- •Ом заңын эксперименттік жолмен зерттеу
- •Экспериментті орындау тәртібі
- •Тізбектегі резисторлар
- •Сызықтық резисторлар
- •Экспериментті орындау тәртібі
- •Теріс температуралы коэффициентті терморезисторлар (термисторлар)
- •Тәжірибені орындау тәртібі
- •Оң температуралы коэффициентті терморезисторлар
- •Резисторларды тізбектей қосу
- •Тәжірибені орындау тәртібі
- •Тәжірибені орындау тәртібі
- •Резисторларды параллель қосу
- •Тапсырма 6
- •Тәжірибені орындау тәртібі
- •Аралас тізбектей-параллель қосылған резисторлы тізбекті зерттеу
- •Тәжірибені орындау тәртібі
- •Сурет 8.1 Сурет 8.2
- •Тәжірибені орындау тәртібі
- •Сурет 8.3
- •Жүктеме астында кернеу бөлгішті зерттеу
- •Тәжірибені орындау тәртібі
- •Сурет 9.3
Резисторларды параллель қосу
Егер резисторлар немесе кез-келген жүктемелер параллель қосылса, олардың барлығы бір кернеудің астында болады:
U = UR1 = UR2 = UR3
Сурет 6.1
Тізбектің әр тармағынан өзінің тоғы өтеді. Тармақтағы барлық тоқтардың қосындысы толық тоққа тең (Кирхгофтың 1-ші заңы бойынша):
I = I1 + I2 + I3.
Тармақтағы тоқ шамасы берілген тармақтың кедергісі мен кернеуіне тәуелді:
I1 = U / R1; I2 = U / R2; I3 = U / R3.
Тізбектің тармақталмаған бөлігіндегі тоқ тізбектің эквивалентті кедергісі мен кернеуіне тәуелді:
I = U / RЭ.
Тізбектің эквивалентті кедергісін есептеу үшін:
RЭ = 1 / (1 / R1 + 1 / R2+ 1 / R3).
Резисторлары параллель қосылған тізбек үшін:
RЭ = R1 R2/ (R1 + R2).
Тапсырма 6
Жұмыстың мақсаты бойынша, тоқ пен кернеуді өлшеп, әр резисторға берілетін кернеудің бірдей екенін және тармақтағы тоқтардың қосындысы тізбектегі толық тоққа тең екенін анықтау қажет.
Тәжірибені орындау тәртібі
Схеманы жинап, оның кірісіне 10 В тең тұрақты кернеу беріледі.
Сурет 6.2
AB, CD, EF, GH және LK нүктелері арасындағы үзікке (перемычканың орнына) амперметрді кезегімен қосып, сәйкес тармақтағы тоқтар мен R1, R2, және R3 (DK, FK, HK нүктелері арасындағы) резисторлардағы кернеулер өлшенеді.
Кесте 6.1
|
UR1, В |
UR2, В |
UR3, В |
I1,мА |
I2,мА |
I3,мА |
IАВ,мА |
ILK,мА |
Тәжірибелік |
|
|
|
|
|
|
|
|
Есептік |
|
|
|
|
|
|
|
|
Ом заңы бойынша барлық тізбектердің кедергілерін және толық кедергілерді есептеңіз.
Кесте 6.2
RBC,Ом |
RDE,Ом |
RFG,Ом |
Rполн,Ом |
|
|
|
|
Нәтижелерді тексеріңіх: 1/Rполн= 1/R1 + 1/R2 + 1/R3
Тұжырым_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Аралас тізбектей-параллель қосылған резисторлы тізбекті зерттеу
Тапсырма 7
Аралас қосылған кездегі барлық участкідегі тоқ, кернеу және кедергілер өлшенеді. Тәжірибелік жолмен алынған мәндерді есептік мәндер нәтижелерімен тексеру.
Тәжірибені орындау тәртібі
Схемаға сәйкес тізбекті жинап, АВ, CD және EF нүктелері арасына перемычка қойып, оның кірісіне 15 В тұрақты кернеу беріңіз.
Сурет 7.2
AВ, СD және ЕF нүктелері арасындағы перемычканың орнына миллиамперметрді қосып, барлық тармақтағы тоқтарды өлшеңіз. Барлық элементтердегі кернеулерді өлшеп, нәтижелерді 7.1 кестеге түсіріңіз.
Тізбектің әр участкісіндегі кедергіні кедергінің тоққа қатынасы ретінде анықтап, 7.1 кестедеі «Өлшенген мәндер» бағанына нәтижелерді түсіріңіз.
Кесте 7.1
Өлшенген немесе есептелген шамалар |
Өлшенген мәндер (И) |
Берілген немесе есептелген мәндер (Р) |
Қателігі (П), % |
R1, Ом |
|
|
|
R2, Ом |
|
|
|
R3 Ом |
|
|
|
R4, Ом |
|
|
|
R34, Ом |
|
|
|
RЭКВ, Ом |
|
|
|
I4, мА |
|
|
|
I5, мА |
|
|
|
I6, мА |
|
|
|
U, B |
|
|
|
U1, B |
|
|
|
U2, B |
|
|
|
U34, B |
|
|
|
Тізбектегі участкілердің кедергілерін және толық кедергіні есептеңіз:
R12=R1+R2; R34=R3·R4 / (R12+R34); Rтол=R12+R34
нәтижелерді «Есептелген мәндер» бағанына түсіріңіз.
Есептеу және өлшеу нәтижелерін теңестіріп, пайыздық мәнде нәтижелердің қателіктерін анықтаңыз:
Тұжырым_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Бос жүрістегі кернеу бөлгішті зерттеу
Қарапайым кернеу бөлгіш (делитель напряжения) екі тізбектей қосылған резистордан тұрады (сурет 8.1). Бөлгіштер кернеуді түсіру қажет болғанда қолданылад. Кернеу мен кедергіні қатынасты пайдаланып есептеуге болады:
U / U2 =(R1+R2) / R2 → U2= U·R2 / (R1+R2)
