Chex ertekleri. Gúlnara Ibragimova awdarması

–Sen kimseń, urı? – dep ǵázeplenip soradı korol. – Qalay meniń qarawıllarımnıń ústinen ótip, Altınjallı atımdı urlawǵa háddiń sıydı?

–Men urı emespen, – dedi princ. – Men seniń atıńdı alıwǵa májbúriy

keldim.

Sonnan ol óziniń mashqalasın aytıp berdi. Ol awırıw ákesine Jalınqustı alıp barıwı kerek, al Jalınqustıń iyesi bolǵan korol onıń esesine Atınjallı attı ákelip beriwdi soraydı. Sonıń ushın princ ózine usı Altınjallı attı beriwdi soradı.

– Men saǵan attı beremen, – dedi korol. – Biraq sen maǵan attıń esesine Qarateńizdegi altın qorǵannıń iyesi Altınshashlı qızdı ákelip berseń.

Gúmis qorǵannıń dárwazasınıń aldında princti Túlkishek onı ashıwlı kútip aldı.

–Men sennen sharshadım, – dedi Túlkishek. – Men saǵan ayttım ǵoy, altın júwenge tiyme, teri júwendi attıń basına sal, dep. Saǵan járdemlesiwdiń paydası joq. Pitken aqıl bolmasa, súrtken aqıl juqpaydı eken.

–Ashıwlanba, dostım Túlkishek, – dedi princ. – Men aljastım, sen maǵan taǵı bir márte járdem ber.

–Máyli. Biraq yadıńda tut, sońǵı márte járdemlesemen, – dedi Túlkishek. – Eger sen endi aytqanımnan shıqpasań, usıǵan deyin buzǵan nárselerińdi dúzete alasań. Atıńa minip, izimnen er, – dedi.

Túlkishek jáne aldına túsip, jol ashıp basladı hám olar Qarateńizdiń ortasındaǵı altın qorǵanǵa kelip jetti.

– Usı qorǵanda, – dedi Túlkishek, – teńiz korolevası jasaydı. Onıń úsh qızı bar – genjetayı Altınshash. Sen máliykanıń aldına barıp, qızlarınıń birewin hayallıqqa beriwin sora. Ol qızların kiyindirip seniń aldıńa ákelip, qálegenińdi tańla, deydi. Sen olardıń ishindegi eń ápiwayı kiyingenin sayla.

Teńiz máliykası princti jıllı kútip aldı. Jigit kelgen jumısın ayttı. Koroleva onı saraydıń shahsıpasına alıp keldi. Ol jerde onıń úsh qızı jip iyirip otır edi. Úsh qız da birdey sulıw, biri-birinen aynımaǵan edi. Qızlardıń kózlerine tigilip turıp, princ tulaboyı sarımayday erip baratırǵanın sezdi. Qızlar basına birdey oramal jabınǵan, shashlarınıń bir talı da kórinbes edi.

51

Bir qızdıń kóylegi hám oramalı altın sabaqlar menen qayılǵan hám ol altın urshıq penen jip iyirip otır edi. Ekinshi qızdıń kóylegi hám oramalı gúmis sabaq penen qayılǵan, onıń qolındaǵı gúmis urshıq edi. Úshinshi qızdıń ústinde ápiwayı aq kóylek, basında aq oramal, qolında aǵash urshıq bar edi.

–Qálegen qızıńdı tańla, – dedi koroleva. Princ ápiwayı aq kóylek kiygen qızdı kórsetti.

–Mına qızdı maǵan beriń.

–He, solay ma? – dedi koroleva tańlanıp. – Sen ózińniń ne sorap atırǵanıńdı bilmey atırsań. Sen erteńge deyin irkile tur, saǵan bir tapsırma boladı.

Princ patshayım erteń ne aytajaq eken, dep, jumbaq bolıp, túni menen dóńbekship, awnaqshıp uyqılay almay shıqtı. Tań saz berip kiyatırǵanda ol qorǵannıń ishindegi baǵqa seyillep shıqtı. Ol baǵdıń ishinde júrgeninde qasında aq lipaslı qız payda bolıp: «Eger sen búgin meni tapqıń kelse, kimniń basında shıbın ushıp júrgen bolsa, sol men bolaman», – dedi.

Sóytti de ol tez ǵayıp boldı.

Tústen soń koroleva princti qızları otırǵan bólmege alıp keldi.

– Eger keshegi kórsetken qızıńdı qaytaldan tanısań, ol seniki boladı. Eger tanıy almasań, men seni jazaǵa buyıraman, – dedi.

Úsh qız boyları birdey bolıp, qatarlasıp tur edi. Olar barlıǵı birdey hasıl kiyimler kiygen, barlıǵınıń da shashları altın ráńli, olardıń shashlarınıń shuǵlasınan kóz shaǵılısar edi. Princtiń kózleri qamasıp, heshteńeni kórmey qaldı. Azıraqtan soń ol ózine kelip, kózi tınıqlastı hám bir qızdıń basınıń ústinde shıbın ushıp júrgenin bayqadı. Princ sol qızdı kórsetip: «Usı meniń qalıńlıǵım, keshe men usı qızdı tańladım», – dedi.

Koroleva onıń Altınshashtı tanıǵanına hayran boldı hám bılay dedi:

– Sen Altınshashtı ańsatlıq penen ala almaysań. Saǵan erteń de bir sınaq boladı, – dedi.

Erteńine koroleva jigitke aynadan toǵaydıń qasındaǵı úlken hawızdı kórsetti hám qolına kishkene qálbir berip, bılay dedi:

52

– Eger sen búgin keshke deyin mına qálbir menen ana hawızdıń suwın tawısıp berseń, men saǵan Altınshash qızımdı beremen, eger suwdı tawısıp bere almasań, seni ólimge buyıraman.

Princ qolına qálbirdi elekti alıp, muńayıp hawızǵa qaray ketti.

Hawızǵa barıp, qálbirdi suwǵa batırıp, kóterip alıp edi – qálbirde bir tamshı da suw turmadı. Ol bul isti ámelley almaslıǵın kórip, jaǵada otırıp, qálbirdi qasına taslap, endi ne qılsam eken, dep oylana basladı. Usı waqıtta onıń aldında aq lipaslı qız payda boldı.

–Nege oylanıp otırsań? – dedi ol jigitke.

–Oylanbay qáytemen?! – dedi jigit. – Saǵan qolım jetetuǵın túri joq. Anań maǵan islew múmkin emes jumıstı buyırdı.

–Qapa bolma, – dedi qız. – Islenedi.

Ol usını ayttı da, qálbirdi alıp, onı hawızdıń ortasına tasladı. Usı waqıtta hawızdaǵı suw birden qaynap, qoyıw puw aspanǵa kóterilip, átiraptı duman basıp, hawızdıń suwı kózjeter jerdegi shalǵınǵa tamshılap túse basladı. Usı dumannıń arasınan princ tuyaq dawısların esitti hám qasında Túlkishek penen atın kórdi.

– Waqıttı uttırma, – dedi Túlkishek, – qızdı atqa mingiz de alıp qash, – dedi.

Princ qızdı aldına mingestirip alıp, kelgen jolı menen atın shawıp ketti. Túlkishek tegislegen jol tep-tegis hám attıń tuyaǵına qolaylı edi.

Túlkishek olardıń izinen jortıp kiyatırıp, burın ózi tegislegen tawlardı bayaǵı halına qaytardı, burın toltırǵan oylardı qaytaldan oy etip kele berdi. Princ usı kiyatırǵanında Altınshashlı qızdı alıp qaytqanına quwanıshlı edi, biraq onı gúmis qorǵannıń iyesine Altınjallı at ushın beriwge kózi qıymas edi. Gúmis qorǵanǵa jaqınlaǵan sayın ol atın tejep áste júrdi hám júregi qayǵıǵa tola berdi.

– Sezip kiyatırman, sen Altınshashıńdı Altınjallı attıń esesine bergiń kelmeydi, – dedi Túlkishek. – Men saǵan usıǵan deyin járdemlesip keldim – bul rette de járdemlesemen.

Túlkishek toǵayda qulap atırǵan aǵashtıń ústinen bir awnap túsip, Altınshashqa aynaldı. «Altınshashtı usı jerde qaldırıp, ekewimiz gúmis

53

qorǵannıń patshasına baramız, – dedi Túlkishek. – Sen meni berip, ornıma Altınjallı attı alasań. At qolıńa tiyiwden tez Altınshashtı alıp jolǵa túsińler.

Gúmis qorǵannıń koroli Altınshashlı qızǵa quwandı hám wáde boyınsha princke Altınjallı attı altın júweni menen berdi. Sonnan Altınshashlı qız benen qosılıwına arnap eldiń barlıq hasılzadaların jıynap zıyapat berdi. Zıyapat qızǵan waqıttta, hámme jaqsı sharaplardan iship, shireli káyp bolıp atırǵanlarında, korol olarǵa maqtanıp: «Qalay, meniń qalıńlıǵım sizlerge unay ma?» – dep soradı.

– Qalıńlıǵıńız oǵada sulıw, – dedi qonaqlardıń biri. – Bunnan sulıw adamnıń balası bolıwı múmkin emes. Biraq, negedur, maǵan onıń kózleri túlkiniń kózleri bolıp kórinedi.

Miyman usını aytıwı máttal, Altınshashlı qız birden Túlkishekke aynalıp, qapıdan shıǵa qashtı.

Túlkishek qashıp baratırǵan princ penen onıń Altınshashlı qalıńlıǵınıń izinen jetip jáne izdegi ózi salǵan joldı buza basladı – quyrıǵı menen ózi salǵan kópirlerdi buzdı, tegisliklerdi oypat etti, tawlardı jáne burınǵı qáddine kóterdi, ulıwma olar ótkenge deyin jol qanday oylı-bálentli hám mashaqatlı bolsa, sol halına keltirip kete berdi.

Sonıń menen olar Jalınqus jasaytuǵın mıs qorǵanǵa da jetip bardı.

Sonda Túlkishek ayttı:

–Seniń Altınshashlı qızıń Altınjallı atta júriwge ılayıq. Altınjallı attı Jalınqus ushın beriwge kóziń qıyıp tur ma? – dep soradı.

–Álbette, Altınshashtıń Altınjallı atta júrgenin qáler edim. Biraq ákem ushın Jalınqus kerek, sonıń ushın Altınjallı attan keshiwge májbúrmen,

–dedi korolevich.

Túlkishek ayttı:

– Altınshashlı qız benen Altınjallı at ta, Jalınqus ta seniki bolsın. Men saǵan usıǵan deyin járdemlesip keldim, bul rette de járdemlesemen, – dedi.

Usını aytıp Túlkishek toǵayda qulap jatırǵan terektiń ústinen bir awnap túsip, Altınjallı atqa aynaldı. «Bular usı jerde seni kútedi, sen meni mıs qorǵannıń iyesine alıp bar, – dedi Túlkishek. – Meni berip, qolıńa Jalınqus tiyiwden, irkilmesten jolǵa túsip kete ber.

54

Princ Túlkishektiń bul sıyqırlı isine qayıl qalıp, Altınjallı atqa aynalǵan Túlkishekti jeteklep, mıs qorǵannıń koroline alıp bardı. Attı patshaǵa berip, ornına Jalınqustı altın qápesi menen qosıp alıp, óz jolına túsip ketti. Mıs qorǵannıń patshası Altınjallı at qolına tiygenine qattı quwanıp, eliniń hasılzadaların shaqırıp, úlken zıyapat berdi. Korol Altınjallı atın miymanlarǵa kórsetip maqtanıp: «Sizlerge unay ma?» – dep soradı.

– Ájayıp at eken, – dedi bir qonaq. – Bunnan sulıw at bolıwı múmkin emes. Biraq maǵan onıń kózleri túlkiniń kózleri bolıp kórinedi…

Ol usını aytıwı boyına, Altınjallı attıń ornında Túlkishek payda boldı hám ol atlıǵıp sırtqa qashtı. Túlkishek jáne princ hám Altınshashlı qızdıń izinen quwıp, burın ózi tegislegen jollardı áwelgi qálpine keltirip bara berdi.

Túlkishek bayaǵı princ penen ushırasqan jerine jetken waqıtta, olardıń izinen jetip aldı.

– Mine, sen óziń izlep shıqqan Jalınqusqa iye boldıń, – dedi Túlkishek princke. – Hátte oylaǵanıńnan kóbirek nárselerge iye boldıń. Endi meniń saǵan keregim joq. Sen tuwra úyińe qayt – jolda heshjerde irkiliwshi bolma, bolmasa jaman waqıyaǵa ushıraysań, – dedi.

Usını aytıp, Túlkishek kózden ǵayıp boldı. Princ óz jolın dawam etti. Ol ózi altın qápestegi Jalınqustı qolına alıp kiyatır edi. Qasında Altınshashlı qalıńlıǵı Altınjallı atta terbetilip kiyatır edi. Ol bayaǵı aǵaları menen ajırasqan toǵaydaǵı jol ayrıǵına jetken waqıtta, olardıń bayaǵı aǵaları menen hárkim óz jolınıń basına shıbıq shanshıp ketkeni yadına tústi. Qarasa, eki aǵasınıń da shıbıqları quwrap qalıptı, al óziniń shıbıǵı úlken shaqalı aǵashqa aynalıptı. Bunı kórip princ quwandı. Olar uzaq joldan sharshaǵan edi. Sonlıqtan princ joldasları menen usı jerde aǵashtıń astında qonıp, dem alıwdı maqul kórdi. Pri nc atınan túsip, Altınshashlı qalıńlıǵın da Altınjallı attan túsirdi. Eki attı da sol aǵashqa bayladı. Jalınqustı qápesi menen aǵashtıń shaqasına ildirdi.Sóytip olar sol jerde uyqılap qaldı.

Olar uyqılap atırǵanda genje uldıń aǵaları sol jerge kelip jetisti. Ekewi de qurıqol kiyatır edi. Olar da jol ayrıǵına kelip, bayaǵı ózleri tigip ketken shıbıqlardı kórdi – olardıń tikken shıbıqları quwrap atır edi, al inisiniń tikken shıbıǵı úlken aǵashqa aynalıptı. Sol aǵashtıń astında inisi hám Altınshashlı qız uyqılap atırǵanın kórdi. Altınjallı at penen inisiniń atı aǵashqa baylawlı turǵanın, Jalınqus altın qápeste shaqaǵa iliwli turǵanın kórdi.

55

Sol waqıtta olardıń ishin qızǵanısh hám qara niyet jaylap aldı. Ortanshı aǵası ayttı: «Endi inimiz patshalıqtıń jartısın aladı. Atamız dúnyadan ótknnen soń ol korol boladı. Maqulı, bizler usı jerde onıń gúmin shegeyik. Sen Altınshashlı qızdı al, men Altınjallı attı alayın. Jalınqustı atamızǵa beremiz – sayraǵanın esitip jata bersin. Bizler ekewimiz patshalıqtı teń bólip alamız», – dedi.

Aǵası maqul kórdi. Olar usı aytqanın isledi. Inisiniń denesin bir neshe bóleklerge shawıp tasladı. Altınshashlı qızdı «eger bul tuwralı birewge tis jarsań – óltiremiz» dep qorqıttı. Sonıń menen olar korol sarayına keldi. Altınjallı attı mármer seyisxanaǵa qoydı. Altınshashlı qızǵa óz aldına bólme ajıratıp, xızmetine kóp shorılardı hám kánizlerdi qoydı. Jalınqustı atasınıń qolına berdi. Ǵarrı korol: «Inińiz qayda?» – dep soradı.

– Bizler onıń hesh dáregin tabalmadıq, – desti aǵaları. – Shaması, bir jerlerde ólip qalsa kerek.

Ákesi genje ulına matam tutıp, qayǵıǵa shúmdi. Jalınqus sayramadı. Altınjallı at aqırınan jem jemey, basın tómen alıp tura berdi. Altınshashlı qız sóylemedi, altın shashların taramadı, tek jılap bir múyeshte otıra berdi.

Al denesi bir neshe bóleklerge bólinip, shashılıp jatırǵan genje ulǵa bayaǵı Túlkishek jetip keldi. Ol óz qádirdanınıń denesiniń bóleklerin jıynap, ayaǵın ayaq, qolın qol etip qoydı, biraq óli denege jan bere almadı. Sol waqıtta ol óli deneniń ústinde izine eki palapanın ertken ǵarǵanıń ushıpqonıp júrgenin kórdi. Túlkishek dárriw sol jerdegi bir putanıń artına jasırındı. Palapanlardıń biri princtiń denesine qonıp, endi shoqıyjaq bolıp atırǵanında, onı qıp ettirip uslap aldı hám onı jeytuǵınday bolıp háreket etti. Usı waqıtta ana ǵarǵa ushıp kelip, onıń qasına qonıp:

– Túlkishek, meniń palapanımdı jiber. Ol saǵan hesh jamanlıq qılmadı. Men seniń ne aytqanıńdı qılaman, – dedi.

– Onda sen maǵan Qarateńizden tirilik suwın alıp kel, sonda seniń palapanıńdı bosatıp jiberemen, – dedi.

Ǵarǵa «maqul» dep ushıp ketti.

Ǵarǵa úsh kúnnen soń balıqtıń torsıldaǵın toltırıp, tirilik suwın alıp

keldi.

56

Túlkishek torsıldaqtı alıp, ǵarǵanı eki bólip tasladı hám soń eki bólegin qosıp tirilik suwın tamızdı – ǵarǵaǵa jan enip, qanatların qaǵıp ushıp ketti. Bunnan soń Túlkishek princtiń qurastırılǵan denesine tirilik suwın serpti – jigit uyqıdan oyanǵanday bolıp kózin ashıp:

–Kóp uyqılap ketippen ǵoy, – dedi.

–Awa, – dedi Túlkishek, – eger men bolmaǵanda, sen máńgilik uyqıǵa ketip ediń. Men saǵan jolda hesh jerde toqtamay, tuwrı úyińe bar, dep aytpaǵan ba edim?!

Sonnan keyin Túlkishek ne waqıya bolǵanın aytıp berdi. Túlkishek onıń ústine ápiwayı diyqan kiyimin kiydirip, ákesiniń qorǵanına deyin alıp bardı hám onıń menen xoshlasıp toǵayǵa sińip ketti.

Princ qorǵanǵa kirip, seyisxanaǵa xızmetshi bolıp jumısqa jallandı. Heshkim onı tanımadı. Seyisxanada ol eki seyistiń ózara sóylesip atırǵanın esitip qaldı:

–Mına jurt asıp kelgen Altınjallı attıń ahwalı ayanıshlı. Kelgeli berli ya jem jemeydi, ya suw ishpeydi. Bulay tura berse, bul hasıltuqımlı at ólip qaladı.

–Sizler ol atqa burshaq beriń, – dedi princ. – Ol burshaq jeydi.

–Bizde burshaqtay biymaza nárseni hátte yabılar jemeydi! – dedi seyislerdiń biri.

Princ ózi bir kersen burshaq ákelip, attıń aldındaǵı mármer aqırına tókti. Attıń altın jalın sıypalap: «Sen nege qapa bolıp tursań, Altınjalım?!» – dedi.

Sol waqıtta at iyesin dawısınan tanıp, oqıranıp, pısqırıp, tirishelenip kisnep, burshaqtı jewge kiristi.

Bul waqıya tez qorǵanǵa jayılıp ketti. Korol da jaqında jallanǵan xızmetshiniń kelgeli berli nár tatpaǵan hám óliwge kelgen atın emlegenin esitti. Korol dárhal bul xızmetshini aldına shaqırıwǵa buyrıq berdi hám ol kelgennen soń ayttı:

– Men seni Altınjallı attı dawaladı, dep esittim. Eger qolıńnan kelse, mına Jalınqustı da sayraytuǵın etip dawalap berseń. Bul da kelgeli berli nár tatpadı, tek muńayıp otarı beredi. Eger bul qus ólse, men de ólemen, – dedi.

57

–Hesh uwayımlamań, ullı mártebelim, – dedi biytanıs xızmetshi, – azıraq arpa ákeliwge buyrıq beriń, ol házir-aq janlanıp sayrap baslaydı.

–Jalınqus arpa jey me eken? – dep tańlanıstı xızmetshiler. – Bizde arpanı ǵazlar da jemeydi.

Biraq korol buyırǵannan soń olar Jalınqusqa arpa alıp keldi. Biytanıs xızmetshi qustıń altın qápesine arpa salıp, onıń altın párlerin sıypalap:

– Sen nege qapasań, Jalınqusım?! – dedi. – Qapalıqtı qoy endi!

Qus sol waqta onı dawısınan tanıp, birden silkinip, párleri úrpeyip, sekirip-sekirip quwanıp, arpanı bir-bir shoqıp jey basladı. Sonnan keyin

Jalınqus úsh márte sayradı hám onıń sestinen quwat alǵan ǵarrı korol sergeklenip tósekten turdı hám quwanǵanının biytanıs xızmetshini

qushaqlap aldı.

Sonnan keyin korol ayttı:

–Ana balalarım alıp kelgen Altınshashlı qızdı ne qılamız? Ol da kelgeli berli nár tatpaydı, altın shashların taramaydı, bir awız sóylemeydi, tek jılap otıra beredi, – dedi.

–Siz maǵan onıń menen bir awız tillesiwge ruxsat etiń, – dedi biytanıs xızmetshi. – Bálkim, men onı sóylete alarman.

Korol dárriw onı Altınshashlı qızdıń bólmesine alıp bardı. Biytanıs xızmetshi qızdıń qolın uslap:

– Sen nege muńlısań, arzıwlım?! – dedi.

Sol waqıtta qız onı dawısınan tanıp, quwanǵanınan qattı qıyǵırıp jiberip, tastay etip qushaqlap aldı. Korol biytanıs xızmetshiniń Altınshashlı qızdı «arzıwlım» dep ataǵanına hám onıń bunı qushaqlap atırǵanına tań qaldı. Al, biytanıs xızmetshi ayttı:

– Ata, sen ne, ózińniń genjetay ulıńdı tanımay tursań ba? – dedi. – Jalınqustı, Altınjallı attı hám Altınshashlı qızdı men tawıp alıp kiyatır edim.

Sonnan genje ulı bolǵan waqıyalardı birme-bir ákesine aytıp berdi. Sol waqıtta onıń aytıp atırǵanların aǵaları da esitip turdı hám olar bir awız aqlana almay, basların tómen alıp tura berdi. Korol olardıń óz tuwısqanına islegen jamanlıǵı ushın darǵa asıwǵa húkim etti.

58

Al genje ul Altınshashlı qızǵa úylenip, ákesiniń yarım patshalıǵın aldı. Ákesi dúnyadan ótkenen soń sol elde korol bolıp húkim súrdi.

Usınıń menen bul ertegimiz tamam boldı.

BOJENA NEMCOVANÍŃ ERTEKLERI

ZEYINLI QÍZ

Aǵa-inili eki jigit bar edi. Aǵası bay hám shennen tıs sıqmar, zıqna edi. Usı aǵası biyperzent edi. Inisi jarlı hám keńpeyilli edi. Bunıń Manka atlı qızı bar edi. Anası qızınıń emiziwli waǵında qaytıs bolıp qalıp, ákesi Mankanı ózi tárbiyaladı.

Manka on ekige jasına tolǵanda jarlı ákesi onı bay aǵasınıń úyine jumısqa jiberdi. Bay atası Mankaǵa eki jıl ǵaz baqtırdı, bunıń ushın xızmet haqısı jegen tamaǵı boldı. Úshinshi jılı atası Mankanı úy xızmetshiligine ótkerdi.

– Manka, sen endi jumıstı jaqsı isle, – dedi bay atası. – Men seniń miynet haqıńa bir baspaq beremen. Bul sizlerge úlken járdemim boladı, – dedi.

Ázelden miynetkesh Manka úydiń barlıq jumısların ánjamına keltirip, múltiksiz isler edi.

Usılay Manka bay atasınıń úyinde úsh jıl isledi. Úshinshi jıl bolǵanda ákesi oǵan «men awırıp júrmen, endi sen kelip meniń qasımda bol», dep birewden xabar ayttırıp jiberipti.

Manka endi úyine qaytıwdı uyǵarıp, bay atasına kelip jaǵdaydı túsindirip, miynet haqısın soradı.

Biraq bay hátte tuwısqan inisiniń qızına ózi wáde etken baspaqtı beriwge kózi qıymay, lebizinen tanıp, azıraq aqsha berip esaplasajaq boldı. Biraq Manka onıń bergen arzımas aqshasın almadı hám úyine qaytıp ketti. Úyine kelip ákesine bolǵan waqıyanı aytıp berdi. Aǵasınıń bul insapsızlıǵına ǵázeplengen inisi ótirikshi aǵasın sudqa beriwdi sheshti. Sóytip ol qalaǵa barıp, qalaǵa tórelik beretuǵın prokurorǵa aǵasınıń qızın úsh jıl isletip, kelisilgen miynet haqısın bermey, aldap jibergenin aytıp arzı etti.

59

Prokuror baydı mákemege shaqırdı.

Bay prokuror menen ońashada sóylesip, eger bul máseleni meniń paydama sheship berseń, qolıńdı qurı qoymayman, dep wáde berdi. Endi prokuror qalay etip bay aǵasınıń kewlinen shıǵıp, jarlı inisin jıǵıp beriwdiń jolın oylastıra basladı.

Prokuror aǵa-inige bılay dedi:

– Sizler maǵan mına jumbaqtı sheship beresizler: Dúnyada ne júyrik? Ne mazalı? Kim hámmeden bay? Usı jumbaqtı kim sheship berse, baspaq sonıki boladı.

Aǵası menen inisi mákemeden shıǵıp úylerine qayttı. «Al, ne boldı?»

– dep soradı úyine kelgen baydı hayalı. – Baspaq ózimizde qalatuǵın boldı ma?»

–Prokuror bir ájeptáwir adam eken, – dedi bay. – Ol bizlerge: – Kim bul dúnyada júyrik, ne mazalı hám kim bay? – degen jumbaq berdi Usını sheshsem, baspaq ózimizde qaladı.

–Onı sheshiwdiń ne mashaqatı bar? – dedi hayalı. – Biziń qara tazıdan júyrik kim bar? Biziń ambardaǵı paldan mazalı ne bar? Biziń altın tolı sandıqtan bay ne bar?

–Bárekella, hayal! – dedi bay. – Baspaq ózimizde qalatuǵın boldı.

Jarlı inisi de úyine salpawsıp keldi.

–Aǵa, nege qapa bolıp keldiń? – dep soradı Manka.

–Qapa bolmay ne qılayın, qızım. Prokuror bizlerge sheship bolmaytuǵın jumbaq berdi, – dep ol jumbaqtıń shártlerin aytıp berdi.

–Hesh qapa bolma, aǵa, – dedi Manka, – erteń azanda men sizge bul jumbaqtıń sheshimin aytıp beremen, – dedi.

Erteńine azanda Manka ákesine bılay dedi.

– Prokurorǵa «dúnyadaǵı eń tatlı nárse – uyqı, eń júyrik nárse – kóz, eń bay nárse – jer» dep juwap beriń, – dedi. – Biraq bunı ózim oylanıp sheshimin taptım, dep aytıń, meniń tapqanımdı aytıp júrmeń, – dedi.

60