзектен кейін қалыптасқан жедел тасымалдаушылар (3 айға дейін) және созылмалы тасымалдаушылар (3 айдан аса)

Созылмалы бактерия тасымалдаушылар  аурудың негізгі көзі болып табылады.

Таралу механизмі: нәжіс-ауыз арқылы.

Таралу жолдары: алиментарлы, су арқылы, тұрмыстық қатынастар арқылы.

Адам ортасында осы ауруды қабылдау мүмкіншілігі 30-40%.

Маусымдылығы: жаз-күз айлары.

Иммунитеті: Көбінде аурудан кейін ұзақ тұрақты иммунитет қалыптасады.

Патогенезі: Аурудың дамуы келесі кезеңдерден өтеді:

• Қоздырғыштардың мықын ішектің дистальді бөлігіндегі лимфоидты түйіндеріне (пейер табақшалары мен солитарлы фолликулаларына) енуі.

• Бактериемия және токсинемия

• Паренхиматозды диссеминация

• Қоздырғыштардың сыртқы ортаға бөлінуі (нәжіспен, зәрмен, қақырықпен, термен т.б.)

• Иммунитет қалыптасыу  аурудың соңы:

  • Сауығу

  • Жедел және созылмалы бактерия тасымалдаушылықтың қалыптасуы (3-5%)

  • Летальды соңы (0,2-0,3%)

Патологиялық анатомиясы: Айқын түрде өзгерістер мықын ішектің дистальді бөлігінде байқалады.

Олар циклдық түрде өтеді:

1. Ми тәрізді ісіну (инкубациялық кезеңнің аяғынан басталып сырқаттың 1 аптасында қалыптасады)

2. Некроздану (сырқаттың 1 аптасының аяғынан  2 апта бойы)

3. Ойық жаралардың қалыптасуы (сырқаттың 3-ші аптасынан)

4. Ойық жаралардың тазалануы (4-ші аптада)

5. Ойық жаралардың жазылуы ( тыртық қалдырмай, сырқаттың 5-6 аптасында)

Клиникалық жіктелуі:

Өз бағыты бойынша:

• типті (жеңіл, орташа, ауыр)

• атипті

• жеңілденген өтетін түрлері:

  • жасырын

  • абортивті

  • амбулаторлы

• аса ауыр түрлері:

  • пневмосүзек

  • менингосүзек

  • нефросүзек

  • колоносүзек

Клиникасы: Инкубациялық мерзімі 3-28 күнге дейін, орташа алғанда 9-14 күн.Сырқат типті түрінде  біртіндеп басталады.Негізгі клиникалық көріністері:Қызба  көбінесе тұрақты түрінде (кейде дұрыс емес немесе ремитирленген), ұзақтығы 2-3 аптаға дейін. Қызбаның өту түрлері:Вундерлих қызба сызығы (трапеция тәрізді тұрақты түрінде)

• Боткин қызба сызығы (толқын тәрізді)

• Кюльдишевский қызба сызығы (баспалдақ тәрізді)

1. Орталық жүйке жүйесінің зақымдалуы:

• Диффузды түрінде бас ауыру

• Ұйқысыздық

• Ауыр ағымда әр түрлі дәрежедегі тифозды статус белгілері (тежелу, көңілсіздік, мимикасының азаюы, кейде сандырақтау, елестеу, ориентацияның бұзылыу) байқалады.

2. Тері өзгерістері:

• Бозару

• Бөртпе (сырқаттың 8-12 күндерінде, розеола түрінде көрініп, аз мөлшерлі, көбінесе іш, кеуденің төменгі жағының терісінде орналасып, 2-3 күн бойы себіліп шығуы тән).

4.Ас қорыту жүйесінің зақымдалуы:

• Тәбеті төмендейді

• Тілі ісінеді (шеттерінде тіс іздері айқын байқалады), ортасы қалың қоңыр өзеңмен жабылған

• Пальпация кезінде мықын ішектің оң жағында шұрылдау анықталады.

• «Падалка» белгісінің оң болуы  оң жақ мықын аймағында перкуторлы дыбыстың тұйықталуы

3. Жүрек – қантамыр жүйесінің зақымдалуы:

• Салыстырмалы брадикардия

• АҚ төмендеуі (гипотония)

• Пульстың дикротиясы

4. Перифериялық қанның өзгерістері: 1-ші аптада шамалы лейкоцитоз болуына тиісті, одан кейін лейкопения қалыптасады, салыстырмалы лимфомоноцитоз, анэозинофилия тән.

Аурудың қайталануы (рецидивтер) 8-15 жағдайда кездеседі.

Асқынулары:

а) арнайы

• ішектен қан кету (0,5-8,9)

• ішек перфорациясы (1,0-8,0)

• инфекциялы – токсикалық шок (0,5-0,7)

б) арнайы емес

• пневмония

• паротит

• холецистит

• миокардит, т.б. қабынулар

Диагностикасы: Клиникалық белгілері мен эпидемиялогиялық мәліметтері бойынша қойылған болжам диагноз келесі зертханалық әдістер арқылы дәлелденеді:

а) бактериологиялық

• гемокультура (қанды қызба кезеңі бойы өт қосылған ортаға себу  гемокультура бөлінгенде – абсолюттық диагностикалық маңызы бар)

• нәжіс пен зәрді қоректі орталарға себу (сырқаттың 2-ші аптасынан бастап). Диагностикалық маңыздылығы салыстырмалы. Клиникалық белгілерімен салыстыру қажет. Себебі бактерия тасымалдаушылардан да бөлінуі тиіс.

• розеолалардан, сүйек миынан бөлу сирек қолдануда, бірақ анықталған кезде – абсолютты маңызды болып табылады.

Іш сүзегінің сирек кездесетін түрлерінде (пневмосүзек, менингосүзек) қоздырғышты қақырықтан, ликвордан да бөлуге болады – маңыздылығы 100.

б) серологиялық әдістер (сырқаттың 2-3 аптасынан)

• Видаль реакциясы (аггллютинация әдісі) – арнайы емес

• тура емес гемагглютинация реакциясы (ТЕГР)

Салыстырмалы диагностикасы: көбінесе қызбамен және уланумен өтетін аурулармен жүргізіледі:

• грипп

• бөртпе сүзегі

• Брилль ауруы

• бруцеллез

• инфекциялық мононуклеоз

• Ку-қызба

• лептоспироз т.б.

Емдеу: Тек қана ауруханада жүргізіледі.

1. Күн тәртібі – қатал түріде төсектік . (дене қызуының қалпына келгеннен 10-11 күнідері)

2. Үстел №4 немесе №1 (асқынған кезде)

3. Этиотропты ем (антибиотикотерапия дене қызуының қалпына келгеннен 10-11 күнідері).

• левомецитин (0,5 тәулігіне 4 рет ауыз арқылы) немесе левомецитин сукцинат (1,0х3 рет б/е немесе тамыр ішіне).

• ампициллин (2 млн бірлік тәулігіне 1-6 рет б/е.)

• бисептол-480 (2дх3 рет).

• ципрофлоксацин (500-750мг х 2 рет, ауыр түрлерінде тамыр ішіне 200-100 мг тәулігіне 2 рет).

• норфлоксацин немесе афлаксацин (400, 800 мг х 2 рет)

4. Дезинтоксикациялық ем (гемодез, реополиглюкин т.б. сұйықтықтар 30-50 мл/кг салмаққа).

5. Витаминды препараттар (В1, В6, С, поливитаминдер) .

6. Иммунитетті көтеретін препараттар (адаптогендер).

7. Клиникалық көрсеткіштеріне қарай ем.