Qaraqalpaq tili 8-kl

povoljyeniń burınları adam

turmaǵan keń dalalarında

onlaǵan hám júzlegen posyolkalar payda boldı. (Gazeta-

dan)

2. Birgelkili 

tolıqlawısh.

Is-háreketti (bayanlawıshtı)

zatlıq mánide túsindiretuǵın teń mánili eki yamasa

birneshe sózlerdiń dizbegine

birgelkili

tolıqlawısh

deli-

nedi.

Birgelkili tolıqlawıshlar morfologiyalıq bildiriliwi jaǵı-

nan bir túrli seplik

qosımtalı

hám

tirkewishli

qollanı-

ladı: Ayqız

burın

sholanda islep júrgen er

hám

hayal-

qızlardı  ózine

tarttı.

(A.B.)

Hárkim óz

awılı  menen,

toparı  menen,  shańlaǵı  menen  oylassın. (T.Q.)

3. Birgelkili  pısıqlawısh.  Is-háreketti

orın, waqıt,

sın,

muǵdar-dáreje t.b. mánilerde sıpatlaytuǵın eki yamasa

birneshe

teń

mánili

sózlerdiń

dizbegine

birgelkili 

pı-

sıqlawısh delinedi. Birgelkili

pısıqlawıshlar óz ara sa-

naw intonaciyası, dánekerler

arqalı baylanısıp,

útir

arqalı bólinip jazıladı: Ol

hár kúni azanda, túste,

keshte, mallarǵa rejim menen ot saladı. (J.S.) 1964-jılı

Xorezmde,

Qaraqalpaqstanda

hám

Buxara

gazoprovo-

dınıń boyına jollar salıw baslandı. (Gazetadan)

Bizler

olardı uzaq hám kóp kúttik. (J.Sap.)

130-shınıǵıw. Berilgen gáplerdi

oqıń. Birgelkili ekinshi

dárejeli

aǵzalardı tawıp,

olardıń ekinshi dárejeli aǵzalardıń qaysı

túri eke-

nin hám gáptiń

qaysı aǵzası menen

baylanısqanın

túsindiriń.

1. Jalańbas, tompaq, qara páreń bala Tilepbaydıń

janına

keldi. 2. Ol

baxıt,

jer,

suwǵa

iye boldı. (Q.D.)

3. Esengeldi

óz úyine jıynalǵan

awıllasları,

záńgilesleri,

biyler

arasında

sonday

joqarı,

sonday tez ushıp júr. (Gazetadan) 5. Ol balıq-

tıń molshılıǵı

ushın gúresti

kún sayın, saat

sayın qızdıra

berdi.

(A.B.)

6. Onı-bunı

aytısqanlıqtan,

kúliskenlikten,

hámme bir jerge jıynalǵanlıqtan túski

demalıs

kewilli

óte

berdi. (Á.T.)

131-shınıǵıw. Gáplerdi kóshirip jazıń.

Birgelkili

ekinshi

dáre-

jeli aǵzalardı tawıp, olardıń baylanısqan

sózi menen astın

sızıp

kórsetiń.

1. Tóbeleri

aspan

menen

tiresken

tawlar eteginen

qaynap

shıqqan

tınıq suw keń hám sulıw

say

túbindegi

jılǵalardı

toltırıp,

kewilli hám

jaǵımlı ses

berip,

oypatlarǵa

rawana

boladı.

2. Rawana

boladı

da,

dalalardı,

shóllerdi

gezedi.

3. Ol óziniń

janǵa

jaylı suwı menen

gúller hám eginlerdiń,

aǵashlar hám ósimliklerdiń tamırına

azıq beredi, miynetkesh

xalıqtıń

júregin úmit

hám quwanısh

penen toltıradı.

(Sh.R.)

4. Ol qoylardı gá jerden onlap,

gá

jerden

jigirmalap

qurastı-

radı. (Ó.X.) 5. Men miynet etpege, miynetim arqalı

maqse-

time jetpege

kelgenmen. (A.Bek.)

132-shınıǵıw. Ózlerińiz oqıp atırǵan kórkem shıǵarmalardan

yamasa ózińizdiń úy turmısıńızdan alıp,

birgelkili anıqlawısh hám

tolıqlawıshqa bir-birden,

pısıqlawıshqa 2

gáp tawıp jazıń.

133-shınıǵıw. Oqıń.

Irkilis belgileri qoyılmay berilgen birgelkili

aǵzalardı

tabıń. Olardıń

arasına irkilis belgileri

qoyıla ma yamasa

qoyılmay

ma, usı jaǵına

dıqqat etip túsinik beriń.

1. Jigitler de atlar

da sharshaǵan edi.

2. Amanlıqqa bul

Amanlıqtı hám

quwanttı hám

muńayttı.

(T.Q.) 4. Ortaǵa

dasturqan jayılıp

ústine nan pechenie

qant

qoyıldı.

(A.Bek.)

5. Jayhun — bul

tábiyattıń sawǵası, onı húrmetlew

abaylap

saqlaw

kerek».

(Abu

Rayxan

Beruniy)

6. Dáryamız

óziniń

shiyrin

suwı balıqları

qusları

haywanları

toǵayları

menen

2. Dánekerler

birgelkili

aǵzalardıń hárbiri

menen

tákirarlanıp

kelgende

de,

birgelkili

aǵzalardıń

arasına

útir

qoyıladı:

Ata

aqılı

kól

boladı, balam, hám

man-

tıqtıradı, hám qalqıtadı.

Al, kól dep tastıyıqlawǵa ya

qamıslıq, ya

jayılım  suw

joq.

(T.Q.)

3. Birgelkili

aǵzalar

qarsılas

dánekerleri arqalı

bayla-

nısıp kelse, dánekerlerdiń

aldına útir qoyıladı: Orazan

batır ulınıń dawısın esitti, lekin qaramadı. Maman qu-

wandı, biraq marapatlanbadı. (T.Q.)

4. Biriktiriwshi

hám

awıspalı

dánekerler

tákirarlan-

bay, eki qatarlı birgelkili aǵzalardı baylanıstırıp kelse,

birgelkili aǵzalardıń arasına

útir qoyılmaydı:

Burınǵı 

joba hám is  ádisleri Abduraxmandı hesh qanaatlandır-

madı. (X.G.) Onı Arzıw ya Shınıbiykege bildirgen joq.

(J.A.)

Da/de dánekeri eki qatarlı birgelkili bayanlawıshtı

baylanıstırıp kelgende eki

túrli ózgeshelikke iye boladı:

a) birgelkili

bayanlawıshlar

túsindiriwshi

aǵzalarına

iye bolıp keńeyip

kelse,

aralarına útir qoyıladı: Ol

albıraqlap dógeregine jalt

qaradı 

da,

dárhal

súwretti

qaltasına salıp qoydı. (Sh.S.)

b) da/de dánekeri arqalı baylanısqan birgelkili bayan-

lawısh túsindiriwshi

aǵzasız kelgende, birgelkili

bayanla-

wıshtıń arasına

útir

qoyılmaydı:

Ol

aytajaq

bolıp

oyla-

nıp  turdı  da 

úndemedi. (Sh.S.)

134-shınıǵıw. Tekstti oqıń.

Birgelkili aǵzalardı tawıp, olardıń

arasına irkilis belgileriniń qoyılıw

hám

qoyılmaw sebeplerin

túsin-

diriń.

Máwjiregen Ámiwdárya

menen

Araldıń

diydarlasqan

jerindegi

jasıl

oypatlıqta,

shet-shebirsiz

Ústirtten

baslap

Qırqqız dalalarına, onnan

arı

keń jaylawlı Qızılqum

qoy-

nawlarına

shekem

sozılıp

jatırǵan

quyashlı

alapta

bir

gúlistan

úlke — Qaraqalpaqstan

jaylasqan.

Bul

jerdiń

hasıl

topıraǵında, qıya-qıya

tawları

menen

suwlarında

qanshama

ǵáziyne

qatlanıp

jatır

deyseń.

Teńizimiz

benen

dáryamız,

kóp aydın kóllerimiz mol-molaqay

balıq beredi. Ústirt penen

tawlarımızdıń bawırayında

neft,

gaz,

qurılıs

materialları,

mineral

duzlar

mol. («A.»j.)

135-shınıǵıw. Tekstti

tiyisli irkilis belgilerin

qoyıp kóshirip ja-

zıń. Birgelkili aǵzalardıń astın sızıp, olardıń

qanday sóz

shaqabı

arqalı bildirilgenin, sorawların

hám qaysı

aǵzanıń xızmetinde eke-

nin anıqlań.

G ú z

Gúz dalalarǵa,

miywe

aǵashlarına, óziniń altın boyawın

jaǵıp sırlap

atır.

Járdemge

kelgen kúnniń

erteńine-aq bizler

ǵarrı menen

tanısıp

hám

úyrenip

kettik.

Seydulla

aǵanıń

kúnge kúygen bet kórinisi

sharǵalaw boyı

saqal-murtı úst

kiyimi onı

kórer kózge qarapayımlastıra túskendey.

Gúzdiń

sonday

ashıq

kewilli kúni edi.

Diń

aspanǵa

kóterilgen

qırǵıy bir

orında

tıpırshıp biraz turadı da

júweri-

lindegi

alaǵadaları

da — bári

bir

pul bolıp

joqqa

shıǵıp

qaldı.

(Sh.A.)

2. Onıń

kishipeyilligi, múláyimliligi,

Tarasqa

bergen

juwapları — barlıǵı

Tarastı ózine tarttı.

(O.B.)

3. Bul

waqıtta

Ernazar,

Pirim,

Muxammed — úshewi

izirekte áńgi-

melesip

kiyatır

edi.

4. Hayallardıń

shańqıldaǵan

dawısları,

ǵarrılardıń buwlıqpa jótelleri,

kempirlerdiń tońqıldısı — hám-

mesi qosılıp

dáryanıń

jaǵasın dúr-dúr silkindirdi.

(K.S.)

5. Shor

jerlerdi juwıw hám paxta jerlerdi óz waqtında

tayar-

law, shigit egisin óz

waqtında ótkiziw — bulardıń 

hámmesi

Ulıwmalastırıwshı

sózler birgelkili aǵzalardan keyin

kelip, olardı jámlep, ulıwmalastırıp kórsetedi.

Birgelkili

aǵzalı

gáplerdegi

ulıwmalastırıwshı

sózler

bári, 

hámmesi, 

bárshe, 

barlıǵı 

jámi, 

bulardıń 

bar-

lıǵı,  bulardıń  hámmesi

t.b.

sıyaqlı

jámlew

hám

sil-

tew

almasıqlarınan,

ekewi, 

úshewi, 

tórtew

sıyaqlı

jıynaqlaw sanlardan

hám

geypara

atlıqlardan boladı.

Mısalı: Olardıń

ılǵallı

miyneti,

texnika

hám

ximiya —

hámmesi eginlerge xızmet

etiwge

jumsaladı.

2. Turizm,

awǵa

shıǵıw,

balıq

uslaw — bulardıń 

barlıǵı

adamdı

ǵayratlandıradı. («E.Q.»)

3. Ájiniyaz, Ázbergen,

Pirim —

úshewi de juwırıp kelip, náwbet penen sálemlesti.

Birgelkili

aǵzalar

qaysı aǵzanıń

xızmetin

atqarsa,

ulıwmalastırıwshı sózler de

sol aǵzanıń xızmetinde

keledi. Mısalı:

1. Elektr,

kino,

radio,

televidenie

— bulardıń 

hámmesi

bizde

ádettegi

hám

úyrenisken

nárselerge

aylandı.

(«E.Q.»)

2. Bul

kóshedegi

bay,

1. Aw,

qayıq, sholan,

keme — hámmesi

awıl keńestiń

er-

kinde

boldı.

2. Meniń

dawagerim

Qosıbay,

Qayıp,

Erjan

— úshewi.

3. Kiyim-kenshek,

tósek,

tabaq-qasıq,

bilezik-

sırǵa — bárin bazarǵa

ákelgen.

4. Qonaqlar

úyden shıǵıp

ket-

ken soń, Jámiyla, Saliyma,

Sapar,

Nazlı — tórtewi

ońasha

qaldı.

(K.S.)

5. Onıń

sanaatında

da,

awıl

xojalıǵında

da,

mádeniyat maydanında da — hámme jerde óz

isiniń

sheberleri

miynet etip atır. («E.Q.»)

6. Xanjaptıń

ishi, jaǵası

hám

sırtı

— bári

de tolǵan xalıq. (S.A.)

Birgelkili

aǵza

menen ulıwmalastırıwshı

sózdiń ara-

sına tómendegi jaǵdaylarda irkilis

belgileri

qoyıladı:

1. Ulıwmalastırıwshı

sóz

birgelkili

aǵzadan

keyin

kelse,

ulıwmalastırıwshı

sózdiń aldına sızıqsha qoyıladı.

Mısalı:

1. Qızketken,

Quwanıshjarma,

Kegeyli — bular

respublikanıń

arqa rayonların suw menen támiyinleydi.

2. Íssı,

qurǵaq

jaz,

qattı

suwıq, dalanıń

kúshli

samal-

ları — bulardıń 

hámmesi

kóp

qıyınshılıqlar

tuwdıradı.

(«E.Q.»)

2. Birgelkili

aǵzanıń

aldında ulıwmalıq

mánidegi

ayqınlanıwshı sóz kelip, sońında ulıwmalastırıwshı sóz

kelse,

ayqınlanıwshı

sózden

keyin

qosnoqat,

ulıwmalas-

tırıwshı sózden aldın sızıqsha qoyıladı. Mısalı: Jumabay

qayıqshınıń qaptalınan qalmaytuǵın hájet ásbabı: súy-

men,

balta,

bel,

gúrek — hámmesin

bir

jerge

qoydı.

(K.S.)

3. Ulıwmalastırıwshı

sózdiń

aldında

juwmaqlawshı

máni

beriwshi

qullası,  mine sózleri kelse,

sol sózlerdiń

aldınan sızıqsha, keyninen útir qoyıladı. Mısalı: Torı,

Aqboz,

Ayqasqa — qullası, 

bári de tabılıp

atır.

(Sh.A.)

Sanaat

óndirisin

rawajlandırıw,

ónim

islep

shıǵarıw

hám kólemin

arttırıw — mine,  bulardıń  hámmesi

jumıs-

shılardıń aldında turǵan eń áhmiyetli wazıypa. («E.Q.»)

138-shınıǵıw.

Oqıń.

Birgelkili

aǵza

hám

ulıwmalastırıwshı

sózlerdi

tawıp, olardıń

arasına qanday

irkilis

belgileri

qoyılǵanın

hám qoyılıw sebeplerin aytıń.

1. Ánjir,

alma,

qurma,

almurt,

qáreli,

shabdal — bári

qatar ósedi.

(X.S.)

2. Óziniń

úy-ishi:

Nurjamal,

Mámbet-

niyaz,

Ájiniyaz — hámmesi

de

usı

qırman

basında.

3. Az

ǵana waqıttan

soń

Tilemis,

Niyazov,

Xaliyla

taǵı

eki

balıqshı— besewi

kirip

keldi.

(K.S.)

4. Kóp

jumıslar

islew

kerek boldı: jerdi

tegis

etip

kartalaw,

shorlıqtan

taza-

law ushın qum

hám hasıl

topıraqlar tógiw,

suw

alıp ke-

liw — mine,

usınday

isler

shaqqan

islewdi

kútip

tur.

(Ó.X.)

5. Bazarshılardıń

kópshiligi

sarıbiyli, ámirabadlı,

ullıbaǵlı,

baǵ japlı, shoraxanlı,

shabbazlı,

shımbaylı — qullası,

úsh

bolıs-

tıń qaramaǵınan kelgenler edi. (A.Bek.)

139-shınıǵıw. Berilgen

gáplerdegi

birgelkili

aǵza

hám

ulıwma-

lastırıwshı sózlerge tiyisli irkilis

belgilerin qoyıp kóshirip jazıń.

Birgelkili aǵza

hám ulıwmalastırıwshı sózdiń

qanday sóz shaqabı-

nan bolǵanın

hám qaysı aǵzanıń

xızmetinde

kelgenin anıqlań.

7—Qaraqalpaq tili, 8-kl.

97

1. Úlken-kishi

aǵayin

jegjat

bári

xoshlasıwǵa

keldi.

2. Qusbegi

biy qazı úshewi

ańgimelesip otawǵa kirdi. (K.S.)

3. Arbanıń

astınan kóterilgen shań da dóńgelek te atlardıń

doynaq taslawı da sherim

dizginler de aspanda qalqıp

baratırǵan

bultlar

todası

da dógerektegi

shópler

de

tuslarınan

ótip atırǵan basqa

atlar

menen

arbalar

da

jol

boyındaǵı

qarlıǵashlar

da

qullası

bulardıń

bári

de

baxıt

párwazında

pálpellegen

gózzallıqtıń kórinisi edi. (Sh.A.) 4. Sınǵan qural-

lar

menen

qaltadan túsip qalǵan qálem alısıraqta jatırǵan

qamshı

shala shegilgen

shılım

barlıǵı da balanıń

qatań

qarsılasqanın kórsetedi.

(V.K.) 5. Tıńlap otırsań,

bul

jerde

ne joq deysiz, maymıl

pil

banan shaydıń dúnyadaǵı eń

jaqsı

túri

hár qıylı

jabayı

miyweler

hám

burın

kórmegen

ósimlikler qullası bári de bar bunda. (Sh.A.)

Birgelkili aǵzalı gáplerdi tákirarlaw ushın

soraw hám tapsırmalar:

1. Gáptiń

birgelkili

aǵzaları

dep

nege

aytamız?

2. Birgelkili

aǵzalar

qanday

grammatikalıq

qurallar

arqalı

bayla-

nısadı?

3. Birgelkili

aǵzalardı

baylanıstırıwshı dánekerlerdi aytıń.

4. Birgelkili

aǵzalardıń arasına

irkilis belgileriniń

qoyılıw

hám

qoyılmaw sebebin aytıń.

5. Birgelkili

aǵzalı gáplerdegi ulıwmalastırıwshı sózlerdiń xızmetin

qaysı sóz

shaqapları

atqaradı?

adam oylanıp

ta, quwanıp

ta

qaldı. 2. Bılayınsha,

onıń

sın-sınbatı

el

gezgen

dárwish

ya

mollaǵa

usas edi.

(Ó.A.)

3. Burın

ǵalaba sawatsız bolǵan

xalqımız

házir

jer

júzilik

klassik jazıwshı-shayırlardıń

roman,

povest, poema

hám

qosıqların óz ana tilinde oqıydı.

4. Jigit

ári quwanıp, ári

hawlıǵıp,

ári

qorqıp

úyine

qaray

ushtı.

(Sh.S.)

5. Geyde

menen sóylesedi. (Ó.X.)

6. Írısqul biy xannıń

gápinde az

ǵana júzegóylik sezgendey

boldı, biraq úndemedi.

(T.Q.)

141-shınıǵıw. Oqıń. Gáplerdegi ajıratıp kórsetilgen

sózlerge

itibar

beriń.

Olardıń

qaysı

sózge

qatnaslı

ekenin

hám

qanday

xızmet atqarıp kelgenin anıqlań.

1. Biz,

jaslar,

elimizdiń

haqıyqıy

azamatı

ekenimizdi

iste kórsetewimiz kerek. («E.Q.»)

2. Bunı

Xiywa

átirapında

tek

eki

adam — xan hám

hákim biletuǵın

edi.

(T.Q.)

3. Zarlıq

toyǵa

túske jaqın,

yaǵnıy

toydıń  áyne 

qızǵan 

waqtında jetip keldi. (Q.J.)

4. Bul

qabaǵın

jar

basına

taslap ketken qızdıń anası

— Dárbiyke.

(K.S.)

5. Ol

jaqtan

qaraǵanda

bul

jerde,

yaǵnıy

úylerdiń 

tasasında

ne

bolıp

atırǵanı

kórinbeydi. (Sh.A.)

Ózi qatnaslı gáp aǵzanıń mánisin ayqınlap, anıqlap

kelgen

sózlerge

gáptiń  ayırımlanǵan  aǵzaları

delinedi.

Gáp

aǵzaları kóbinese

ayqınlawısh mánisinde

ke-

lip ayırımlanadı. Ayırımlanǵan

aǵzalar

ózi

ayqınlap,

anıqlap kelgen aǵzalardan keyin keledi hám olardan

intonaciya arqalı ayırımlanıp aytıladı. Mısalı: Bizler,

balalar, bul adamnıń izinen

júrgendi

jaqsı

kóretuǵın

edik. (Q.A.) Dáslepki gudoklardan

soń

jolawshılar

poezdǵa — vagonlarǵa

mindi. (T.N.)

142-shınıǵıw. Kóshirip

jazıń.

Ayırımlanǵan

aǵzalardıń astın

sızıp,

olardıń

qaysı

aǵzaǵa qatnaslı

ekenligin

hám

qanday

mánide

túsindirip kelgenin aytıń.

1. Biz,

basshılar, ullı isti

de,

kishkene

isti

de

xalıq

penen másláhátlesip sheshemiz. (Ǵ.S.) 2. Arba jegilgen

sámen

jorǵa — Gúlsarı

da

kútá

ǵarrı

edi.

(Sh.A.)

3. Jazǵı demalıs

waqtında

men

spartakiadaǵa — Moskvaǵa

kettim.

(G.I.)

4. Saǵındıq

bahadırdıń ornına

bizden — mańǵıtlardan

adam

jollamaqshı

eken.

(T.Q.)

5.

Usı

jerge,

Ǵárezsizlik

mayda-

nına,

elimizdiń

kóp

sportshıları jıynaldı

(«E.Q.»)

143-shınıǵıw.

Oqıń. Ayqınlawshlardı

tawıp, olardıń qaysı

aǵzanı ayqınlap kelgenin hám

sorawların aytıp beriń.

1. Hámme, ásirese qızlar quwanıshlı túrde qol shappatlap

jiberdi.

(J.Sap.)

2. Men

óz atımnan

siz — jaslarǵa alǵıs

aytaman.

(K.S.)

3. Buxara

sháhárine

ol

kúndiz — sáskede

kelip

jetti. (T.Q.)

4. Ol shigitlerden usınday pitik — oǵada

bolıq

paxtalar

kámalǵa

keldi. (Ó.A.)

5. Jeke adamnıń

shıqqan

jerin tabıw

qıyın — dút toǵay. (T.Q.)

1. Kúndegishe

esikti

asıqpay ashıp, meniń

ákem —

mektep

muǵallimi

kirip

keldi.

(Q.D.)

2. Biz

óz

tuwısqan-

larımız — ǵárezsiz

eldiń

xalıqların

qızǵın

qutlıqlaymız.

3. Ol óz bilimlerin, óziniń dóretiwshilik ilhamın

ullı maq-

setke — elimizdi gúllendiriwge jumsaydı.

(«E.Q.») 4. Múmkin,

duz

nesip

bolsa

Hindstanda, siziń elińizde ushırasarmız.

(O.B.)

5. Ol

isenimli fermer

aǵzalarına, ásirese

Jumagúlge

kóp

járdem

etti. («E.Q.»)

§36. 

Ayırımlanǵan  ayqınlawısh  hám  onıń 

xızmetine  qaray  túrleri

145-shınıǵıw. Gáplerdi oqıń. Dıqqat

etilgen

sózlerge itibar be-

riń, olardıń qaysı sózge qatnaslı ekenin hám

qalay

ayırımlanıp

kelgenin túsindiriń.

1. Bizler,

jazıwshılar, Berdaqtıń

eskertkishine

gúl qoyıw

ushın

keldik.

(I.Yu.)

2. Toy

tarqar

kún — mamanlardı  jolǵa 

uzatatuǵın kún tuwdı.

3. Qonaqlar,

ásirese

mamannıń  jaqın 

dosları

óz

waqtında keldi. (T.Q.)

4. Ol

Íssıqkól matrosı,

yaǵnıy ákesin tap usı paroxodta

isleydi

degen

sheshimge

kelgen

edi.

(Sh.A.) 5. «Soyuz — 2» transport

korabliniń túsi-

riletuǵın apparatı Qazaqstan

aymaǵınıń

belgilengen rayonına

— kókshetaw  qalasınıń  qubla  jaǵında

eki 

júz  kilometr  jerge

kelip tústi.

(«E.Q.»)

Ózinen aldınǵı gáp

aǵzasınıń

mánisin túsindirip,

ayqınlap kelgen aǵzaǵa 

ayırımlanǵan  ayqınlawısh 

deli-

nedi.

Ayqınlawısh túsindirip,

ayqınlap kelgen

sóz ayqınla-

nıwshı  aǵza dep ataladı. Mısalı: 1. Biz, jaslar, jámiye-

timizdiń haqıyqıy dúziwshilerimiz.

2. Usı

jerge,

ǵárez-

sizlik 

maydanına

paytaxttıń

kóp

sanlı

sportshıları

jıynaldı. («E.Q.»)

Bul

gáplerdegi

dıqqat

etilgen

ayqınlawıshlardıń

al-

dında kelgen sózler ayqınlanıwshı

aǵza. Olar usı gáp-

lerde tiykarǵı gáp aǵzası xızmetin atqaradı.

Ayqınlanıwshı

aǵza

qaysı

aǵzanıń

xızmetinde

kelse,

ayqınlawıshlar da

sol

xızmetti

atqaradı.

Mısalı:

1. Biziń

oljamız — awqat 

penen 

kiyim 

mut.

(K.S.)

2. Qubladan, 

Ámiw 

tárepten 

bir

topar

atlı

kiyatır.

3. Ilim

menen

texnikanıń

rawajlanıwına

erisken

xalıq-

tıń — rus 

xalqınıń 

tili kútá

úlken

qızıǵıwshılıq

tuw-

ǵızdı.

(Gazetadan)

4. Onı, 

Tóreshti

kóp uzamay

balalar

úyine jiberdi.

(N.D.)

Bul

mısallarda

1-gáptegi

dıqqat

etilgen

sóz — ay-

qınlawısh

baslawısh,

2-gáptegi

ayqınlawısh

pısıqlawısh,

3-gáptegi ayqınlawısh anıqlawısh,

4-gáptegi ayqınlawısh

tolıqlawısh xızmetlerin atqarıp kelgen.

Ayırımlanǵan ayqınlawıshlar

ózinen

burın

kelgen

ayqınlanıwshı aǵzalarǵa qatnasına

qaray ayırımlanǵan

ayqınlawısh baslawısh, ayırımlanǵan ayqınlawısh

bayan-

lawısh,

ayırımlanǵan ayqınlawısh

anıqlawısh,

ayırımlan-

ǵan ayqınlawısh

tolıqlawısh

hám

ayırımlanǵan ayqınla-

wısh pısıqlawısh sıyaqlı túrlerge bólinedi.

146-shınıǵıw.

Kóshiriń.

Berilgen

gáplerdegi

ayırımlanǵan

tallaw úlgisi boyınsha

sızıp kórsetiń.

1. Aq tikenliktiń

arası sılt etpeydi, tıp-tınısh (Ó.X.).