2004-2005 Жж. Салықтар мен төлемдердің республика бойынша түсімдері

Төлемдердің аталуы	2004 ж. нақты			2004 ж. нақты		Ауытқу лары		Өсу қарқыны %
Корпорациялық табыс салығы	35 1 703			487 175		135472		138,5
Жеке табыс салығы	93281			98535		5254		105,6
Әлеуметтік салық	157676			167995		10319		106,5
Заңды тұлғалардың мүлкіне салынатын салық	25835			30008		4 173		116,2
Жеке тұлғалардың мүлкіне салынатын	1 353			1 571		217		116,1
салық
Жер салығы		5874	6294		419		107,1
Көлік құралдар салығы		5098	5994		896		117,6
Ішкі өндіріс тауарларына ҚҚС		80516	57782		-22 734		71,8
Ішкі өндіріс тауарларына акциздер, барлығы		21760	21 894		134		100,6
Соның ішінде: - ішімдік өнімдеріне акциз		6007	5430		-577		90,4
- жанар май акцизы		10356	И071		716		106,9
Кедендік төлемдері және салық		198539	243 533		44993		122,7
Жер қойнауын пайдаланушылардың арнайы төлемдері		100610	152393		51783		151,5
Мемлекеттік төлем, консулдық жинақтар		7924	7818		-106		98,7
Жер төлімін пайдалану төлемдері		5 159	5505		346		106,7
қоршаған ортаны ластағаны үшін төлемдер		10582	13802		3220		130,4
Су және орманды пайдалану төлемдері		701	522		-179		74,5
Әр түрлі салық түсімдері		4255	6110		1 856		143,6
Салық түсімдерінің БАРЛЫҒЫ:		1 070 866	1 306 930		236 064		122,0

Ескерту. Кесте статистикалық мәліметтер негізінде жасалынған

Төмендегі кестедегі талдау арқылы әрбір салықтық салық түсімдеріндегі алатын үлесін анықтауымызға болады.

Бұл кестеде көріп отырғанымыздай жалпы салықтық түсімдер ішінде корпорациялық табыс салығы 2003 жылы 40,3 пайызын, 2004 жылы 20,3 пайызын, ал 2004 жылдық бірінші қаңтарынан бастап Қазақстан Респубикасынық заңына сәйкес республикалық бюджетке аударылады. Осы жылдарды бұл салықтардың ең көп үлесін әлеуметтік салықтарға тиесілі болып отыр. Ал 2004 жылы жалпы салықтардың ішіндегі ең аз орындалғаны жер салығы және көлік құралдар мен мүлік салықтары болып отыр.

Оңтүстік Казақстан облысының салалары әртүрлі динамика дамуда, сондықтан әрбір саладан түсетін салықтық түсімдер де бірдей болмайды.

2004, 2005 жылдардағы экономикалық қызмет түрлерінен ірі және мамандандырылған салалардың ел қазынасынан төлеген салықтар мен төлемдер түріндегі кірістерін кесте түрінде көрсетуге болады (кесте 14).

Кесте 14.

Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша экономикалық қызмет түрлерінен бюджетке түсімдері

(мың теңге)

Саланың атауы	2004 жылғы салықтар мен төлемдер түсімдері	2005 жылға салықтар мен тәлемдер түсімдсрі	Ауытқу (+,-)
1 . Ауылшаруашылық, аң аулау және орман шаруашылығы	168892	234669,8	65777,8
2. Өндіру өнеркәсібі	19370652	32920809,6	13550157,6
З.Өңдеу өнеркәсібі	942481	808771,6	-133709,3
4. Су мен газ, лектроэнергияны шығару және тарату	159694	308790,3	149096
5. Құрылыс	474863	1046940,3	572077,3
6. Сауда	280432	484119,4	203687,4
7. Мейманханалар, қонақ үйлер	35042	25750,6	-9291,4
8. Көлік және байланыс	1107651	1688866,4	581215,4
9. Қаржы қызмет	61835	100973	39138
10. Жылжымайтын мүліктер	1223944	2215292,8	991348,8
1 1 . Мемлекеттік басқару	265225	255498	-9727
12. Білім беру	576097	524888	-51209
13. Денсаулық сақтау	283684	260286,9	-23397,1
14. Басқа да коммуналдық, әлеумсттік жэне жекелегсн қызмет көрсетулер	90741	163846,3	73105,3
15. үй шаруашылығын жүргізу бойынша қызмет көрсетулер	3033	2691,9	-341,1
16. Тағы басқалар	291564	304744,5	13180,5
17. Барлығы

Облыс бойынша кіріс бөлігі әртүрлі кәсіпорындардың салық төлемдері есебінен құралып отыр, олардың үлесінен салық түсімдерінің жалпы көлемінің 76 пайызы тиесілі болып келеді.

Жоғарыдағы динамикадан көріп отырғанымыздай 2005 жылдың қаңтар айында бюджекетке төленетін салықтар мен алымдардың түсім көлемі едәуір өскен.

Салықты төлемеу себебінің бірі салық төлеушілер жағынан заңға сенімнің болмауы болып табылады. Заңға сенімді туғызу үшін заңдардың біріншіден тұрақтылығы, сонымен қатар олардың мүдделерін қорғау дәрежесін қамтамасыз ету қажеттілігі пайда болды. Салық жүйесіне сенім дәрежесі жалпы салықтар мен оларды есептеу механизмі және олардың түсуін бақылау әдістері жиынтығына қатысты болып табылады. Ол өз жағынан келесі факторларға байланысты:

• салық төлеушілердің менталитеті және азамат позициясына, яғни қоғам сана деңгейіне, экономикалық сауыттылығы және салық мәдениетіне;

• мотивация ерекшеліктеріне, яғни салық реформасының табыстылығына салық төлеушілердің жеке қызығушылық дәрежесіне;

• салық телеушілердің салық жүйесінің және оның бөлек бөлімдерінің спецификасын түсіну және терең білімдеріне;

2004 жылы корпорациялық табыс салығы бойынша 3494 салық төлеуші есепке алынды. 562 заңды түлға тексерулер жүргізілді, олардың ішінен салық заңдылығын бұзған 257 заңды тұлға анықталды. Тексерулер бойынша салықтар мен айыппұлдар бюджетке 119,6 млн. теңге есептеді, осының ішінен бюджетке аталған соманың 65,2 пайызы немесе 78,0 млн. теңге аударылды. Әкімшілік заң бұзушылықтар бойынша 310 жағдайда 5,6 млн. теңге сомасында шаралар қолданылды, осыдан бюджетке 50пайызы немесе 2,8 млн. теңге ендіріліп алынды.

Корпорациялық табыс салығы бойынша заң бұзушылықтар көбінесе декларацияны толтырғанда салықтар мен салық салынатын табысты азайту мақсатында жылдық жиынтық табыстан шегерімдерді көбейтіп көрсету есебінен жіберілді.

Заңды тұлғалардың қосылғакн құн салығы бойынша облыстық салық комитетінде 2827 салық телеуші есепке түр. 2004 жылы қосылған құнға салынатын салықты.бюджетке дұрыс аудару және уақытылы төлеу мәселесі бойынша облыстағы 664 шаруашылық субъектілеріне құжаттық тексеру жүргізілді, осылардың ішінен 300 шаруашылық субъектілеріне салық заңдылығын бұзушылық анықталды. Құжаттық тексеру нәтижелері бойынша бюджетке барлығы 329,5 млн. теңге есептелді, 247,4 млн. теңге (75,1 пайыз) бюджетке өндіріліп алынды.

Акциз салығы бойынша облыста 2003 жылы 102 салық төлеуші тіркеуге алынған. Жыл ішінде 65 төлеушіге заң бұзушылықтар анықталды және тексеру бойынша акциз салығы мен айыппұлдарды қоса алғанда бюджетке барлығы 757,2 мың теңге есептелді, бюдетке өндірілгені 62,9 пайыз немесе 476,5 мың теңге.

Обылыс бойынша әлеуметтік салықтың төлеушілері ретінде 4616 заңды тұлға тіркелегн. Ағымдағы жылдың бірінші жарты жылдығымен салыстырғанда бұл көрсеткіш жаңадан құралған субъектілер есебінен 99 бірлікке көбейген. Құжаттық тексеруге 719 салық төлеушілері қамтылған, осылардың 172 салық төлеушілерінде заң бұзушылықтар анықталған. Тексеру нәтижелері бойынша бюджетке аударылатын 81037,7 мың теңге есептелді, ал бюджетке нақты түскені 15,2 пайыз немесе 12303,2 мың теңге.

Заңды тұлғалардың жер салығы бойынша 937 салық төлеуші есепке алынған. Ағымдағы жылдың бірінші жарты жылдығымен салыстырғанда жаңадан құралған кэсіпорындар есебінен 2 бірлікке көбейген. 367 салық төлеушілерге құжаттық тексеру жүргізілген, және осының 23 жағдайында салық заңдылығы бұзылған, нәтижесінде 2653,8 мың теңге сомасында салық есептелген, бұдан бюджетке аударылғаны 587,6 мың теңге.

Заңды тұлғалардың мүлік салығы бойынша есепке 1107 заңды тұлға алынған. 371 кәсіпорындар құжаттық тексерулерге қамтылған. 24 кәсіпорында заң бұзушылықтар анықталды, оларға 278,3 мың теңге айыппұл салынған. Осы сомадан бюджетке 32,6 пайызы, яғни 90,8 мың теңге өндірідің Жеке тұлғалардан алынатын әлеуметтік салық бойынша есепке 7245 азамат алынған. Құжаттық тексеру 76 жеке тұлға қамтылған, олардың 37 жағдайында 10085,8 мың теңге көлемінде заң бұзушылықтар анықталды.

Салық қызметі органдарының бақылау - экономикалық жұмысын өткізу барысында шығынды кәсіпорындарға басты назар аударылады. Олардың санының өсуі бюджет табысы бойынша болжамның дұрыс орындалмауының басты себептерінің бірі болып табылады. Есептелген салық мемлекет алдындағың борыш болып есептеліп, бюджет кірісіне төленуге жатады. Салықтар мен ағымдардағы және аванстық төлемдер бюджет кірісіне Қазақстан Республикасының салық заңдарында белгіленген мерзімде теленбеген жағдайда салық органдары оны төлеушілердің және олардың дебиторларының шоттарынан салықтық айыппұл және өсім жөнінде пайда болған берешек шегінде қаражатты, егер салық төлеуші осы берешекті төлеуге келісетін болса, өндіріліп алуға құқылы /27/.

Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша 2005 жылдың 1 қаңтарындағы жағдайы бойынша салықтар мен алымдардың бюджетке түсуінен белгіленген көрсеткіш 108,8 пайызға орындалды. Бұл жөнінде Сайрам, Отырар, Төлеби аудандары облыстағы өзге аудандар мен қалалардан озып тұр. Отырарда белгіленген меже 120,1, ал Төлебиде 116,6 пайызға орындалған. Әсіресе, Сайрам ауданының қарқыны күшті. Олар салықтар мен алымдарды бюджетке түсіру жоспарын қаңтарда 113,9 пайызға орындаған.

Ең соңғы орында - Мақтаарал ауданы. Олар бюджеттің кірісін 71,7 пайызға қамтамасыз еткен. Сондай-ақ жасалған межеге Түлкібас ауданы мен Арыс қаласы да жете алмай қалған. Олардың көрсеткіші тиісінше 94,3, 96,2 пайызға әрең жеткен. Көрсеткіштерді төмендегі кестеден көруге болады (кесте 15).

Кесте 15