1. Әдебиетке шолу

1. 1. Гүлді өсімдіктердің жалпы сипаттамасы, шығу тарихы

Біздің планетамыздағы континенттер 150 млн км жерді алып жатады, олардың көпшілігін өсімдіктер жауып тұрады. Өсімдіктер байлығын пайдаланудың алғашқы кезеңінде адамдар олардың жемістерін, тұқымдарын, түйнектерін, пиязшықтарын және тамырсабақтарын жинастырып өз қажетіне жаратқан, яғни тағам ретінде пайдаланған. Кейін қоғамның тұрақты қалыптасуына байланысты олардың әсемдіктеріне де көңіл бөлініп, тұрғын орындарды әдемі гүлді, декоративті қасиеті бар өсімдіктермен безендірді. Осы уақыттан бастап пайдалы өсімдіктердің ішінде әсемдік беретін өсімдіктер тобы пайда болды.

Гүл - табиғаттың тамаша туындысы, таңғажайып әсемдік белгісі. Ерте заманнан бері адам өмірінде ерекше орын алып, оның өмірін әдемілікке бөлеп отырған және гүл адамзат тарихында қашан да қуаныш пен бақыт белгісі саналған. (әдістемелік нұсқау)

Кесте 1. Декоративті гүлді өсімдіктердің систематикалық, экологиялық және биолого- морфологиялық сипаттамасы (алқа тұқымдасы)

Тұқымдас	Туыстар және сорттар	Биік-тігі	Жапырағының пішіні және түсі	Гүлі мөлш.және түсі	Гүлдей-тін уақыты	Тәуелділігі
						Ылғал-ға	Жары-қа	Кли-матқа
I.Алқалар Паслено-вые Solanaceae	Никандра Nicandra	20-70	Ірі, қою жасыл әсемжа-пырақты	Ірі,көк-шіл не ақ түсті	VII - X	Ылғал сүйгіш	Көлең-келі жерде өсе алады	Жы-лу сүй-гіш
	Петуния Petunia (П.садовая P. hubrida)	20-50	Сопақша, шеті тегіс, беті түкті, қанық жасыл түс	Ірі, ақ, қызғылт, көкшіл	VI- суық түскенге дейін	Ылғал сүйгіш	Жарық сүйгіш	Суық-қа төзім-ді
	Схизантус (Щизантус) Schisanthus (С.визетон-ский S.Wisetonensis)	20-60	Тілімделген, ашық жасыл түсті	Ұсақ, ақ, қызғылт, қызыл	VII- күн суытқанға дейін	Ылғал сүйгіш	Жарық сүйгіш	Суық-қа төзім-ді

Әсем гүлді өсімдіктердің түрлерін анықтаумен қатар, оларға таксономиялық (систематикалық), экологиялық, географиялық және өсу ерекшеліктеріне байланысты биолого- морфологиялық сараптамалар жасалынады.

Жер бетінде алғаш тіршілік судан бастау алған деген түсінік бар, кейінірек суда тірішілк ететін жануарлар мен өсімдіктер бірте-бірте құрлыққа шыға бастады. Шындығында олардың басым бөлігі құрлықта тіршілік ете алмайды, олар бейімделу барысында басқа бір өсімдік түрін қалыптастырып отырды. Құрлықтағы ең алғаш өсімдіктер папортниктер болып саналады. Олардың үлкен қалың массасы бізге тас көмір түрінде сақталып жеткен. Мезозой дәуірінде климат барынша құрғай бастаған. Бұл жәй өсімдіктер дүниесіне елеулі әсер етті. Ылғалдылықты сүйетін өсімдіктер түрінің басым көпшілігі тіршілігін тоқтатты. Керісінше, оның орнына құрлыққа өсетін өсімдіктер түрі көбейе түсті. Жер шарында гүлді өсімдіктер шамамен 110 млн. жыл бұрын пайда болған. Олардың патшалығы қазіргі уақытқа дейін жалғасын табуда.

Гүлді өсімдіктердің пайда болу жайында талай тұжырымдар айтылған. Құрлықта тіршілік етуге бейімделген өсімдіктердің ең басты ерекшелігі, оларда түтікті жүйелерінің пайда болуында. Бірақ та, гүлді өсімдіктердің басты ерекшелігі – ол алуан түсті гүлдері және сол гүлдерде ұпрағын жалғастыратын тұқымдардың түзілуі. Кейбір ғалымдардың айтуынша, гүл ол жойылып бара жатқан папортник түрінің , өз түрін сақтап қалу барысында пайда болған өзгерісі. Яғни, қолайсыз жағдайдан қашқан өсімдік гүл қалыптастырады, оның маңайына түрөзгерген кішкене жапырақшалар бекиді.

Жалпы айтқанда, гүлді өсімдіктердің қалыптасу эволюция жайында біріккен жалпылама ортақ түсінік жоқ. Ғалымдардың әртүрлі пікірлеріне қарамастан, дәл қазіргі уақытта жер шарын сан түрлі гүлді өсімдіктер мекендейді. Олардың шамамен 240 мыңнан астам түрі бар. (цветы мира)